o’zbek (ona) tili o’qtishning o’ziga xos tamoyillari

DOCX 50,8 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1666813932.docx o’zbek (ona) tili o’qtishning o’ziga xos tamoyillari reja: 1. ona tili o’qitishda “til ~me’yor~ nutq mutanosibligi” tamoyili. 2. ona tili o’qitish orqali o’quvchilar ijodiy tafakkurini rivojlantirish tamoyili. 3. ona tili o’qitishda mavzulararo, bo’limlararo, sinflararo aloqadorlik tamoyili. 4. ona tili o’qitishda o’quvchilarning til sezgirligini tarbiyalash tamoyili. 5. ona tili o’qitishda mahalliy sheva sharoiti va ta’sirini hisobga olish tamoyili. 6. ona tili o’qitishda bolalarni milliy hamda umumbashariy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash tamoyili. dunyoda turmoq uchun dunyoviy fan va ilm lozimdur, zamona ilmi va fanidan bebahra millat boshqalarga paymol bo’lur. mahmudxo’ja behbudiy o’qituvchi ona tilining umumdidaktik tamoyillari bilan bir qatorda, uning o’ziga xos tamoyillarini ham yaxshi bilishi va ta’lim jarayonida unga qat’iy amal qilishi lozim. zero, o’rta umumta’lim maktablarida ona tili ta’limining o’ziga xos tamoyillari milliy o’zlik, milliy tafakkur, milliy dunyoqarash masalalari bilan chambarchas bog’lanadi. ona tili o’qitishda “til ~me’yor~ nutq mutanosibligi” tamoyili. til va nutq hodisalariga o’zaro farqlab yondashishni dastlab viii-ix …

um bir jamiyatning barcha a’zolari uchun avvaldan tayyor holga keltirilib qo’yilgan, hamma uchun umumiy va majburiy fikrni ifodalash va boshqa maqsadlar uchun xizmat qiladigan birliklar hamda bu birliklarning o’zaro birikish qonuniyatlari yig’indisi tushuniladi. “til – g’oyalarni ifodalovchi ramzlar sistemasi, nutqiy qobiliyatning ijtimoiy mahsuli, ijtimoiy jamoa tomonidan hosil qilingan zaruriy ramzlar (imkoniyatlar) majmuidir”, degan edi tilshunos f.de sossur. zero, til har bir jamiyat uchun “azaldan tayyor” qabul qilinishi umumiy va majburiy bo’lgan, avlodlar merosi hamdir. til–o’z-o’zidan rivojlanish, o’zgarish, ta’sirga berilish, jamiyat talablari asosida yangilanish, biologik organik sistemalar singari ehtiyojlarga moslashish, zaruriyatni qondirish, kemtiklikni (yetishmaydiganini) to’ldirish xususiyatlariga ega, boshqa ramziy tizimlarda esa muqimlik, ular faqat tabiiy til asosida, ya’ni inson ongi va faoliyati orqali yangilanishi, o’zgarishi, rivojlanishi mumkin. tilning amalda bo’lish holatlariga tazyiq o’tkazib bo’lmaydi. lekin tegishli yo’l-yo’riqlar, ko’rsatmalar, tavsiyalar berilib borilishi zarur. bu me’yoriy tavsiyalarning qanchalik hayotiy ekanligini esa amaldagi nutqiy jarayonning o’zi belgilaydi. zero, me’yoriy hujjatlarsiz, yo’l- yo’riqlarsiz ham til …

rni o’rganish hozirgi zamon tilshunosligining eng muhim vazifalaridan biri. bu masala alohida bir milliy tilni yoki umuman tillarni nazariy ta’riflashdagi boshlang’ich nuqtadir. til va nutq hodisalarini farqlash aksariyat tilshunoslar tomonidan tan olinadi, ammo ularning mohiyatini, chegarasini aniqlash mezonlari haqidagi fikrlar turli-tuman. ferdinand de sossyur til va nutqni nutq faoliyatining ikki ajralmas bo’lagi deb hisoblab, ularni “bir paytning o’zida fizik, fiziologik va psixik, bundan tashqari, individual va ijtimoiy munosabatlarga daxldor” jarayonlar deb ta’riflagan edi. nutq, birinchidan, fikr-mulohaza bildirish jarayoni, ikkinchidan, u –til qurilmasi faoliyati natijasi. til potensial hodisa bo’lib, kishilar ongida bolalikdan o’zlashtirilgan gapirish qobiliyati va nutq orqali ifodalangan fikrni tushunish vositasi sifatida mavjud bo’ladi. nutq esa mavjud imkoniyatni voqelantirish va so’zlashuv qobiliyatini aniq muhitda amalga oshirish jarayonidir. nutq har bir alohida kishini individ va shaxs sifatida xarakterlovchi eng samarador vositalardan biri. insonlar muloqoti nutq orqali amalga oshiriladi. uning yordamida odam o’z fikrini, hissiyotlarini, kayfiyatini, istaklarini ifodalaydi.gapirish va tushunish jarayoni odamlar …

uchun hosil qilingan moddiylik (so’zshakl, so’z birikmasi, gap) lardir. tilning takomillashib borishi va nutq jarayonidagi bosqichlarini taniqli tilshunos olimlar h.ne’matov va r.rasulovlar substansial tilshunoslik “til-me’yor-nutq” tarzida ajratishini ta’kidlashib, qayd qiladilarki: “til bevosita kuzatishda berilmagan. u jamiyat a’zolarining ongida mavjud bo’lib, ularning barchasi uchun tayyor, umumiy, majburiy bo’lgan, fikrni shakllantirish va uni ifodalashga xizmat qiladigan birliklar va ularning o’zaro munosabatlari haqidagi tasavvurlar yig’indisi sifatida qaraladi. nutq tilning namoyon bo’lishi, ro’yobga chiqish, voqelanish shakli bo’lib, u bevosita kuzatishda berilgan, moddiy (tabiiy, fizik) shaklga egadir. me’yor (norma) – til birliklarini nutqning u yoki bu ko’rinishida ishlatish qonuniyatlari va imkoniyatlari bo’lib, ular jamiyat tomonidan belgilangan va aniqlangandir”.[footnoteref:1] [1: неъматов ҳ., расулов р. ўзбек тили систем лексикологияси асослари. – т.: ўқитувчи, 1995.–7-bet. ] demak, til va nutq tizimida me’yor ham o’z o’rniga ega. tafakkurimizda aks etgan borliq tilda moddiylashib, nutqda yuzaga chiqar ekan, u qanday shakl va ko’rinishda voqelanishi jamiyat tomonidan muayyan me’yorlar bilan belgilangan …

adabiy tilida quyidagi me’yorlar belgilangan: –leksik-semantik (so’z qo’llash bilan bog’liq) me’yorlar; –orfoepik (talaffuz bilan bog’liq) me’yorlar; –aktsentologik (urg’u qo’llash bilan bog’liq) me’yorlar; –fonetik (nutq tovushlarini qo’llash bilan bog’liq) me’yorlar; –grammatik (morfologik va sintaktik) me’yorlar; · so’z yasalish bilan bog’liq me’yorlar; · orfografik (to’g’ri yozish bilan bog’liq) me’yorlar; –grafik (harflarning shakli bilan bog’liq) me’yorlar; – punktuatsion (tinish belgilari bilan bog’liq) me’yorlar; – stilistik (nutq uslublari bilan bog’liq) me’yorlar. ona tili ta’limida “til-me’yor-nutq” o’zaro chambarchas bog’langan bo’lib, birini ikkinchisiz tasavvur etib bo’lmaydi. dars mashg’ulotlarida ular o’rtasida mutanosiblik o’rnatilmasa, ona tili ta’limining asosiy maqsadiga erishib bo’lmaydi. ona tili o’qitish orqali o’quvchilar ijodiy tafakkurini rivojlantirish tamoyili. ijodiy tafakkur bilishning eng oliy va yuqori darajadagi shaklidir. maktab ta’limi ona tilini ta’lim oluvchiga o’ r g a t m a y d i, ta’lim oluvchi ona tilini ta’lim dargohiga kelgunga qadar biladi va undan o’z kundalik amaliy ehtiyojlarini qondirish uchun bemalol foydalana olish malaka va ko’nikmalariga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’zbek (ona) tili o’qtishning o’ziga xos tamoyillari"

1666813932.docx o’zbek (ona) tili o’qtishning o’ziga xos tamoyillari reja: 1. ona tili o’qitishda “til ~me’yor~ nutq mutanosibligi” tamoyili. 2. ona tili o’qitish orqali o’quvchilar ijodiy tafakkurini rivojlantirish tamoyili. 3. ona tili o’qitishda mavzulararo, bo’limlararo, sinflararo aloqadorlik tamoyili. 4. ona tili o’qitishda o’quvchilarning til sezgirligini tarbiyalash tamoyili. 5. ona tili o’qitishda mahalliy sheva sharoiti va ta’sirini hisobga olish tamoyili. 6. ona tili o’qitishda bolalarni milliy hamda umumbashariy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalash tamoyili. dunyoda turmoq uchun dunyoviy fan va ilm lozimdur, zamona ilmi va fanidan bebahra millat boshqalarga paymol bo’lur. mahmudxo’ja behbudiy o’qituvchi ona tilining umumdidaktik tamoyillari bilan bir qatorda, uning o’ziga xo...

Формат DOCX, 50,8 КБ. Чтобы скачать "o’zbek (ona) tili o’qtishning o’ziga xos tamoyillari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’zbek (ona) tili o’qtishning o… DOCX Бесплатная загрузка Telegram