havo tarkibi va uning gigienik ahamiyati

ZIP 7 pages 18.7 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 18.7 KB

File type ZIP

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

1403263399_44280.doc havo tarkibi va uning gigienik ahamiyati atmosfera havosi kislorod, uglerod (iu)-oksid, azot, argon va boshqa gazlarning fizikaviy aralashmasidan iborat. xatto bir necha kilometr balandlikka chiqilganda ham havo tarkibi kam o`zgaradi. biroq, yuqorilashgan sari havo siyraklashib borishi sababli har bir gaz miqdori hajm birligida kamayib ketaveradi (pb), partsial bosim tushib ketadi. nafas bilan olinadigan va chiqariladigan havoning kimyoviy tarkibi 2- jadvalda keltirilgan. atmosfera havosida uning tarkibiy qismiga kirmaydigan gazlar, jumladan uglevod, uglevodorod kislotasi, vodorod sulfid, sulfid gazi, fenol, xlor, ftor birikmalari bo`lib, ular atmosferaga korxonalarning chiqindilari tariqasida tarqaladi. aralashmadagi gazning partsial bosimi deb, aralashmannng butun hajmini, mazkur gazni hosil qiladigan bosimga aytiladi. 2-jadval atmosfera havosi va odam nafas chiqargandagi havo tarkibi gaz atmosfera havosi (hajmi bo`yicha % hisobida) nafas chiqargandagi havo (hajmi bo`yicha % hisobida) kislorod, 20,94 15,4—16,0 uglerod (iv-oksid), 0,04 3,4—4,7 azot, 78,08 78,26 argon, boshqa inert gazlar va aralashmalar 0,94 0,94 atmosfera havosining eng muhim tarkibiy qismi kislorod …

2 / 7

da murakkab biokimyoviy jarayonlar sodir bo`ladi. kishi a'zolarida ovqat moddalarining qayta ishlanishi, oksidlanishi va bu jarayonlardan quvvat ajralib chiqishi kislorodsiz amalga oshmaydi. kislorod tirik organizmda, issiq qonli hayvonlarda tana haroratining bir me'yorda saqlanishini ta'minlaydi. shuni aytish kerakki, inson organizmining kislorod bilan ta'minlanishi buzilsa nafas, markaziy nerv sistemasi, yurak qon tomir sistemasi va boshqa sistemalar faoliyatida jiddiy o`zgarishlar sodir bo`lishi mumkin. 760 mm simob ustuni — 1013 g pa (gektopaskal). odatda o`pka alveolalarida kislorodning qonga va qondagi to`qima suyuqligiga o`tishi partsial bosimlar farqi ta'sirida amalga oshadi. mabodo partsial bosim pastga tushib ketsa, kislorod qonga o`ta olmaydi, to`qima va hujayralarda kislorod tanqisligi ro`y beradi, bu esa gipoksiyaga olib keladi. | turli balandliklarda kislorod miqdori 16—17% gacha tushib ketsa (partsial bosimi ro2 g pa yoki simob ustunining 120 mm ga teng bo`lsa) gina fiziologik siljishlar kuzatiladi; kislorod miqdori 11—13%, partsial bosimi ro2 120 g pa simob ustunining 90 mm ga teng bo`lsa, kislorod …

3 / 7

o`tariladi . odam mana shunday sharoitdagi gipoksiya holatida bo`lganda to`qimalarda kislorod tarkibi yaxshilanib, uning hayot faoliyati me'yorlashadi. bu davo usuli giperbarik oksigenatsiya usuli deb ataladi. uglerod (iv)-oksid (so2) — rangsiz, xidsiz gaz. u shiliq, pardalarni ta'sirlamaydi va xatto havoda ko`p miqdorda bo`lganda ham odam uni sezmaydi, bu — zaharlanishga sabab bo`lishi mumkin. uglerod (iv)-oksid-havodan 1,5 barobar og`ir va shuning uchun hamma tomoni berk bo`shliqlarning pastki qismiga to`planib borishi mumkin. atmosfera havosida yoki uy-joylar va jamoat binolari havosida uchraydigan uglerod (iv-oksid sezilarli ta'sir etmaydi. shunga qaramay, bu binolar havosida 0,1—0,15% dan ko`p so2 to`planishi havoning iflosligidan, shamollatgich etarli emasligidan dalolat beradi, ya'ni uglerod (iv)-oksid havo tozaligining bilvosita sanitariya ko`rsatkichi hisoblanadi. uglerod (iv)-oksidning to`qimalardan to`qimalar orasidagi suyuqlikka, undan venaga, so`ng alveola tarkibidagi havoga o`tishi uning partsial bosimi farqlanishi sababli diffuziya usulida yuzaga keladi. oksidlanish natijasida hosil bo`ladigan so2 ning partsial bosimi to`qimalarda yuqori darajada bo`ladi. bunday yuqori bosim uni to`qimalar orasidagi suyuqlikka, …

4 / 7

$so2 miqdori ko`proq (1,5—3%) bo`lganda bir qism kishilarda zaharlanish belgilari: nafas qisishi, bosh og`rishi, ish qobiliyatining pasayishi va hokazolar kuzatiladi. so2 miqdori 10—12% bo`lganda esa tezda xushdan ketish va o`lim hollari kuzatiladi. turli binolar havosida so2 ning yo`l qo`yish mumkin bo`lgan miqdori mavjud. chunonchi kosmik kemalar, suv osti kemalarida so2 0,5—1% dan bomba va gazdan himoyalanishga mo`ljallangan joylarda va shunga o`xshash nuqtalarda u 2% dan oshib ketmasligi kerak. azot (n) atmosfera havosining eng salmoqli qismi hisoblanadi. u havo xajmining 4\5 ga yaqin qismini tashkil qiladi. azotning gigienik ahamiyati shundaki, u inert gazlarning barcha guruhlari bilan birga kis-lorodni odamning me'yorida nafas olishi uchun zarur darajada suyultirib omuxta qiladi, chunki busiz sof kislorodda hayot bo`lishi qiyin. tabiatda azot doimo to`xtovsiz aylanib turadi, natijada atmosfera havosida azot moddasi organik birikmalarga aylanadi, organik birikmalar parchalanib azotni yana atmosfera havosiga qaytaradi. havoda azotning ko`payib ketishi kislorodning partsial bosimini kamaytiradi va gipoksiya hamda asfiksiya holatlarini paydo …$

5 / 7

$havosida ozonning me'yorida bo`lishi uning tozaligini ko`rsatadi. agar havoda ozon gazi 0,02 mg\m3 ga etsa, kishi organizmiga salbiy ta'sir qiladi. ozon inson va hayvon hayotida ijobiy taraflari bilan asqotadi. ozon insonlarni va hayvonlarni ko`r bo`lib qolishdan asraydi. gap shundaki, ozon atmosfera havosida bir qism ultrabinafsha nurni tutib qoladi. ultrabinafsha nur esa ko`z qobig`idagi to`r pardaga yomon ta'sir ko`rsatadi. odatda qolgan ultrabinafsha nurlar ko`p bo`lsa, unda ko`zning gavhar faoliyati buziladi. shu tufayli ham er kurrasi ustida qalinligi atigi o`n millimetrcha keladigan ozon ultrabinafsha nurlarining bir qismini ushlab qolib, ko`zni anchagina muhofaza qiladi. agar havoda ozon me'yoridan kam miqdorda oshsa, kishi lohas bo`ladi, charchaydi, boshi og`riydi. agar ozon kontsentratsiyasi me'yordan ko`payib ketsa, ko`ngil aynaydi, burundan qon keladi, ko`z yallig`lanadi, yurak mushaklarida jiddiy o`zgarishlar sodir bo`ladi, xatto halokatga olib borishi mumkin. ozon kontsentratsiyasi tibbiyot korxonalarida, jumladan, fizioterapevtik hamda rentgen kabinetlarida uchrashi mumkin. ozon kontsentratsiyasi 0,005 mg\l ko`tarilganda yuqori nafas a'zolari shiliq qavatining qitiqlanishi, …$

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "havo tarkibi va uning gigienik ahamiyati"

1403263399_44280.doc havo tarkibi va uning gigienik ahamiyati atmosfera havosi kislorod, uglerod (iu)-oksid, azot, argon va boshqa gazlarning fizikaviy aralashmasidan iborat. xatto bir necha kilometr balandlikka chiqilganda ham havo tarkibi kam o`zgaradi. biroq, yuqorilashgan sari havo siyraklashib borishi sababli har bir gaz miqdori hajm birligida kamayib ketaveradi (pb), partsial bosim tushib ketadi. nafas bilan olinadigan va chiqariladigan havoning kimyoviy tarkibi 2- jadvalda keltirilgan. atmosfera havosida uning tarkibiy qismiga kirmaydigan gazlar, jumladan uglevod, uglevodorod kislotasi, vodorod sulfid, sulfid gazi, fenol, xlor, ftor birikmalari bo`lib, ular atmosferaga korxonalarning chiqindilari tariqasida tarqaladi. aralashmadagi gazning partsial bosimi deb, aralashmannng butun ha...

This file contains 7 pages in ZIP format (18.7 KB). To download "havo tarkibi va uning gigienik ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: havo tarkibi va uning gigienik … ZIP 7 pages Free download Telegram