феъл ва отлардан ясалган ҳосилалар

DOC 70.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1402924244_43142.doc www.arxiv.uz феъл ва отлардан ясалган ҳосилалар режа: 1. сифатдошларнинг аниқ ва мажҳул даражаларининг хусусиятлари; 2. аслий сифатларнинг характеристикаси; 3. субстантивация ва адъективация; 4. қурол, ўрин ва пайт номлари; 5. нисбий ва абстракт отлар; 6. араб тилидаги сўз ясовчи суффикслар; 7. сўз ибораларнинг лексиколизация қилиш; 8. сўз ясашнинг “нахт” (кесиш) усули. 1.сифатдош ва сифат гуруҳлари. иш-ҳаракатни бажарувчи ва бажарилган (сифатдошнинг аниқ ва мажҳул даражалари) шакллари феълдан ясалган деревантлар сифатида ўзида қуйидаги учта асосни жамлайди: 1. шахс ёки предметнинг иш-ҳаракатни амалга оширишдаги вақт тушунчаси. 2. маълум иш-ҳаракатни амалга ошириш натижасида ҳосил бўлган хусусиятларни англатиш. 3. муайян иш-ҳаракатни амалга оширувчи шахс ёки предмет ҳақидаги тушунчани англатиш. шундай қилиб, сифатдошнинг аниқ ва мажҳул даражалари - бир томондан, феълдан ясалган иш-ҳаракат тушунчасини англатувчи махсус шаклни билдирса, иккинчи томондан, иккита отлашган шакл бўлиб, у феълнинг сифатлари сақланган шакл орқали шахс ёки предметнинг хусусиятларини англатади. сифатдошнинг аниқ ва мажҳул даражалари ўзининг иккинчи маънода қўлланишида сифатлар сингари …

аги бажарувчи маъносида келаётган сифатдош мунтазамлик, доимийлик маъносида келаётган ”فعَّال” – вазнидаги сўзга қараганда бетараф ҳисобланади.(сифатдошлик вазифасида). м: “زارع” – ишлов берувчи сифатдошини “هو زارع قطنا” – “у пахтага ишлов бераяпти” жумласида уни “زرَّاع” – сўзи билан алмаштирилса, жумла “زرَّاع قطنا” – шаклига ўзгаради. бунда мазкур иш-ҳаракат субекти иш-ҳаракатнинг доимийлик, мунтазамлик маъноси тўхтатилади. соф сифатдош иштирокидаги сингари бу сўзнинг иштироки ҳам иш-ҳаракат кучайтирилганлигини ёки хусусиятини англатаверади (сифат вазифасида) ёки мазкур иш билан шуғулланувчи киши ёки предметни англатиши мумкин (соф от вазифасида). араб тилида бунга ўхшаш ҳосилалар кўп: “بسَّام – باسم ” "بسم"- – кулмоқ феълидан, “صائم - صوَّام” "صام" - – рўза тутмоқ феълидан, “نائم - نوَّام” "نام"- – ухламоқ феълидан, “لامع - لمَّاع "لمع "- – ялтирамоқ феълидан, “ واضح - وضَّاح ”" وضح "- – аниқ бўлмоқ феълидан, “ راقص - رقَّاص ”" رقص "- – “рақсга тушмоқ” феълидан. иш-ҳаракатнинг фаоллигини англатувчи сифатдошнинг аниқ даражасига иш-ҳаракатнинг кўпинча эришилган …

ясалиб, кучайтирувчи маънони ангалатади. м: “كبار - كبَّار”"كبير"- – катта. мазкур қаторга “أفعل” - “فعلاء” қолипларида ясалган, ташқи хусусият ва сифатни англатувчи сифатлар ҳам тааллуқлидир. улар орасида 1. рангни англатувчи сифатлар (“أسود” – қора) ; киши ташқи кўринишидаги жисмоний камчиликларни англатувчи сифатлар (“أعور” – қийшиқ, “أصمُّ” – кар.) бор. айтиб ўтилганидек, ҳар бир номланган шакллар субстантивация қилинган (отлашган) кўринишда келиши мумкин ва бунда отлашганлик хусусияти киши ёки предмет маъноси билан боғлиқ бўлади. сифатдошнинг аниқ нисбати шахс бажараётган ишнинг турига мос номланади. м: “ناقد” – танқид қилувчи, “مغنٍّ” – қўшиқчи, ашулачи. касб-кор номини англатувчи сўзлар “فعَّال” вазни бўйича ясалади. “طبَّاخ” – ошпаз, “خطَّاط” - хаттот. шахсни англатувчи сифатдошларнинг сони кўп эмас. улар кишига юклатилган маъсул иш маъносини англатади. м: “مسؤول” – масъул шахс. шунингдек, сифатлар қолипига ўхшаш (فعيل ) қолипидан ясалган “طبيب” – врач, “خبير” – мутахассис каби сўзлар ҳам бор. кўпинча мажҳул даражадаги сифатдошларнинг ҳам отлашиш ҳодисаси кузатилади. м: “مشروب” …

“نطاق” – белбоғ, “حزام” – қайиш. “اسم المكان” ва “اسم الزمان” номлари иш-ҳаракатнинг қачон ва қаерда бўлганига ишора қилади ва у “مفعل” ва “مفعل” вазнлари орқали ясалади. "مكتب" – ёзадиган жой, “مجلس” – мажлис қиладиган жой, “مشرق” – қуёш чиқадиган жой, “مغرب” – қуёш ботадиган жой. бу сўзларни вақт маъносида ҳам тушуниш мумкин. м: “وقت المشرق” – “қуёш чиқиш вақтида”. “مفعلة” вазнидан отдан ясалган сўзлар ўша ерда кўп, сероб бўлган нарсалар, ҳайвонлар, кўкатлар ва бошқа предметларга ишора қилади. ”مقبلة” – дала (“بقل” – кўкатдан), “مكتبة” – кутубхона (“كتب” – китоблар кўп жой), “مأسدة” – шерлар кўп жой (“أسد” – “шер” сўзидан). тўрт ҳарфли ҳосила бобларидан жой ва пайт маъносини англатадиган сўзлар ясалади. “مخيِّم” – чодирлар жойи, “منخفض” – пастлик, “معسكر” – ҳарбий лагер. 3. нисбий сифат. абстракт отлар. сўз ясовчи суффикс. араб тилидаги баъзи сўзлар ташқи аффиксация натижасида ҳосил бўлади. ташқи флекцияга ички от ясаш суффиксларининг чегараланганлиги хосдир. бу “ِيٌ” …

ўз ясалади. “ضريبي” – солиққа доир, “طليعي - طلاعي” – илғор, олдинда борувчи. барча нисбий от ҳам сифат ўрнида ишлатилиши мумкин. от сифатида ишлатилганда у кишининг келиб чиқиши, унинг туғилган жойига тегишлилигини, қайси миллатга хослигини, у ёки бу оқимга хослигини, лақабини, хоббийсини (севган машғулот) англатади. шунингдек, нисбий от ясаш қўшимчаси кишининг ўзи шуғулланаётган касби номига ҳам қўшилиб келиши мумкин. “كتابي” – китоб сотувчи, “سكاكني” – пичоқчи. нисбий от баъзан ранг номини англатувчи сўзлардан ҳам ясалиши мумкин. “عسلي” – қўнғир (“عسل” - асал), “رماضي” – кулранг (“رماض” - кул). “مصدر صناعي” ёки “اسم الكيفية” деб номланувчи абстракт отлар “ِيَّةٌ” қўшимчасини қўшиш билан ясалади ва улар бошқа тиллардан ўзлаштирилган сўз асосларидан ясалади. абстракт отлар нисбий отлар каби кўп қўлланилади. бундай сўзларнинг кўпи умумийлик хусусиятини, ҳолатни англатади. “ثورية” – инқилобга доир, “حضارية” – маданиятлилик, “جماعية” – жамоатчилик. неолигизм – абстракт отлар орасида ижтимоий – сиёсий, фалсафий, бадиий - адабий, оқим, йўналиш, давлат бошқаруви, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "феъл ва отлардан ясалган ҳосилалар"

1402924244_43142.doc www.arxiv.uz феъл ва отлардан ясалган ҳосилалар режа: 1. сифатдошларнинг аниқ ва мажҳул даражаларининг хусусиятлари; 2. аслий сифатларнинг характеристикаси; 3. субстантивация ва адъективация; 4. қурол, ўрин ва пайт номлари; 5. нисбий ва абстракт отлар; 6. араб тилидаги сўз ясовчи суффикслар; 7. сўз ибораларнинг лексиколизация қилиш; 8. сўз ясашнинг “нахт” (кесиш) усули. 1.сифатдош ва сифат гуруҳлари. иш-ҳаракатни бажарувчи ва бажарилган (сифатдошнинг аниқ ва мажҳул даражалари) шакллари феълдан ясалган деревантлар сифатида ўзида қуйидаги учта асосни жамлайди: 1. шахс ёки предметнинг иш-ҳаракатни амалга оширишдаги вақт тушунчаси. 2. маълум иш-ҳаракатни амалга ошириш натижасида ҳосил бўлган хусусиятларни англатиш. 3. муайян иш-ҳаракатни амалга оширувчи шахс ёки предмет ҳа...

DOC format, 70.0 KB. To download "феъл ва отлардан ясалган ҳосилалар", click the Telegram button on the left.

Tags: феъл ва отлардан ясалган ҳосила… DOC Free download Telegram