hujayraning tayanch - harakat tizimi

DOCX 25 pages 1.7 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

1673513541.docx hujayraning tayanch - harakat tizimi referat hujayraning tayanch - harakat tizimi reja: · protoplazmaning oqishi - sikloz · muskullar qisqarishi · mikrofilamentlar · oraliq filamentlar · mikronaychalar · sentriolalar · bo’linish duki mikronaychalari · bazal tanacha, kiprik va xivchinlar · amyoboid harakat · taksislar hujayra harakatlari hujayraning mexanik energiyasini namoyon qiladi. u hujayraning faolligini ko’rsatuvchi ob’ektiv ko’rsatkich hisoblanadi. to’qimalarda hujayralar harakatini kuzatish bilan biz uning haqiqatdan ham tirik ekaniga ishonch hosil kilamiz. biologik harakatning shakllari va funksiyasi juda ham turli-tumandir. yuqori hayvonlarning bo’shliqdagi harakati, shuningdek uning ichki organlari-ichak, bachadon, yurak, qon tomirlari harakatlari har xil muskullarning qisqarishi bilan yuzaga keladi. o’simliklar uchun tropizm va nastiya deb ataluvchi sekin harakatlar xarakterli. lekin ba’zi o’simliklarda-mimoza va boshqalarda ancha tez reaksiyalar kuzatiladi. sodda hayvonlar va yuqori hayvonlarning erkin yashovchi hujayralari amyoboid harakat qiladi yoki maxsus moslamalar - kipriklar va xivchinlar yordamida harakat qiladilar. biologik harakat reaksiyalari organizmlarning harakatidagina ishlatilmaydi, balki ular hujayraning …

2 / 25

a hosil qiladigan o’simlik hujayralarida (elodeya) kuzatish ancha qulay. sitoplazmaning periferik qismlarida to’xtovsiz harakat kuzatiladi va xloroplastlarni hamda hujayradagi granulalarni hosil bo’lgan joydan boshqa qismlarga siljitadi. analogik harakatlar yuqori hayvonlarning to’qimalari kulturasida ko’proq kuzatiladi. bu harakatlarni mikrokinematografiya metodi yordamida o’rganiladi. hujayra ichidagi harakatlarga yana mitotik harakat ham kiritiladi. bu harakat hujayra markazi va xromosomalarning siljishi bilan xarakterlanadi. sitoplazmaning barcha harakatlarini sikloz deb ataladi. ba’zi hujayralar ixtisoslashgan strukturalar-kipriklar va xivchinlarga ega bo’lib, ular hujayralarni yoki ularning atrofidagi suyuqlikni harakatga keltiradi. shu narsa isbotlandiki, qandaydir harakat apparati, albatta, qandaydir hujayra ichi tayanch, sinch yoki skelet tuzilmalari bilan bog’liq bo’lar ekan. shuning uchun hujayraning bunday tuzilmalarini harakat-tayanch sistema deb atash mumkin. hujayraning haqiqiy harakat komponentlariga turli mikrofilamentlar va mikronaychalarga to’plangan oqsillarni, hujayraichi tayanch yoki skelet strukturalariga esa mikrofibrillar va mikronaychalarni kiritish mumkin. barcha harakat apparatlarining ishini yaxshi tushunish uchun birinchi navbatda muskullarning qisqarishini o’rganish zarur. muskullar qisqarishi muskul to’qimasi hujayralarining sitoplazmasida qisqaruvchi ipchalarmiofibrillar …

3 / 25

..v.b. shunday qilib, miofibrillning tuzilish va funksional birligi ikki z chiziqlarining oralig’isarkomera ekan. sarkomeraning kattaligi bo’shashgan holda bir xil (hayvonning turiga qarab 1,8-2,8mkm) bo’ladi. sarkomeraning tuzilishi elektron mikroskop orqali o’rganildi. ma’lum bo’lishicha, miofibrill o’z navbatida yana ham ingichkaroq ipchalar-protofibrillardan tashkil topar ekan, ularning diametri sarkomeraning turli qismlarida turlicha bo’ladi. i disklarda uzunligi 1 mkm atrofida bo’lgan ingichka (7nm) iplar, a disklarda ingichka iplardan tashqari uzunligi 1,5 mkm bo’lgan yo’g’on (16 nm) iplar ham bo’lar ekan. protofibrillar bir-biriga parallel holda joylashadi, biri ikkinchisiga o’tmaydi. agar e’tibor berib qaralsa, sarkomeraning uzunasiga protofibrillarning uchta: z chiziq bilan birikkan ingichka, keyin yo’g’on va yana z chiziq bilan birikkkan ingichka qismlar ko’zga tashlanadi. a disk zonasida yo’g’on fibrilldan tashqari z chiziqdan keladigan ingichka fibrill oxiri joylashadi (ilova,19). ingichka iplar, asosan, aktin, qisman tropomiozin va troponin, yo’g’onlarimiozin oqsilidan tarkib topganligi aniqlangan. z disklar α-aktin va desmin oqsillaridan tuzilgan. aktinning molekulyar og’irligi 43,5 ming bo’lib, kattaligi 3 …

4 / 25

nday yo’g’onlashgan (16nm) miozin protofibrillarida uzun iplar “dumi-dumiga” qaragan holda yotadi, natijada miozinning boshchasi bunday iplarning oxirida joylashadi, o’rta qismida esa boshchalar bo’lmaydi. boshchalar ko’ndalang ko’priklar hosil qiladi, ular aktin va miozin iplarini bir-biriga bog’laydi. boshchaning aktin bilan bunday bog’lanishida aktomiozin kompleksi hosil bo’ladi. aktin protofibrillari bir uchi orqali z disk bilan bog’langan. z disk tarmoqlangan α-aktin oqsil molekulasidan iborat, u miofibrillarga ko’ndalang joylashgan fibrillyar to’rni hosil qiladi. z diskga ikki tomondan qo’shni sarkomeralarning aktin iplari birikadi. z disklarning vazifasi sarkomeralarni bir-biriga bog’lashdan iborat, ular qisqaruvchi strukturalar hisoblanmaydi. umuman olganda, muskulda qisqaruvchi, o’z uzunligini qisqartuvchi molekula yo’q. qisqarishni yuzaga kelishi z disklar orasidagi masofaning kichrayishi, ya’ni sarkomeralar uzunligini kichrayishi hisobiga amalga oshadi. muskul qisqarishi mexanizmi miofibrilda joylashgan barcha sarkomeralar oralig’ining bir vaqtda kichrayishidan iborat. g.xaksli muskullar qisqarishi asosida yo’g’on va ingichka iplarni bir-biriga nisbatan siljishi yotadi, degan fikrni ilgari surdi. bunda yo’g’on-miozinli iplar aktinli iplar orasiga kiradi va z disklarini …

5 / 25

amalga oshadi. mikrofilamentlar mikrofilamentlar deyarli barcha hayvon va o’simlik hujayralarida topilgan. ular uzunligi 7 nm keladigan ingichka oqsil ipchalardir. mikrofilamentlar ayniqsa, sitoplazmaning yuza (kortikal) qatlamida, harakatchan hujayralarning psevdopodiylarida uchraydi va turli yo’nalishlarda bir-birini kesib o’tuvchi ingichka ipchalardan iborat to’rni hosil qiladi. bundan tashqari, ular ingichka ichakning epiteliysi hujayralarida ham uchraydi va hujayraning tanasi bo’ylab o’tadigan tutamlarni hosil qiladi. lyuminessent mikroskop orqali mikrofilamentlarning tarkibida aktin va boshqa oqsillarning borligi aniqlangan. mikrofilamentlarni to’qimalar kulturasida fibroblastlarda o’rganish qulay ekan, chunki ular shisha idish bo’ylab faol harakatlanadi. agar uni shishadan ajratilsa, u yumaloqlashib oladi. oynaga yopishib olsa, yuza bo’ylab cho’ziladi. bunda u bir necha ko’rinishni (bosqich) namoyon qiladi: yopishishni boshlanishi, radial yassilanish va qutblanish(vasilev, gelfrand,1981,). hujayra substratga o’tirgach radial cho’zilishni boshlarida harakatlanish xususiyatini namoyon qiladi, o’z atrofiga psevdopodiylarni chiqaradi, ularning uchlari substratga yopishadi. bunday hujayralar radial yassilangandan so’ng qutblana boshlaydi. bu vaqtda psevdopodiylar hujayraning bir tomonida, uning faolroq qismida qoladi. sitoplazmaning xuddi shu qismi …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayraning tayanch - harakat tizimi"

1673513541.docx hujayraning tayanch - harakat tizimi referat hujayraning tayanch - harakat tizimi reja: · protoplazmaning oqishi - sikloz · muskullar qisqarishi · mikrofilamentlar · oraliq filamentlar · mikronaychalar · sentriolalar · bo’linish duki mikronaychalari · bazal tanacha, kiprik va xivchinlar · amyoboid harakat · taksislar hujayra harakatlari hujayraning mexanik energiyasini namoyon qiladi. u hujayraning faolligini ko’rsatuvchi ob’ektiv ko’rsatkich hisoblanadi. to’qimalarda hujayralar harakatini kuzatish bilan biz uning haqiqatdan ham tirik ekaniga ishonch hosil kilamiz. biologik harakatning shakllari va funksiyasi juda ham turli-tumandir. yuqori hayvonlarning bo’shliqdagi harakati, shuningdek uning ichki organlari-ichak, bachadon, yurak, qon tomirlari harakatlari har xil muskull...

This file contains 25 pages in DOCX format (1.7 MB). To download "hujayraning tayanch - harakat tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayraning tayanch - harakat t… DOCX 25 pages Free download Telegram