o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi

DOCX 38.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1707074711.docx o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi reja: kirish 1. sifatlarning leksik-morfologik xususiyatlari 2. sifatlarning ma’noviy guruhlari 3. ruhiy holat ifodalovchi sifatlar semantikasi 4. xursandlik holatini ifodalovchi sifatlar; 5. xafalik holatini ifodalovchi sifatlar; 6. g’azabli holatni ifodalovchi sifatlar; xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish shaxsning rivojlanishi-jamiyat rivoji demakdir. shunday ekan jamiyat oldidagi eng asosiy vazifalardan biri sog'lom avlodni voyaga yetkazish. bu muhim vazifani amalga oshirish birinchi navbatda o'qituvchiga bog'liq. o’zbek tili morfologiyasida, boshqa so’z turkumlari qatori sifat ham katta o’rinni egallaydi. o’zbek tilida belgi – sifat ma’nosini ifodalovchi maxsus (masalan, rus tilida sifat va ravishlardagi singari, hamma sifatlat uchun birdek qo’llana oluvchi) morfologik ko’rsatkich yo’q. ba’zi bir so’zning ham ot, ham sifat, ham ravish vazifalarda qo’llana olishi ko’proq ana shuning uchundir. lekin –li, -siz singari sifatning o’ziga xos yasovchi affikslari ham bor. ammo bular ma’lum ma’noli sifatlarnigina yasaydi. ot kategoriyasidagi so’zlar ham sifat (belgi …

yatlariga (mas., sodda va qo’shma bo’lishi, faqat bir so’z turkumigagina xos bo’lib qolganligi yoki turli so’z turkumlari orasida teng qo’llana olishi, o’zakka turlicha ta’sir ko’rsatishi, qo’llanishda faol yoki nofaolligi, fonetik variantlarga egaligi, sinonimik, antonimik xususiyatlari va shu kabi turli tomonlariga) ko’ra, bir necha guruh va guruhchalarga ajratish mumkin. ba’zi bir so’zlar (sifatlar) tub holida ham, affiks olgan holda ham (mas., pok//pokiza, binoyi//binoyiday) bir ma’noni anglataverishi bilan xarakterlidir. kishi ruhiyati nihoyatda serqirra va turfa bo’lib, u o’zida xursandlik, darg’azablik, xafalik, loqaydlik kabi har xil holatlarni mujassamlashtiradi. shundan kelib chiqib, tilimizda bu holatlarni ifodalovchi leksemalarga ehtiyoj tug’iladi. natijada xushhol, xushnud, xurram, quvnoq, shodmon, shod, xushchaqchaq, g’amgin, dilgir, xafa, xomush, ma’yus, giryon, xunibiyron, diltang, g’azabnok, kinli, darg’azab, g’azabli, sog’, sergak, hushyor, lol, mudroq, loqayd kabi leksemalarni nutqimizda qo’llaymiz. bu leksemalarni birlashtiruvchi guruh holat bildiruvchi sifatlar guruhi deb ataladi. tilimizdagi ruhiy holat ifodalovchi sifatlar bir qator turlarga ajraladi: xursandlik holatini ifodalovchi sifatlar; xafalik holatini …

t – ega va to’ldiruvchi, fe’l – kesim, sifat –aniqlovchi vazifasida kelishi mumkin. biz o’z ishimizda sifat turkumiga oid so’zlar haqida to’xtalib o’tamiz. biz tahlil qilib o’rganmoqchi bo’lgan sifat leksemalari matn doirasida turli konnotativ vazifalarda qo’llaniladi, bunday holatida badiiylikni ta’minlashda ta’sirchan omil sifatida foydalaniladi. sifatlarning leksik-morfologik xususiyatlari sifat kategoriyasidagi so’zlar biror predmet, voqea-hodisa va holatning belgi xususiyatlarini (rang-tusini, hajmini, shaklini, xarakter va xossaxususiyatlarini, vaznini, mazasini) ifodalash uchun xizmat qiladi. masalan., ko’k kaptar, yoqimli hid, o’jar bola, qattiq to’polon, chiroyli gul kabi. sifatlar gapda asosan, a) aniqlovchi (sifatlovchi) bo’lib keladi: olov horg’in va och badanga elituvchi bir huzur va ororm bag’ishladi (oybek); b) kesim bo’lib keladi: u bir nimasini yo’qotganday tabiati xira, asabiy edi (a. muxtor). otlashgan sifatlar ot turkumiga xos (ega, kesim, to’ldiruvchi, qaratqich kabi) vazifalarni ham bajarib keladi. mas., yaxshi topib gapirar, yomon qopib. bechoralarga yordam berish kerak kabi. sifat turkumining o’ziga xos morfologik, leksik xususiyatlari quyidagicha: mas., sifat …

ilgan, fahm-idroki bilan tasavvur etilgan aniq va mavhum elementlardir. mas., qizil, achchiq, sovuq. ba’zi sifatlar (yashil, qizil, egri kabi) hozirda tub hisoblansa ham, tarixan yasama bo’lgan. tub sifatlarda turli grammatik, semantik va stilistik imkoniyatlar qo’shma va juft sifatlarga qaraganda kengroq, ya’ni daraja ko’rsatkichlari ko’pincha tub sifatlarga qo’shiladi. juft va takroriy sifat komponentlari tub sifatlardan hosil bo’ladi (yaxshi-yomon, egri-bugri, oq-qora kabi). yasama sifatlar turli yo’llar bilan yasaladi. 1) affiksatsiya (morfologik) usul bilan (tun+gi, yog+li, pul+dor, uyat+chang); 2) kompozitsiya usuli bilan so’zlarni bir-biriga qo’shish, juftlashtirish, takrorlash yo’llari orqali hosil qilinadi (kulrang, lattachaynar, ikki yuzlama, kuydi-pishdi). bunday yasalish sintaktik usul deb ham yuritiladi. o’zbek tilida boshqa so’z turkumlaridagi kabi sifat turkumida ham affiksatsiya usuli bilan so’z yasash keng rivojlangan. sifat yasovchi affikslar shakl va vazifa jihatidan turli-tuman bo’lib, ot, ravish, fe’l yasovchi affikslarga juda o’xshab ketadi. ba’zi sifat yasovchi affikslar kelib chiqishi nuqtai nazaridan arab, fors-tojik tillariga mansubdir. sifat yasovchi affikslar sodda (yuza+ki, …

zbek tilida juda sermahsul, faol yasovchi hisoblanadi. ko’pincha ot va sifatdoshlardan sifat yasaydi. 1.-li affiksi orqali yasalgan sodda sifatlar quyidagi ma’nolarni anglatadi: so’z o’zagidan anglashilgan ma’noga (predmet, hodisa va tushunchalarga) egalikni yoxud o’sha ma’noli narsa, hodisaning mavjudligini, borligini bildiradi: mevali daraxt, vijdonli kishi, shakarli choy. –li affiksi o’zakdan anglashilgan ma’noga egalikni bildirish bilan birga ortiqlik, katta yoki mo’llik ma’nolarini beradi: polvon – ismi-jismiga yarashgan, gavdali, kelishgan, baquvvat yigit... (j. sharipov) –li affiksi orqali (biror narsaga, faxr yoki in’omga, sevgiga) “sazovor”, “munosib”, “loyiq” ma’nolarini ifodalash mumkin: sevikli, sevimli, hurmatli. qiyomatli so’zidagi –li qisman –gacha affiksi ma’nosiga to’g’ri keladi: qiyomatli do’st, qiyomatli qo’shni. –li affiksi qo’shma, juft so’zlarga qo’shilib kelib qo’shma sifat yasaydi va turli ma’nolarni anglatadi: har ikkala komponentga qo’shiladi: qo’lli-oyoqli, uvali-juvali (bu juft so’z affikssiz holda “uva-juva” tarzida ishlatilmaydi), aqlli-hushli kabilar; –li affiksi qo’shma so’zlarning bir komponentiga qo’shilib, ko’chma ma’nodagi sifatlarni hosil qiladi: to’la qonli, arslon bilakli, to’rt burchakli kabi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi"

1707074711.docx o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi reja: kirish 1. sifatlarning leksik-morfologik xususiyatlari 2. sifatlarning ma’noviy guruhlari 3. ruhiy holat ifodalovchi sifatlar semantikasi 4. xursandlik holatini ifodalovchi sifatlar; 5. xafalik holatini ifodalovchi sifatlar; 6. g’azabli holatni ifodalovchi sifatlar; xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish shaxsning rivojlanishi-jamiyat rivoji demakdir. shunday ekan jamiyat oldidagi eng asosiy vazifalardan biri sog'lom avlodni voyaga yetkazish. bu muhim vazifani amalga oshirish birinchi navbatda o'qituvchiga bog'liq. o’zbek tili morfologiyasida, boshqa so’z turkumlari qatori sifat ham katta o’rinni egallaydi. o’zbek tilida belgi – sifat ma’nosini if...

DOCX format, 38.5 KB. To download "o’zbek tilida ruhiy holatni ifodalovchi sifatlar semantikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilida ruhiy holatni ifo… DOCX Free download Telegram