dramatik asarlarni o’rgatish

ZIP 11 pages 29.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.8 KB

File type ZIP

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

1405600857_55925.doc dramatik asarlarni o’rgatish reja: 1. dramaning adabiy tur sifatida o’ziga xos xususiyatlari 2. dramatik asarni o’rganish usullari 3. dramatik asarni o’rgatishda o’qituvchi kirish so’zining ahamiyati dramaning adabiy tur sifatida o’ziga xos xususiyatlaridan biri , uning sahnada ijro etilishi hisoblanadi. shu sababdan dramatik asarlarda kishilar obrazi faqat harakatda ifodalanadi, o’zaro so’zlashuvlarida, bu holat qahramonlarning bahs va munozaralarida namoyon bo’ladi. shuning uchun drama janri so’z san’atiga mansub bo’lsa ham, sahnada ijro etilishi bilan roman va qissa janridan farq qiladi. dramada har bir obraz o’z xarakteriga xos xislatlarni jonli tili, hatti-harakati orqali namoyish qiladi. shunga ko’ra, dramada muallif nutqi bo’lmaydi, balki uning nutqi qavs ichida izohlanadi. kitobxon yoki tomoshabin dramada sodir bo’layotgan qahramonlarning o’zida payqab oladi. binobarin dramaturg o’z qahramonlarining hayoti haqida hikoya qilmaydi, balki ularni harakatda ko’rsatadi. dramatik janr asarlari adabiyotning eng murakkab shakli bo’lib, unda har bir shaxs muallifning izohisiz, o’z so’zi va ismi bilan harakat qiladi, harakat , qarama-qarshilik …

2 / 11

n – oyoq batafsil tasvirlanmaydi, unda inson hayotining eng muhim nuq’talari aks ettiriladi, ya’ni dramaturg o’z g’oyaviy niyatlariga qarab butun voqealarni shunday markazlashtiradiki, tomoshabin katta-katta voqealar mohiyatini kichkina shtrixlardan ham anglab oladi. drama syujeti o’zining rivojlanish tezligi va g’oyat siqiqligi bilan xarakterlidir. dramatik asar syujeti o’ziga xos bu xususiyati bilan nasriy asar syujetidan farq qiladi. shuningdek, dramatik asar nasriy va lirik asardan teatr uchun yoziladiganligi va sahnada ijro etilishi bilan farq qiladi. dramatik asar syujeti hayotiy qarama-qarshiliklar asosida q’uriladi, hayotiy kurashlarni aks ettirish o’ringa qo’yiladi. yuqorida qayd qilingan xususiyatlariga qarab maktabda dramatik asarni o’rganish usullari belgilanadi. dramatik asarni o’rganishda o’quvchining kirish so’zidan keyin, nasriy asarlarni o’rganishda bo’lgani kabi, u sinfda va uyda o’qiladi, so’ngra matn ustida ish olib boriladi. o’zbek adabiyotining atoqli vakili maqsud shayxzodaning «mirzo ulug’bek» fojiaviy asari endilikda o’rta maktab adabiyot dasturidan mustahkam o’rin olgan asarlardan biri bo’lib qoldi. tragediya qahramonlarining ilojsiz vaziyatdagi og’ir kolliziyalari (qarama-qarshi kuchlarning murosasiz …

3 / 11

iyadan farq qiladi. o’zbek adabiyotida fojianing yorqin namunasi maqsud shayxzodaning «mirzo ulug’bek» asaridir. shaxzoda ushbu asarda bosh qahramon – ulug’bek bilan «daf qilinmas» qora kuchlar o’rtasidagi murosasiz kurash, ziddiyat va bu tengsiz kurashda ulug’bekning fojiali qurbon bo’lishini aks ettirdi. tabiiyki, asarda tasvirlangan murakkab voqealarni o’rganish maxsus tayyorgarlikni – fojia matnini jiddiy e’tibor bilan o’qib chiqishni, obrazlarni guruhlashni, tanqidiy adabiy asarlardan foydalangan holda tarixiy va to’qima obrazlarni aniqlashni, asar muallifining san’atkorlik mahoratini belgilashni talab etadi. namuna sifatida o’qituvchi ma’ruzasi matnini keltiramiz: maqsud shayxzoda fojia janridagi «mirzo ulug’bek» asarida amir temurning nabirasi , shoxruxning o’g’li ulug’bekning shohlik va olimlik faoliyatini, unga xos shaxsiy xislatlarni hayotiy haqiqatlar asosida, xv asr birinchi yarmidagi ijtimoiy – siyosiy hayotda davom etgan ziddiyatlarga boq’liq holda tasvirladi, ulug’bek qurbon bo’lganini ko’rsatdi. asarda ulug’bekning olimlik xislati o’z shogirdi ali qushchi bilan qilgan suhbatlari, oy tutilishi xususida qilgan bahslari , tabiatda yuz beradigan hodisalarning siri , ularning qonuniyatini ochish haqidagi …

4 / 11

vazifa, men, sultonlar o’rtasida bo’ldim donishmand. donishmandlar tepasida sulton sanaldim, ma’rifatni hukumatga qilib rahnamo, bu o’lkaning yerida ham yulduzlar yoqdim. insonlarga aytib turdim: boqdin samoga, qancha toza va musaffo, farahbaxsh, zebo. ey , odamzod, ibrat olgan yulduzlardan sen xayrixohlik va balandlik xislatlaridan. shaltoqlarda ag’namagin , ko’taril, yuksal, so’qir baxtdan ko’rar ko’zli baxtsizlik afzal. eh, saodatlar yaratilmas buyruqlar bilan, zehnlarga nur urug’in sepdim muttasil, katta hosil kutmoqdaman, nuroniy hosil! ulug’bek haqiqatgo’y, qat’iy so’zli bo’lib, inson degan nomni ulug’lagan, xotin-qizlarga hurmat ehtirom saqlagan shoh edi.undagi bu oliy fazilatlar onasi gavharshodbegim bilan uchrashganda namoyon bo’ladi. onasi bilan uchrashgan payt tasvirlangan lavhada ulug’bek o’ziga hayot baxsh etgan ulug’ zot–onasidan minnatdor bo’lgan, onalik haqqini hamisha o’z gardanida his etgan yuksak qalbli inson bo’lganini ko’ramiz. ulug’bek feruzani qalbdan sevadi. uning haqida abdulatif tarqatgan gaplarni ig’vo deb biladi. ammo, onasi gavharshodbegimdan ham bu xunuk xabarni eshitgach, ulug’bekda shubha kuchayadi. lekin, shunda ham u o’zini dadil tutishga harakat …

5 / 11

n qasos olishga tushgan! yo’q, tushmagin vasvasaga, mirzo ulug’bek! shubha- boshqa, dalil- boshqa, xulosa- boshqa! vasvasalar shaytonga xos, umid – insonga. bu satrlarda ulug’bekning faqat ruhiy iztirobi emas, balki o’zi bilan zamon o’rtasidagi ziddiyat, o’g’li abdulatifdan noroziligi, feruzaning pokligiga, haqiqatning g’alaba qilishga ishonchi ham o’z ifodasini topgan. ulug’bek kamtar, mehnat ahllariga mehribon shoh. undagi bu fazilatlar samarqand atrofida ov qilib qaytib kelayotganda dehqon otamurodga bo’lgan samimiy munosabatida ko’rsatilgan. ulug’bek dehqonga zulm qilgani uchun abdulatifni taxt merosxo’rligidan mahrum etadi, uni balxga hokim qilib tayinlaydi. ulug’bek abdulatifning zimdan ish ko’rsatayotganini sezgach va u ko’rsatayotgan qarshilik keskin tus olayotganini ko’rgach, ruhan eziladi. ayniqsa, feruza haqida abdulatif to’qigan ig’vo, tuhmat ulug’bekning qalbiga qattiq ta’sir qiladi. ulug’bek bilan abdulatif va uning atrofdagilar o’rtasidagi qarama-qarshilik , umuman u bilan zamon o’rtasidagi ziddiyat zindonda yotgan piri zindoniy bilan uchrashish lavhasida ham ochiladi, shu erda u o’zini fojiaga olib kelgan ziddiyatlarning sababini anglab oladi. voqealar so’ngida ulug’bek abdulatifning …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dramatik asarlarni o’rgatish"

1405600857_55925.doc dramatik asarlarni o’rgatish reja: 1. dramaning adabiy tur sifatida o’ziga xos xususiyatlari 2. dramatik asarni o’rganish usullari 3. dramatik asarni o’rgatishda o’qituvchi kirish so’zining ahamiyati dramaning adabiy tur sifatida o’ziga xos xususiyatlaridan biri , uning sahnada ijro etilishi hisoblanadi. shu sababdan dramatik asarlarda kishilar obrazi faqat harakatda ifodalanadi, o’zaro so’zlashuvlarida, bu holat qahramonlarning bahs va munozaralarida namoyon bo’ladi. shuning uchun drama janri so’z san’atiga mansub bo’lsa ham, sahnada ijro etilishi bilan roman va qissa janridan farq qiladi. dramada har bir obraz o’z xarakteriga xos xislatlarni jonli tili, hatti-harakati orqali namoyish qiladi. shunga ko’ra, dramada muallif nutqi bo’lmaydi, balki uning nutqi qavs ichida...

This file contains 11 pages in ZIP format (29.8 KB). To download "dramatik asarlarni o’rgatish", click the Telegram button on the left.

Tags: dramatik asarlarni o’rgatish ZIP 11 pages Free download Telegram