imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar

PPTX 8,6 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1724755943.pptx imlo qoidalar bilan bogâliq masalalar imlo lug'atining asosiy vazifasi so'zlarning to'g'ri imloviy shaklini belgilash, uni qayd qilish, keng maânoda esa til leksikasini imloviy jihatdan adabiy me'yorga solishdir. ammo imlo lug'atlari kimlarga mo'ljallanganligiga, so'zlarni qamrash hajmiga ko'ra farqlanadi. shu jihatdan ham katta hajmli (umumtil) lug'atlaridan tashqari umumtaâlim maktablari o'quvchilari, hatto boshlang'ich sinflar uchun ham alohida lug'atlar tuziladi. katta hajmli imlo lug'atlari keng xalq ommasining ehtiyojlarini hisobga olgan holda yaratiladi. shu sababli bunâ day lug'atdan nafaqat o'rta va oliy maktab o'quvchilari, o'qituvchilari, balki nashriyot va matbuot, radio va televideniye xodimlari, umuman, keng ziyolilar ommasi foydalanadi. mazkur doiralarning imlo sohasidagi talablarini qondirish uchun lug'at so'zligi boy, serqirra, davr tilining lug'aviy boyligini imkoni boricha kengroq qamragan bo'lmog'i kerak. kitobxon imlo lug'atini varaqlaganda o'zi axtargan so'zni topa olsagina qoniqish hosil qiladi. holbuki, hozirga qadar nashr qilingan kichik va o'rta hajmli imlo lug'atlari bu talabga javob bermaydi. baâzan til imloviy meâyorlarining vazifasini juda keng tushunish, …

; uchinchidan, tilning maâlum davr rivojida yangi imloviy hodisalar, holatlar, imloviy anâanalar paydo bo'ladi va ular imlo qoidalarini qayta ko'rib chiqishni, uni takomillashtirishni talab qiladi. bularning barchasi, shubhasiz, tuziladigan imlo lug'atlarining saviyasiga ham taâsir qiladi. maâlumki, imlo lug'atlari tilning qabul qilingan joriy imlo qoidalari talablariga amal qilgan holda tuziladi. imlo qoidalari imlo lug'atining ilmiy-nazariy asosidir. binobarin, qabul qilingan imlo qoidalari ilmiy jihatdan asosli, amaliy jihatdan qulay, iloji boricha pishiq-puxta bo'lmog'i kerak. ammo har qanday imlo qoidalari ham ideal darajada mukammal bo'lolmaydi. imlo qoidalarining talab va muammolari haqida gap borganda yana bir masalaga to'xtalish o'rinlidir. b u - qoidalarning sodda, tushunarli, jo'yali, esda yaxshi saqlanadigan bo'lishi masalasidir. imlo qoidasini tuzgan- da maktab o'quvchisining saviyasi va bilim darajasi ham ko'zda tutilishi kerak. shu sababli imlo qoidalarini ilmiy-nazariy fikrlarning ifodasi tarzida emas, har bir so'zshaklda ko'zga aniq tashlanib turadigan belgi, esda saqlash oson bo'lgan biror tipik xususiyat, tipik lisoniy modellar asosida tuzish, bizningcha, …

° ñð¾, yu, ñð° ò³ð°ññð»ð°ñð¸ ñð·ð¸ð»ð°ð´ð¸: ð·ð°ñð¼ - zayom, ñð¼ð¾ñ - yumor, ñð´ñð¾ - yadro, ñð¼ð³ð¸ñ - yomg'ir, ñññò - yutuq, ññ ñ ð¸- yaxshi ðºð°ð±ð¸. yuqorida keltirilgan qoidalar bilan tanishish shuni ko'rsatadiki, ularda o'zbek tiliga rus tilidan va rus tili orqali o'zlashtirilgan bir turkum ruscha va baynalmilal so'z-terminlarning yangi imloda qanday yozilishi alohida qoidalashtirilmagan. bu - o'zbek kirill yozuvidagi ikki tovushni ifodalovchi ñ, ñ, ñ, e (so'z o'rtasida unlidan hamda ayirish va yumshatish belgilaridan keyin), ñ harflari ishtirok etgan so'zlarni o'zbek lotin yozuvida qanday yozish masalasidir. bunday so'zlarning yangi alifboda yozilishi keyinchalik, â«o'zbek tilining asosiy imlo qoidalariâ» tasdiqlangandan so'ng, tayyorlangan bir qancha qo'llanmalarda bayon qilingan. 2. ñ, ñ, ñ ò³ð°ññð»ð°ñð¸ ñð·ð¸ð´ð°ð½ ð¾ð»ð´ð¸ð½ ðºðµð»ð³ð°ð½ ñð½ð´ð¾ñð½ð¸ð½ð³ ñð¼ñð¾ò ñðºð°ð½ð¸ð½ð¸ ðºñññð°ñð¸ñð³ð° ñ ð¸ð·ð¼ð°ñ òð¸ð»ñð°: 1) ð°ñð¾ñð°ð½ ñ ò³ð°ññð¸ ññð½ð¸ð³ð° ð¾ ò³ð°ññð¸, ñ ò³ð°ññð¸ ññð½ð¸ð³ð° u ò³ð°ññð¸, ñ ò³ð°ññð¸ ññð½ð¸ð³ð° ð° ò³ð°ññð¸ ñð·ð¸ð»ð°ð´ð¸: ññð°ð¶ññ - stajor, ð»ññññð° - lustra, ñð»ñð³ð° - flaga ðºð°ð±ð¸; 2) …

flaga bilan snaryad so'zlarida mazkur ñ, ñ, ñ harfâ lari bir xil pozitsiyada bo'lib, o'zbekcha talaffuzda umuman farq qilmay, ikki tovush (yo, yu, ya) bilan aytiladi. undoshlarning qattiq-yumshoqligi esa rus tili uchun xos bo'lib, hozirgi o'zbek adabiy tilida bu holat deyarli farqlanmaydi. bunday chalkashlik â«ðð·ð±ðµðº ñð¸ð»ð¸ð½ð¸ð½ð³ òð¸ñòð°ñð° ð¸ð¼ð»ð¾ ð»ñòð°ñð¸â» (ð¢ð¾ñðºðµð½ñ, 1963)dan muallif ajratib olgan ñ, ñ, ñ harfli so'zlarni o'zbek lotin alifbosida qanday yozish kerakligi haqidagi tavsiyalarda ham uchraydi. bu masalada bir xillikka erishish qiyinligidan bo'lsa kerak, muallif â«òð°ñð¾ð½ ð±ð¸ñ ò³ð°ññ, òð°ñð¾ð½ ð¸ðºðºð¸ ò³ð°ññ ñð·ð¸ñð½ð¸ òð¾ð¸ð´ð°ð»ð°ññð¸ñð¸ð± ð±ñð»ð¼ð°ð¹ð´ð¸, ññ ñð°ð±ð°ð±ð»ð¸ ð±ñð½ð´ð°ð¹ ò³ð°ññ òð°ñð½ð°ñð°ð´ð¸ð³ð°ð½ ññð·ð»ð°ñð½ð¸ð½ð³ ññòñð¸ ñð·ð¸ð»ð¸ñð¸ ð¸ð¼ð»ð¾ ð»ñòð°ñð¸ð´ð° ðºñññð°ñð¸ð»ð°ð´ð¸â»3, deb masalaning murakkabligini tan oladi. mazkur qo'llanmadagi rus tilidan va u orqali boshqa yevropa tillaridan o'zbek tiliga o'zlashgan bir qator so'zlarda ayirish va yumshatish belgilari ñ, ñ, e harflaridan oldin kelganida, yangi imloda bunday so'zlardagi ñ va ñ belgilari tashlanib, ñ, ñ, e harflari o'rniga yu, ya, ye harflari yoziladi yoki yumshatish …

g'atlari yozma nutq madaniyatining, imloviy savodxonlikning muhim qurolidir. o'zbekiston fanlar akademiyasi til va adabiyot instituti xodimlari tomonidan tuzilgan, 65 000 dan ortiq so'z va so'zshakllarni qamragan imlo lug'ati bundan o'ttiz besh yil oldin nashr etilgan edi.1 o'tgan davr mobaynida bir qator kichik hajmli imlo lug'atlari tuzildi va nashr etildi. qayd qilingan lug'at tuzilgandan keyin o'tgan davr mobaynida o'zbek tilining lug'aviy boyligida, imloviy me'yorlarida bir qator siljishlar, o'zgarishlar yuz berdi. tilda yangi so'z va terminlar paydo bo'ldi, imlo amaliyotida avval qabul qilingan imlo qoidalaridan chekinishlar yuz berdi, tavsiya etilgan baâzi qoidalarning imlo amaliyoti talablariga javob berolmasligi maâlum bo'ldi. buning ustiga, o'zbekiston mustaqillikka erishgach, o'zbek tili lug'aviy tizimi va lisoniy meâyorlarida yangi davr talabi bilan ham baâzi o'zgarishlar ko'zga tashlandi. bir qator so'zlar isteâmoldan chiqdi va arxaik so'zlar qatlamiga o'tdi, baâzi so'zlarning milliy muqobillari tiklandi, o'zbek tiliga yangi davrning ijtimoiy, ilmiy, moddiy-ma'naviy, siyosiy-mafkuraviy sohalarida ro'y bergan o'zgarishlarni, tushunchalarni anglatuvchi yangi so'z va …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar" haqida

1724755943.pptx imlo qoidalar bilan bogâliq masalalar imlo lug'atining asosiy vazifasi so'zlarning to'g'ri imloviy shaklini belgilash, uni qayd qilish, keng maânoda esa til leksikasini imloviy jihatdan adabiy me'yorga solishdir. ammo imlo lug'atlari kimlarga mo'ljallanganligiga, so'zlarni qamrash hajmiga ko'ra farqlanadi. shu jihatdan ham katta hajmli (umumtil) lug'atlaridan tashqari umumtaâlim maktablari o'quvchilari, hatto boshlang'ich sinflar uchun ham alohida lug'atlar tuziladi. katta hajmli imlo lug'atlari keng xalq ommasining ehtiyojlarini hisobga olgan holda yaratiladi. shu sababli bunâ day lug'atdan nafaqat o'rta va oliy maktab o'quvchilari, o'qituvchilari, balki nashriyot va matbuot, radio va televideniye xodimlari, umuman, keng ziyolilar ommasi foydalanadi. mazkur doiralar...

PPTX format, 8,6 MB. "imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: imlo qoidalar bilan bog’liq mas… PPTX Bepul yuklash Telegram