yordamchi so’zlar. ularning leksik va grammatik tuzumlardagi o`rni

DOC 52,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1706114923.doc yordamchi soâzlar. ularning leksik va grammatik tuzumlardagi o`rni reja: 1.leksemalarning ma`noviy tasnifidagi âma`noviy nomustaqillikâ belgisi tushunchasi. 2.yordamchi so`zlarning âoraliq uchinchiâ tabiatiga egaligi. 3.yordamchi so`zlarning shakliy xususiyatiga ko`ra guruhlanishi. mustaqil so`z, yordamchi so`z, ma`noviy mustaqillik, ma`noviy nomustaqillik, sof yordamchi so`zlar, qo`shinchasimon yordamchi so`zlar, yarim yordamchi so`zlar, ko`makchi-bog`lovchi, bog`lovchi-yuklama, âoraliq uchinchiâ xususiyati, yordamchi so`zlarning boyish manbalari. barchaga ma`lumki, leksik sath birliklari ikki katta guruhga bo`linadi: mustaqil so`zlar va yordamchi so`zlar. bular orasidagi zidlanishni ma`noviy va vazifaviy nomustaqillik tashkil etadi. bu oppozitsiya belgisiga ko`ra yordamchi so`zlar belgili a`zo mavqeini, mustaqil so`zlar belgisiz a`zo mavqeini egallaydi. yordamchi so`zlar hech qachon mustaqil qo`llanilmaydi, bog`liq qurshovlardagina kela oladi. mustaqil so`zlar esa mustaqil qo`llanilish va ma`no ifodalash qobiliyatiga egadir. leksemalarning ma`noviy tasnifida ilk bosqich belgisi âma`noviy mustaqillikâ emas, âma`noviy nomustaqillikâ bo`lishining sababi mustaqil leksemalarning bu belgiga nisbatan betarafligidir. chunonchi, katta guruhni tashkil etuvchi atoqli otlar (temir, anor, gavhar) guruhida, mavhum otlarda mustaqil ma`noning mavjudligi kishini shubhaga …

si âma`noviy mustaqillikâ emas, balki âma`noviy nomustaqillikâ bo`la oladiâ [2, 30;]. ushbu belgi asosidagi ziddiyatda ko`makchi, bog`lovchi, yuklamalar kuchli (belgili) a`zoni tashkil etadi. sof ko`makchi, sof bog`lovchi, sof yuklamalar hech qachon mustaqil ma`noli so`zlar xususiyatiga ega bo`la olmaganligi tufayli ularning guruhiga o`ta olmaydi. tilshunoslikda yordamchi so`zlarning leksemalar1 va qo`shimchalar orasida âoraliq uchinchiâ bo`lib, ham leksemalar, ham grammatik morfemalar xususiyatini o`zida mujassamlashtirilishi aniqlanilgan. ular shaklan leksema, mazmunan qo`shimchadir. (qiyos: kitobni akamga/akam uchun oldim.) shu tufayli bo`lsa kerak, til tizimida yordamchi so`zlarning o`rni turlicha baholanadi-ayrim olimlar ularni qo`shimchalarga, ayrimlari nutq bo`lakchalariga, ba`zilari yordamchi so`zlarga nisbat beradilar. yordamchi so`zlarning so`zmi, qo`shimchami yoki mustaqil so`zlarning yordamchi so`zlar bilan bog`lanishi so`z birikmasimi ekanligi hanuzgacha munozara mavzui bo`lib qolmoqda. chunki yordamchi so`zlar guruhi ichida shunday birliklar borki, ular ham âma`noviy mustaqillikâ, ham âma`noviy nomustaqillikâ xususiyatiga ega (ot+ko`makchilar, yordamchi va ko`makchi fe`llar). chunonchi, âtortibâ mustaqil so`z sifatida ravishdosh kabi qo`llaniladi: âbaliq qarmoqni bir tortib, qochib ketdiâ. shu …

sabatlarni ifodalash kabi umumlashgan ma`no ularni morfemalarga, qo`shimchalarga yaqinlashtiradi va leksemalar deganda bu o`rinda mustaqil ma`noli so`zlar tushuniladi. leksemalar va morfemalar ziddiyatida âoraliq uchinchiâ vazifasida keladiâ. yordamchilarni so`zlarga quyidagilar yaqinlashtiradi: a) shaklan alohida ajralib turishlik; b) lug`aviy ma`noning mavjudligi (sifat ko`makchilar, ot ko`makchilar, fe`l ko`makchilardaâ¦); v) ko`pincha ularning mustaqil so`zlarga yaqinlashishi, ulardan kelib chiqishi. yordamchi so`zlarning grammatik morfemalarga o`xshash tomoni ularning morfemalar kabi mustaqil nominativ funksiya bajarmasligi (ammo, va, sayin, kabi), qo`shimchasimon shaklda bo`lishi (-u, -yu, -da; -ki (-kim); -dek (-day), -cha;) va boshqalar. biroq yordamchi so`zlarning grammatik morfemalardan farqli tomoni shundaki, a) ular gap bo`lagi, so`z birikmasi, gap sathida sintaktik xarakterdagi vazifa bajaradi. bu xususiyat ko`makchilar uchun xos. chunonchi, 1. yaxshi bilan yursang yetarsan murodga, yomon bilan yursang qolarsan uyatga (maqol). 2.to`lqinlarning kuchli na`rasi yulduzlarga qadar yetardi (uyg`un). b) gap bo`laklari yoki gaplarni o`zaro bog`laydi. bunday funksiyada, asosan, bog`lovchilar va yuklamalar keladi: xonaga baland bo`yli, biroq oriqqina yigit salom …

mkin. qo`shimchasimon yordamchi so`zlar shaklan qo`shimchaga o`xshaydi, ammo yordamchi so`zlarning vazifasini bajaradi. chunonchi, 1.po`latdek (kabi) dadil bir yigit bu ishdan hayiqsa, uyat bo`ladi (o.m.). 2.shu payt o`g`ilchasi eshikdan yugurib keldi-da (va), dadasining quchog`iga otildi (o.). 3.bazmga gulnoragina (faqat) kelmadi (s.a). sof ko`makchilar sirasiga avvaldan ma`lum uchun, bilan, sari, qadar, kabi, singari, sayin, orqali so`zlari; sof bog`lovchilar sirasiga va, hamda, ammo, lekin, biroq, balki, yo, yoxud, goâyo, agar, basharti kabilar; sof yuklamalar qatoriga xuddi, faqat, axir, hatto, naq, atigi, so`zlari kiradi. yarim yordamchi so`zlar atamasi ostida boshqa turkumga mansub bo`lgan so`zning yordamchi vazifasida qo`llanilishi (old, orqa, avval, bo`ylab, boshlabâ¦) yoki tabiatida âshakldoshlikâ mavjud bo`lgan birliklar tushuniladi. masalan, âyolg`izâ sifat turkumiga oid soâz yuklama oârnida (yolg`iz senga suyanaman.) ishlatiladi. yoki âvaqtida yomg`ir yog`adi, vaqtida qorâ gapida âvaqtidaâ soâzining vazifasi bog`lovchilarga yaqindir. bunga oâxshash misollar nutqimizda koâp uchraydi. yordamchi soâzlarning shakliy xususiyatlariga koâra turlarini quyidagi jadvalda umumlashtirish mumkin: yordamchi soâz turi sof yordamchi …

i turga otishidir, aniqrogi, âoraliq hodisaâ xususiyatiga ega bolgan komakchi-boglovchi, boglovchi-yuklamalarning mavjudligi. masalan, bilan, deb, deya kabilar komakchi-boglovchilardir. ushbu komakchilarning boglovchi vazifasida kelishi ancha keng tarqalgan hodisadir. âammo lekin bu ishni paysalga solish yaramaydiâ gapida boglovchi-yuklama qollanilgan, yani ammo boglovchisi kuchaytiruv yuklamasi vazifasida kelgan. qisqasi, bugungi kunda yordamchi sozlarni har tomonlama organish, ularni lisoniy tahlil qilish ishlari tilshunosligimizda davom etmoqda. ðdabiyotlar: 1. ððµð½ð³ð»ð¸ðµð² ð. ðð¾ññð¾ð»ð¾ð³ð¸ðº ð²ð¾ñð¸ñð°ð»ð°ñð½ð¸ð½ð³ ð¼ð°ñð½ð¾ð²ð¸ð¹ ñ ññññð¸ññð»ð°ñð¸ ð²ð° ñð¸ð½ñð°ðºñð¸ðº ð¸ð¼ðºð¾ð½ð¸ññð»ð°ñð¸. ðð¸ññðµññð°ñð¸ñ ð°ð²ñð¾ñðµñðµñð°ñð¸. ð¢ð¾ñðºðµð½ñ-1995. 2.ððµñð¼ð°ñð¾ð² ò². ð¢ð°ð¶ð°ð»ð»ð¸ ñð°ñð°ð²ð²ññ ð±ð¸ð»ð¸ñ ð½ð°ð·ð°ñð¸ññð¸ ð²ð° ñð¸ð»ññð½ð¾ñð»ð¸ðºð´ð° ñð¸ð½ñð°ðºñð¸ñð½ð¸ ññð³ð°ð½ð¸ñ ð¼ð°ñð°ð»ð°ð»ð°ñð¸. â«ðð·ð±ðµðº ñð¸ð»ð¸ ð²ð° ð°ð´ð°ð±ð¸ññð¸â», 1993 ð¹ð¸ð», 2-ñð¾ð½. 3.ððµñð¼ð°ñð¾ð² ò²., ðð¾ð·ð¾ñð¾ð² ð. ð¢ð¸ð» ð²ð° ð½ññò. ð¢ð¾ñðºðµð½ñ, â«ðòð¸ññð²ñð¸â», 1993 ð¹ð¸ð». 4. òññð±ð¾ð½ð¾ð²ð° ð. ð¨ð°ðºð»-ð²ð°ð·ð¸ñð°ð²ð¸ð¹ ñð°ð»òð¸ð½ð´ð° ññð±ññð°ð½ñð¸ð°ð»ð»ð¸ðº ð¾ð¼ð¸ð»ð¸. â«ðð·ð±ðµðº ñð¸ð»ð¸ ð²ð° ð°ð´ð°ð±ð¸ññð¸â», 1998 ð¹ð¸ð», 5-ñð¾ð½. 5.òññð±ð¾ð½ð¾ð²ð° ð. ð¨ð°ðºð»-ð²ð°ð·ð¸ñð°ð²ð¸ð¹ ñð°ð´òð¸ò ñññð»ð»ð°ñð¸ð³ð° ð´ð¾ð¸ñ. â«ðð·ð±ðµðº ñð¸ð»ð¸ ð²ð° ð°ð´ð°ð±ð¸ññð¸â», 1998 ð¹ð¸ð», 5-ñð¾ð½. 6.òññð±ð¾ð½ð¾ð²ð° ð. ðð¸ñð¾ð½ð¸ð¹ ñð¸ð·ð¸ð¼ð´ð° â«ðñð°ð»ð¸ò ññð¸ð½ñð¸â» ð½ð¸ð½ð³ ð¼ññð»ð°òð»ð¸ð³ð¸. â«ðð·ð±ðµðº ñð¸ð»ð¸ ð²ð° ð°ð´ð°ð±ð¸ññð¸â», 1999 ð¹ð¸ð», 6-ñð¾ð½. 7.òññð±ð¾ð½ð¾ð²ð° ð. ò²ð¾ð·ð¸ñð³ð¸ ð·ð°ð¼ð¾ð½ …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"yordamchi so’zlar. ularning leksik va grammatik tuzumlardagi o`rni" haqida

1706114923.doc yordamchi soâzlar. ularning leksik va grammatik tuzumlardagi o`rni reja: 1.leksemalarning ma`noviy tasnifidagi âma`noviy nomustaqillikâ belgisi tushunchasi. 2.yordamchi so`zlarning âoraliq uchinchiâ tabiatiga egaligi. 3.yordamchi so`zlarning shakliy xususiyatiga ko`ra guruhlanishi. mustaqil so`z, yordamchi so`z, ma`noviy mustaqillik, ma`noviy nomustaqillik, sof yordamchi so`zlar, qo`shinchasimon yordamchi so`zlar, yarim yordamchi so`zlar, ko`makchi-bog`lovchi, bog`lovchi-yuklama, âoraliq uchinchiâ xususiyati, yordamchi so`zlarning boyish manbalari. barchaga ma`lumki, leksik sath birliklari ikki katta guruhga bo`linadi: mustaqil so`zlar va yordamchi so`zlar. bular orasidagi zidlanishni ma`noviy va vazifaviy nomustaqillik tashkil etadi. bu oppozitsiya belgisiga k...

DOC format, 52,0 KB. "yordamchi so’zlar. ularning leksik va grammatik tuzumlardagi o`rni"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: yordamchi so’zlar. ularning lek… DOC Bepul yuklash Telegram