tilning leksik qatlamlari

PPTX 491,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1543661339_68512.pptx /docprops/thumbnail.jpeg leksikologiya o'z va o'zlashma qatlam tilning leksik qatlamlari reja: 1. o‘z qatlam 2. o‘zlashma qatlam 3. o‘zbek tili leksikasining ijtimoiy - dialektal tarkibi 4. o‘zbek tili leksikasining tarixiy - funksional xususiyatlari 5. uslubiy jihatdan o‘zbek tili leksikasi 6. frazeologiya 7. leksikografiya o‘z qatlam. ma’lumki, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, uyg‘ur qoraqalpoq singari tillar o‘zaro qarindosh tillar bo‘lib, ular birligi turkiy tillar guruhini tashkil etadi. tilimizda faol qo‘llanadigan oyoq, qo‘l, ikki, uch, ol, kel, yaxshi, men, sen singari so‘zlar ko‘pchilik turkiy tillar uchun ham faol so‘zlar hisoblanadi. barcha turkiy tillar uchun umumiy iste’molda bo‘lgan bunday so‘zlar umumturkiy so‘zlar deyiladi. o‘zbek tili leksikasining katta qismini umumturkiy qatlamga mansub so‘zlar tashkil etadi. tilimizda umumtukiy so‘zlarning quyidagi leksik-tematik guruhlari faol ishlatiladi: 1) inson tushunchasi bilan bog‘liq so‘zlar: kishi, el, yurt; 2) qarindoshlik tushunchalari bilan bog‘liq so‘zlar: ota, ona, opa, enaga, aka, uka, singil, qayin, qayinog‘a, yanga va boshqalar; 3) odam va hayvon tana …

xorijiy tillardan o‘zlashgan so‘zlar asosida: sportchi, shofyorlik, betonchi. 3. o‘zbekcha o‘zak va o‘zlashma qo‘shimchalardan hosil bo‘lgan so‘zlar: tug‘ruqxona, so‘rovnoma. 4. boshqa tillardan kirib kelgan o‘zak va yasovchi qo‘shimchalardan: tilshunos, madadkor, mehnatkash, vagonsiz, ilmiy, gazetxon. qayd etib o‘tilgan umumturkiy so‘zlar va o‘zbek tilining o‘z ichki imkoniyatlari asosida shakllangan so‘zlar tilning o‘z qatlamini tashkil etadi. shuningdek, tilimiz o‘zbek lahja va shevalaridan, qardosh turkiy milliy tillardan kirib kelgan so‘zlar hisobiga ham boyib boradiki, bu ham uning o‘z qatlami imkoniyatlarini oshiradi. 2. o‘zlashma qatlam. tilimizning lug‘at tarkibida boshqa xalqlar tilidan kirib kelgan so‘zlar ham mavjud. bunday so‘zlar tilning lug‘at boyligidagi o‘zlashma qatlamni tashkil etadi. ular quyidagi tillardan tarixning eng qadimgi bosqichlarida o‘zlashtirilgan: 1. hind tildan o‘zlashgan so‘zlar: barcha, bibi, paysa, tovus, chaqmoq. 2. xitoy tilidan o‘zlashgan so‘zlar: choy, lag‘mon, shiypon. 3. qadimgi yunon tilidan: iqlim, marvarid, marmar, ark, billur. o‘zbek adabiy tili leksikasining o‘zlashma so‘zlar qatlami asosini keyingi tarixiy bosqichlar mobaynida yaqin munosabatda bo‘lgan …

bilan ajralib turadi. nofaol so‘zlar qatlami esa quyidagi uch turga bo‘linadi:1) tarixiy so‘zlar (istorizmlar), 2) eskirgan so‘zlar(arxaizmlar), 3) yangi so‘zlar (neologizmlar). 1. tarixiy so‘zlar (istorizmlar). o‘tmishga oid narsa, hodisalarni ifodalagan, biroq hozirgi tilimizda o‘z sinonimiga ega bo‘lmagan so‘zlardir. masalan: miri, paqir, (pul birliklari) qozi, qushbegi, yasovul, xalifa (mansab nomlari), omoch, yorg‘ichoq, charx kabilar. 2. eskirgan so‘zlar(arxaizmlar). hozirgi kunda mavjud bo‘lgan narsa va hodisalarning eskirib qolgan nomlaridir. eskirgan so‘zlarning hozirgi tilda sinonimi mavjud bo‘ladi. masalan: budun, ulus, raiyat – xalq; handasa - geometriya; muarrix – tarixchi; dudoq – lab; lang - cho‘loq, oqsoq. 3. yangi so‘zlar (neologizmlar). ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot va o‘zgarishlar natijasida vujudga kelgan narsa - hodisalarning yangi nomlaridir. masalan, o‘zbekiston mustaqil bo‘lgandan so‘ng tilimizda paydo bo‘lgan faxriy - veteran, noib - deputat, tuman - rayon, tayyora - samolyot kabi so‘zlar yangi so‘zlardir. yangi so‘zlarning nofaol so‘zlar qatoridan o‘rin egallashi sababi shundaki, ular paydo bo‘lgandan keng iste’moldagi so‘zlar singari barchaning nutqida …

oki yozma nutqda qo‘llanishiga ko‘ra ikkiga ajraladi. masalan, hazar qilmoq, birlashmoq, hunar, o‘rin, arzimagan (kichik) so‘zlari ko‘proq og‘zaki nutqda qo‘llansa, ularning sinonimlari bo‘lgan jirkanmoq, uyushmoq, kasb, makon, juz’iy so‘zlari ko‘proq yozma nutqda qo‘llanadi. frazeologiya ikki yoki undan ortiq so‘zdan tarkib topgan va yaxlit bir ma’no ifo-dalaydigan til birligi frazeologik ibora deyiladi. frazeologizmlar yaxlit-ligicha yoki muayyan so‘zning ko‘chma ma’noda qo‘llanishi asosida yuzaga keladi. masalan, og‘zi qulog‘ida iborasi tarkibidagi so‘zlar bir butun holda ko‘chma ma’noda qo‘llanib, xursand tushunchasini ifodala-gan. biroq qo‘l ko‘tarmoq birikmasida esa ko‘tarmoq so‘zining ko‘chma ma’noda ishlatilishi iborani vujudga keltirgan. shu bois ular nutqning erkin sintaktik birliklaridan farqli ravishda, tilning turg‘un birikmalari hisoblanadi. frazeologik iboralarning so‘zlar singari tilning lug‘aviy bir-liklari qatoridan o‘rin egallaydi. bunga quyidagi omillar sabab bo‘ladi: 1.frazeologizmlar ikki yoki undan ortiq so‘zdan tashkil topgan turg‘un birikmalar bo‘lsa ham, so‘zlar singari, odatda, yaxlit bir tushun-chani ifodalash uchun xizmat qiladi. bu xususiyat ularni so‘zlar bilan sinonimik munosabatga kirisha olishini ta’minlaydi: …

kkinchi tilga o‘girish kabi maqsadlarda tuziladigan kitobdir. lug‘atlar maqsad va vazifasiga ko‘ra, odatda, ikki turli bo‘ladi: 1) qomusiy (ensiklopedik) lug‘atlar; 2) lingvistik (filologik) lug‘atlar. image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.png image9.jpeg image3.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tilning leksik qatlamlari"

1543661339_68512.pptx /docprops/thumbnail.jpeg leksikologiya o'z va o'zlashma qatlam tilning leksik qatlamlari reja: 1. o‘z qatlam 2. o‘zlashma qatlam 3. o‘zbek tili leksikasining ijtimoiy - dialektal tarkibi 4. o‘zbek tili leksikasining tarixiy - funksional xususiyatlari 5. uslubiy jihatdan o‘zbek tili leksikasi 6. frazeologiya 7. leksikografiya o‘z qatlam. ma’lumki, o‘zbek, qozoq, qirg‘iz, turkman, uyg‘ur qoraqalpoq singari tillar o‘zaro qarindosh tillar bo‘lib, ular birligi turkiy tillar guruhini tashkil etadi. tilimizda faol qo‘llanadigan oyoq, qo‘l, ikki, uch, ol, kel, yaxshi, men, sen singari so‘zlar ko‘pchilik turkiy tillar uchun ham faol so‘zlar hisoblanadi. barcha turkiy tillar uchun umumiy iste’molda bo‘lgan bunday so‘zlar umumturkiy so‘zlar deyiladi. o‘zbek tili leksikasining ka...

Формат PPTX, 491,5 КБ. Чтобы скачать "tilning leksik qatlamlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tilning leksik qatlamlari PPTX Бесплатная загрузка Telegram