imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar

PPTX 8.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1724755943.pptx /docprops/thumbnail.jpeg imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar imlo lug'atining asosiy vazifasi so'zlarning to'g'ri imloviy shaklini belgilash, uni qayd qilish, keng ma’noda esa til leksikasini imloviy jihatdan adabiy me'yorga solishdir. ammo imlo lug'atlari kimlarga mo'ljallanganligiga, so'zlarni qamrash hajmiga ko'ra farqlanadi. shu jihatdan ham katta hajmli (umumtil) lug'atlaridan tashqari umumta’lim maktablari o'quvchilari, hatto boshlang'ich sinflar uchun ham alohida lug'atlar tuziladi. katta hajmli imlo lug'atlari keng xalq ommasining ehtiyojlarini hisobga olgan holda yaratiladi. shu sababli bun day lug'atdan nafaqat o'rta va oliy maktab o'quvchilari, o'qituvchilari, balki nashriyot va matbuot, radio va televideniye xodimlari, umuman, keng ziyolilar ommasi foydalanadi. mazkur doiralarning imlo sohasidagi talablarini qondirish uchun lug'at so'zligi boy, serqirra, davr tilining lug'aviy boyligini imkoni boricha kengroq qamragan bo'lmog'i kerak. kitobxon imlo lug'atini varaqlaganda o'zi axtargan so'zni topa olsagina qoniqish hosil qiladi. holbuki, hozirga qadar nashr qilingan kichik va o'rta hajmli imlo lug'atlari bu talabga javob bermaydi. ba’zan til …

aganligidan yozuv amaliyotiga singmaydi; uchinchidan, tilning ma’lum davr rivojida yangi imloviy hodisalar, holatlar, imloviy an’analar paydo bo'ladi va ular imlo qoidalarini qayta ko'rib chiqishni, uni takomillashtirishni talab qiladi. bularning barchasi, shubhasiz, tuziladigan imlo lug'atlarining saviyasiga ham ta’sir qiladi. ma’lumki, imlo lug'atlari tilning qabul qilingan joriy imlo qoidalari talablariga amal qilgan holda tuziladi. imlo qoidalari imlo lug'atining ilmiy-nazariy asosidir. binobarin, qabul qilingan imlo qoidalari ilmiy jihatdan asosli, amaliy jihatdan qulay, iloji boricha pishiq-puxta bo'lmog'i kerak. ammo har qanday imlo qoidalari ham ideal darajada mukammal bo'lolmaydi. imlo qoidalarining talab va muammolari haqida gap borganda yana bir masalaga to'xtalish o'rinlidir. b u - qoidalarning sodda, tushunarli, jo'yali, esda yaxshi saqlanadigan bo'lishi masalasidir. imlo qoidasini tuzgan- da maktab o'quvchisining saviyasi va bilim darajasi ham ko'zda tutilishi kerak. shu sababli imlo qoidalarini ilmiy-nazariy fikrlarning ifodasi tarzida emas, har bir so'zshaklda ko'zga aniq tashlanib turadigan belgi, esda saqlash oson bo'lgan biror tipik xususiyat, tipik lisoniy modellar …

- yaxshi каби. yuqorida keltirilgan qoidalar bilan tanishish shuni ko'rsatadiki, ularda o'zbek tiliga rus tilidan va rus tili orqali o'zlashtirilgan bir turkum ruscha va baynalmilal so'z-terminlarning yangi imloda qanday yozilishi alohida qoidalashtirilmagan. bu - o'zbek kirill yozuvidagi ikki tovushni ifodalovchi ё, ю, я, e (so'z o'rtasida unlidan hamda ayirish va yumshatish belgilaridan keyin), ц harflari ishtirok etgan so'zlarni o'zbek lotin yozuvida qanday yozish masalasidir. bunday so'zlarning yangi alifboda yozilishi keyinchalik, «o'zbek tilining asosiy imlo qoidalari» tasdiqlangandan so'ng, tayyorlangan bir qancha qo'llanmalarda bayon qilingan. 2. ё, ю, я ҳарфлари ўзидан олдин келган ундошнинг юмшоқ эканини кўрсатишга хизмат қилса: 1) асосан ё ҳарфи ўрнига о ҳарфи, ю ҳарфи ўрнига u ҳарфи, я ҳарфи ўрнига а ҳарфи ёзилади: стажёр - stajor, люстра - lustra, фляга - flaga каби; 2) сўзнинг талаффузи кескин ўзгариб кетмаслиги учун қисман ё ҳарфи ўрнига уо ҳарфлари, ю ҳарфи ўрнига yu ҳарфлари, я ҳарфи ўрнига уа ҳарфлари ёзилади: актёр …

ачон икки ҳарф ёзишни қоидалаштириб бўлмайди, шу сабабли бундай ҳарф қатнашадиган сўзларнинг тўғри ёзилиши имло луғатида кўрсатилади»3, deb masalaning murakkabligini tan oladi. mazkur qo'llanmadagi rus tilidan va u orqali boshqa yevropa tillaridan o'zbek tiliga o'zlashgan bir qator so'zlarda ayirish va yumshatish belgilari ё, ю, e harflaridan oldin kelganida, yangi imloda bunday so'zlardagi ъ va ь belgilari tashlanib, ё, ю, e harflari o'rniga yu, ya, ye harflari yoziladi yoki yumshatish belgisi о, и harf laridan oldin kelganida, belgi o'rniga у harfi yoziladi degan fikrlarga qo'shilish mumkin. adabiy til yozma shaklining me'yorlashuvi va takomilida, shuningdek, og'zaki hamda yozma nutq ora- sidagi bog'liqlik va yaqinlikni mustahkamlashda imlo lug'atlari muhim rol o‘ynaydi. imlo lug'atlari nafaqat so'zlarning yozma shakli, balki og'zaki talaffuz shaklining ham me'yorlashuvi va uning muayyan turg'un, adabiy holatda bo'lishiga xizmat qiladi, chunki aksariyat so'zlar yozma shaklga asoslangan holda talaffuz qilinadi. imlo lug'ati tilning lug'aviy boyligini o'zida jamlovchi va saqlovchi ishonchli manba hamdir. …

staqillikka erishgach, o'zbek tili lug'aviy tizimi va lisoniy me’yorlarida yangi davr talabi bilan ham ba’zi o'zgarishlar ko'zga tashlandi. bir qator so'zlar iste’moldan chiqdi va arxaik so'zlar qatlamiga o'tdi, ba’zi so'zlarning milliy muqobillari tiklandi, o'zbek tiliga yangi davrning ijtimoiy, ilmiy, moddiy-ma'naviy, siyosiy-mafkuraviy sohalarida ro'y bergan o'zgarishlarni, tushunchalarni anglatuvchi yangi so'z va terminlar kirib keldi. o'zbek yozuvining lotin grafikasi asosidagi alifboga o'tkazilishi va unga asoslangan «o'zbek tilining asosiy imlo qoidalari» qabul qilinishi munosabati bilan imlo amaliyotida kirill yozuvidagi matnlarda ham keying! imlo qoidalariga qiyosan yozish holatlari paydo bo'ldi. ba’zi hollarda so'zlarni so'zlashuvga xos talaffuz shakllarida yozish ham ko'zga tashlanmoqda. natijada o'zbek tilining kirill yozuvidagi matnlarida imloviy variantdorlik (ham eski imlo qoidalari, ham yangi imlo qoidalari asosida yozishlar) yuzaga keldi va h.k. bu kabi holatlarni ilmiy nuqtayi nazardan ma’qullab bo'lmaydi. kirill alifbosiga asoslangan, 1956-yil 7-aprelda qabul qilingan «ўзбек орфографиясининг асосий қоидалари» rasmiy jihatdan bekor qilingan emas. shu sababli kirill yozuviga asoslangan matnlarda ushbu …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar"

1724755943.pptx /docprops/thumbnail.jpeg imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar imlo lug'atining asosiy vazifasi so'zlarning to'g'ri imloviy shaklini belgilash, uni qayd qilish, keng ma’noda esa til leksikasini imloviy jihatdan adabiy me'yorga solishdir. ammo imlo lug'atlari kimlarga mo'ljallanganligiga, so'zlarni qamrash hajmiga ko'ra farqlanadi. shu jihatdan ham katta hajmli (umumtil) lug'atlaridan tashqari umumta’lim maktablari o'quvchilari, hatto boshlang'ich sinflar uchun ham alohida lug'atlar tuziladi. katta hajmli imlo lug'atlari keng xalq ommasining ehtiyojlarini hisobga olgan holda yaratiladi. shu sababli bun day lug'atdan nafaqat o'rta va oliy maktab o'quvchilari, o'qituvchilari, balki nashriyot va matbuot, radio va televideniye xodimlari, um...

PPTX format, 8.6 MB. To download "imlo qoidalar bilan bog’liq masalalar", click the Telegram button on the left.

Tags: imlo qoidalar bilan bog’liq mas… PPTX Free download Telegram