Orqaga

morfemika va so’z yasalishini o’qitish metodikasi

DOCX 200,2 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1666813884.docx [bookmark: _goback]morfemika va so’z yasalishini o’qitish metodikasi reja: 1. morfemika o’qitishning maqsadi, vazifalari, tamoyillari. 2. so’z yasalishini o’qitishning maqsad, vazifalari va metodlari. 3. morfemka, so’z yasalishi va orfografiya aloqadorligi. 6-sinfning 1-choragida “morfologiya” bo’limi ta’limini boshlashdan avval 15 soat morfemika va so’z yasalishi mavzulari uchun dastuur hamda darslikda vaqt ajratilgan. bunda, asosan, quyidagi mavzular: “so’z tð°rkibi hð°qidð° umumiy mð°â€™lumð¾t”, “qo’shimchð°lð°rning mð°â€™nð¾ vð°zifð°sigð° ko’rð° turlð°ri”, “so’z yasð¾vchi qo’shimchð°lð°r”, “tub va yasama so’zlar”, “shð°kl yasð¾vchi qo’shimchð°lð°r”, “so’zning mð¾rfð¾lð¾gik tð°rkibi”, “so’z tð°rkibidð° tð°rtib”, “so’z tð°rkibi vð° so’z yasð°lishi bo’yichð° tð°hlil tð°rtibi ustidð° ishlð°sh” berilgan. 6-sinf bitiruvchilð°rigð° mazkur mavzular bo’ycha qo’yilð°digð°n tð°lð°blð°rda –qo’shimchð°lð°rni ko’mð°kchilð°r bilð°n, ko’mð°kchilð°rni qo’shimchð°lð°r bilð°n ð°lmð°shtirib qo’llð°sh; –o’rgð°nilgð°n ifð¾dð° vð¾sitð°lð°rini o’rinli qo’llð°y ð¾lish vð° ulð°rning uslubiy imkð¾niyatlð°ridð°n fð¾ydð°lð°nð° ð¾lish malaka va ko’nikmalari belgilangan. ma’lumki, morfemika – so’zning ma’noli qismlari haqidagi * ma’noli qismlari morfemalar deyiladi. morfema ta’limot. so’zning so’zning bo’linmas, eng kichik ma’noli qismi bo’lib, asosan, nazariy jihatdan asos (o’zak) morfema …
2
ma’no ifodalay oladigan morfema turi. o’zak morfema so’z yasalishi uchun ham, shakl (forma) yasalishi uchun ham asos bo’ladi: gulchilarimizni: o’zak morfema – gul. affiksal morfema (qo’shimcha morfema) – mustaqil leksik (lug’aviy) ma’no ifodalay olmaydigan, so’zning leksik yoki grammatik ma’nolari shakllanishida xizmat qiladigan morfema turi. affiksal morfema so’z tarkibida hamma vaqt ham ishtirok etavermaydi. affiksal morfemalar (qo’shimchalar) umumiy tarzda yasovchilar hisoblanadi va ular vazifasiga ko’ra ikki xil bo’ladi: 1) yangi so’z yasovchilar va 2) shakl yasovchilar. (shakl yasovchilar ichki mohiyatiga ko’ra –lug’aviy shakl yasovchilar hamda sintaktik shakl yasovchilarga bo’linadi. shu bois ba’zan darsliklarda affiksal morfemalar uch turga (1)so’z yasovchi; 2) lug’aviy shakl yasovchi; 3) aloqa-munosabat qo’shimchalariga) bo’linadi. (o’zbek tili (asosan, artikllar bilan ish ko’rvchi rus, ingliz kabi flektiv tillardan farqlanuvchi) agglyutinativ tillar sirasiga kiradi va shu mohiyatiga ko’ra ko’proq qo’shimchalar bilan ish ko’radi. (ammo bu flektiv tillar mutlaqo qo’shimcha qo’llamaydi yoki agglyutinativ tillarda grammatik ma’no faqat affikslar asosida yuzaga chiqadi degani …
3
, sifat, ravish yasovchi affikslar so’z yasovchi hisoblanadi: gul+la=gulla, quvon+ch=quvonch, bezak+li=bezakli, mard+ona=mardona 2. so’z shaklini hosil qiluvchi (forma yasovchi) affikslar so’z ma’nosiga ta’sir etib, uni biroz o’zgartiradigan, ammo yangi so’z hosil qilmaydigan qo’shimchalardir. bular quyidagilar: –fe’llardagi nisbat qo’shimchalari (kitob o’qildi., bola yuvindi., qizcha opasiga uy tozalashdi., kichiklarga mehr ko’rgazing., shafyor mashinasini yurg’azdi., ukamni ariqchadan o’tkazdim., bog’ga ko’chat o’tqazdik., hamshira bemorning og’ziga suv tomizdi., akam menga chizgan suratini ko’rsatdi va h.); –fe’lning modal shakllarini hosil qiluvchi qo’shimchalar (ezg’ilamoq, tortqilamoq, titkilamoq, yugurgilamoq, ishqalamoq, to’lishmoq, yig’lamsiramoq, oqarinqiramoq va h.); –fe’lning ravishdosh, sifatdosh, harakat nomi shakllarini (shuningdek, fe’lning bo’lishsizlik shakli[footnoteref:1]ni) hosil qiluvchi qo’shimchalar; fe’lning bo„lishsizlik shaklini hosil qiluvchi qo„shimcha (-ma va uning variantlari)ning lug„aviy shakl hosil qiluvchi birlik ekanligi munozarali. (sababi, zamonaviy tilshunoslik kesimlik kategoriyasi (tasqiq/inkor, zamon, mayl, shaxs/son) tarkibiga kiruvchi affikslarni haqli ravishda aloqa-munosabat shakllari ekanligini e’tirof etadi. fe’llarning bo„lishli/bo„lishsizlik kategoriyasi sintaktik jihatdan to„laligicha tasdiq/inkor ma’nosini beradi. shuningdek, otlardagi kichraytirish-erkalash qo’shimchalari, ko’plik shaklini …
4
mchalari tarkibiga 5 toifadagi qo’shimchalar (jumladan, 1) kelishik qo’shimchalari; 2) egalik qo’shimchalari; 3) shaxs-son qo’shimchalari; 4) zamon qo’shimchalari; 5) mayl qo’shimchalari) kiradi. qo’shimchalar tuzilishiga ko’ra sodda (-chi,-la,-lik,-lar) va murakkab (-chilik,-garchilik,-lan,-lash, larcha) bo’ladi. demak, o’zak va qo’shimchalar so’zning ma’noli qismlari hisoblanadi. affiksal morfemalar o’zak morfemaga birikish xususiyatiga ko’ra muayyan tilning o’ziga xos jihatlarini namoyon qiladi. o’zak morfemalarning tabiatiga ko’ra tillar asosan agglyutinativ va flektiv tillarga bo’linadi. turkiy tillar, jumladan, o’zbek tili affiksal morfemalari tabiatiga ko’ra agglyutinativ hisoblanadi. agglutinatsiya “ketma- ketlik” ma’nosidagi so’z bo’lib, qo’shimchalarning o’zakka ma’lum tartib va ketma-ketlikda qo’shilishidan dalolat beradi. bunday hollarda o’zak va qo’shimchalar chegarasi sezilib turadi. agglyutinativ tillarda so’z shakllari o’zgarmas holda qo’shiladigan affikslar yordamida yasaladi. bunday tillarda affikslar asosan bir grammatik ma’noni ifodalaydi. masalan, -lar faqat ko’plik qo’shimchasi sifatida qaraladi. mazkur qo’shimchaning boshqa hollarda ifodalagan hurmat, kesatiq, kinoyani bildiruvchi ma’nolari uning uslubiy jihatdan o’ziga xos imkoniyati hisoblanadi. turkiy tillarda (o’zbek tilida) o’zakka dastavval, so’z yasovchi qo’shimchalar …
5
(baquvvat), bo-(boadab) kabi old qo„shimchalar fors-tojik tiliga xos bo„lib, ijtimoiy-siyosiy, madaniy-ma’rifiy omillar ta’sirida o„zbek tiliga o„zlashib ketgan. ushbu o’rinda o’zbek tilida so’z yasash usullari masalasiga ham qisqacha to’xtab o’tamiz. mazkur mavzu 6-sinf dasturining boshida (“morfologiyaga kirish” qismida qisman berilgan bo’lsa, fe’l, ot, sifat, ravish so’z turkumlarining affiksatsiya va kompozitsiya usullarida yasalishi mustaqil so’z turkumlari sirasiga singdirib yuborilgan. o’quvchilar dastur va darslikda berigan “so’z tð°rkibi hð°qidð° umumiy mð°â€™lumð¾t” mavzusi ta’limida, asosan, ona tilimiz agglyutinativ til ekanligini anglashi, shuningdek, asos va affiksal morfemalarni o’z o’rnida qo’llay olishni bilishi zarur. bunda o’quvchilarga tilimizdagi so’zlarda asos morfema bilan affiksal morfema chegarasi aniq sezilib turishi, asosan, uni flektiv tillar bilan qiyoslash orqali tushuntirish samarali bo’ladi. masalan, 1- topshiriq. o’zbekcha so’zlarning tuzilishi bilan o’zlashma so’zlarning shaklini solishtiring. ular haqida mulohaza bildiring. shunday so’zlar ro’yxatini (lug’atdan foydalanib) davom ettiring. ko’rmoq – ko’ryapman; ð²ð¸ð´ðµñ‚ – ð²ð¸ð¶ñƒ (r); yurmoq – yuryapman; ñ ð¾ð´ð¸ñ‚ –ñ ð¾ð¶ñƒ (r); hukm – mahkama …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"morfemika va so’z yasalishini o’qitish metodikasi" haqida

1666813884.docx [bookmark: _goback]morfemika va so’z yasalishini o’qitish metodikasi reja: 1. morfemika o’qitishning maqsadi, vazifalari, tamoyillari. 2. so’z yasalishini o’qitishning maqsad, vazifalari va metodlari. 3. morfemka, so’z yasalishi va orfografiya aloqadorligi. 6-sinfning 1-choragida “morfologiya” bo’limi ta’limini boshlashdan avval 15 soat morfemika va so’z yasalishi mavzulari uchun dastuur hamda darslikda vaqt ajratilgan. bunda, asosan, quyidagi mavzular: “so’z tð°rkibi hð°qidð° umumiy mð°â€™lumð¾t”, “qo’shimchð°lð°rning mð°â€™nð¾ vð°zifð°sigð° ko’rð° turlð°ri”, “so’z yasð¾vchi qo’shimchð°lð°r”, “tub va yasama so’zlar”, “shð°kl yasð¾vchi qo’shimchð°lð°r”, “so’zning mð¾rfð¾lð¾gik tð°rkibi”, “so’z tð°rkibidð° tð°...

DOCX format, 200,2 KB. "morfemika va so’z yasalishini o’qitish metodikasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: morfemika va so’z yasalishini o… DOCX Bepul yuklash Telegram

O'xshash fayllar

Bularni ham yoqtirishi mumkin

Hammasini ko'rsatish
so’z turkumlarini o’qitish metodikasi — PPTX PPTX
so’z turkumlarini o’qitish metodikasi
— 2,9 MB
morfemika va so’z yasalishi “a” test — DOCX DOCX
morfemika va so’z yasalishi “a” test
2 sahifa 21,1 KB
yordamchi so’z turkumlarini o’qitish — DOC DOC
yordamchi so’z turkumlarini o’qitish
— 43,0 KB
ona tilida so‘z yasalishini o‘rgatish metodikasi — DOCX DOCX
ona tilida so‘z yasalishini o‘rgatish metodikasi
45 sahifa 82,5 KB
adabiyot o’qitish metodikasi — PPTX PPTX
adabiyot o’qitish metodikasi
— 723,1 KB
musiqa o’qitish metodikasi — PPTX PPTX
musiqa o’qitish metodikasi
16 sahifa 1,7 MB
leksikologiyani o’qitish metodikasi — PPTX PPTX
leksikologiyani o’qitish metodikasi
19 sahifa 147,3 KB
informatika o’qitish metodikasi — PPTX PPTX
informatika o’qitish metodikasi
10 sahifa 63,5 KB
informatika o’qitish metodikasi — PPT PPT
informatika o’qitish metodikasi
21 sahifa 737,0 KB
biologiya o’qitish metodikasi — PPTX PPTX
biologiya o’qitish metodikasi
10 sahifa 5,1 MB
texnologiya o’qitish metodikasi — DOCX DOCX
texnologiya o’qitish metodikasi
71 sahifa 3,0 MB
leksika o’qitish metodikasi — ZIP ZIP
leksika o’qitish metodikasi
9 sahifa 10,4 KB