avtonom (vegetativ) asab tizimi

DOCX 21,6 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1701239067.docx [bookmark: _goback]avtonom (vegetativ) asab tizimi reja: 1. metasimpatik asab tizimi. 2. avtonom refleks yoyining efferent zvenosi. umumiy tuzilishi jihatidan, parasimpatik asab tizimi va simpatik asab tizimi deyarli oâxshashdir. parasimpatik asab tizimining ham markaziy va tashqi tuzilmalari mavjud, qoâzgâalish bajaruvchi aâzoga ikki neyronli yoâl orqali etib boradi: ganglionar oldi neyron miyaning kulrang moddasida joylashgan, ganglionar keti neyron esa periferiyaga chiqarilgan. ammo, parasimpatik asab tizimining oâziga xos xususiyatlari ham mavjud. birinchidan, bu tizimning markazlari bosh va orqa miyada bir-biridan va simpatik markazdan uzoqdagi sohalarda joylashgan. ikkinchidan, tanada parasimpatik tizim taâsir oâtkazadigan doira ancha tor, baâzi aâzo va toâqimalar, masalan, bachadon, mat, qon tomirlarning deyarli hammasi parasimpatik innervatsiyaga ega emas. parasimpatik asab tizimining markaziy tuzilmalari oârta, uzunchoq va orqa miyalarda joylashgan (6.1-rasmga qarang). oârta miya (mezentsefal) qismining yadrosi silviy suv oâtkazgich tubida boâlib, koâz mushaklariga, soâlak va koâz yoshi bezlariga uch juft bosh asablar tarkibida preganglionar tolalar yoâllaydi. bu tolalar koâzni harakatlantiruvchi, …

tolalardan iborat. bundan taxminan 20 % mielinli tolalar qismiga, qolganlari esa -ingichka mielinsiz qismiga toâgâri keladi. bu tolalarga aloqador hazm, koâkrak va qorin boâshligâi aâzolaridagi retseptorlar mexanik, harorat va ogâriq paydo qiluvchi taâsirotlarni sezadi, rn va elektrolitlar tarkibi oâzgarganda qoâzgâaladi. qon bosimi barqarorligini saqlashda parasimpatik markazlar bilan bogâlangan aorta ravogâidagi va karotid koptokchasidagi retseptorlarning ahamiyati juda katta. metasimpatik asab tizimi. simpatik va parasimpatik asab yoâllari uzib qoâyilgandan keyin ham, organizm ichki aâzolarining koâpchiligi oâz faoliyatini oâzgartirmagan holda davom ettiradi. masalan, ichaklarda peristaltika va soârilish faoliyati saqlanadi, perfuziyalangan yurakning qisqarishlari davom etadi, bachadon, siydik yoâlari, oât pufagi segmentlari oâziga xos chastota va amplitudada qisqaradi. ushbu funktsional avtonomlikning mavjudligi, bu aâzolarning devorlarida gangliya tizimlarini borligi bilan tushuntiriladi. gangliya tizimlari shaxsiy avtomatiyaga ega va ularda, avtonom reflektorli va integrativ faoliyati uchun zarur boâlgan - sezuvchi, oraliq, harakat zvenolari va mediatorlari bor. demak, koâpchilik kovak vistseral aâzolar, ekstroaâzo simpatik va parasimpatik asab tizimlari bilan …

2) metasimpatik tizim simpatik va parasimpatik tizimlar bilan sinapslar orqali bogâlangan, ammo somatik asab tizimiga bevosita aloqasi yoâq; 3) umumiy ichki afferent yoâllaridan tashqari, oâzining sensor qismi bor; 4) asab tizimining boshqa qismlari bilan qarama - qarshi munosabatda emas; 5) matdan muxtorlik darajasi simpatik va parasimpatik asab tizimlarinikiga nisbatan yuqori; 6) metasimpatik asab tizim faoliyatini maxsus dorilar yordamida toâxtatish aâzolarning ritmik harakat qilish qobiliyatini yoâqolishiga olib keladi; 7) metasimpatik asab tizimi oâz mediatorlariga ega. somatik asab tizimini aatdan ajratib turadigan asosiy farq ulardagi effektor neyronlarning mat da egallagan joyidadir. aatning effektor neyronlari orqa miya va bosh miyadan tashqarida joylashgan boâlsa, somatik asab tizimi refleksini amalga oshirishda qatnashadigan oraliq hamda harakat asab hujayralari orqa miyaning kulrang moddasida joylashgan (6.1-rasmga qarang). keyingi tafovuti shundan iboratki, orqa miyaning oldingi ildizlari kesib tashlansa, somatik efferent tolalar bitta qolmay emirilib ketadi, ammo aatning efferent tolalari oâzgarmaydi, chunki ularning somalari chetdagi tugunlar neyronlarining oâsimtalari boâlib, ijrochi …

ham farqi bor. aatning tolalari asosan mielinsiz, ingichka boâlib diametri 7 mkm atrofida, somatik efferent tolalar esa mielinli, yoâgâon boâlib diametri 12-14 mkm. ingichka avtonom tolalardan qoâzgâalishning oâtish tezligi past (1-3 ms), yoâgâon somatik tolada esa yuqori (70-120 ms). javob reaktsiyasini chaqirish uchun aat qoâzgâalishning ancha katta kuchini ishlatishi zarur, chunki uning tolalariga katta refrakterlik davri va katta xronaksiya xosdir. aat evolyutsiyasi davrida umurtqasiz hayvonlarda somatik asab tizimidan ichak naychasi bilan bogâlangan asab elementlari ajraladi. ular tomoq tutamlari hujayralaridan hosil boâladi va mustaqil gangliyalarni shakllantiradi. boâgâinoyoqlilarda esa, tutamlari va meâda mushaklariga boruvchi asab ustunlari boâlgan etarli darajada aniq differentsiyalashgan aat paydo boâlgan. masalan, ninachida aatning karnial, tana va kaudal boâlimlari ajratiladi. tana boâlimi umurtqali hayvonlarning simpatik tizimiga, karnial va kaudal boâlimlari esa - parasimpatik tizimiga mos keladi. tuban tashkillashgan umurtqali hayvonlarda (minoga, akula, skat), ovqat hazm qilish kanalini taâminlaydigan simpatik oâramlar yoâli va vistseral shoxchalardan boshlanadigan orqa - bosh miya …

li guruh hayvonlarda turli-tumanligi bilan farqlangan. masalan, sudralib yuruvchilarning simpatik stvoli koâp sonli aloqalarga ega boâlgan 27 juft gangliyalarni oâz ichiga oladi, ichki aâzolarining intramural oâramlari, tutamlardagi hujayralarining soni hali koâp boâlmasa ham yaxshi differentsiyalashgan. qushlarda, preganglionar tolalar, ventral ildizchalar tarkibida orqa miyadan chiqib ketadi. filogenetik rivojlanish davomida gangliyalarning hujayra tarkibi ham murakkablashgan. tuban tashkillashgan umurtqali hayvonlarda, asab hujayralarining oârtasida hali aniq spetsifik farqlar boâlmasa, yuksak tashkillashgan baliqlar sinfining vakillarida esa, ayniqsa, sut emizuvchilarda, ularning uchta: retseptorli, effektorli va assotsiativ tipi mavjud. avtonom refleks yoyining afferent zvenosi. avtonom refleks yoylari turli retseptorlardan boshlanadi. vistseral aâzolarning retseptorlari (interoretseptorlar) qurilishi boâyicha erkin va qaram retseptorlarga boâlinadi. erkin oxirlar yordamchi tuzilmalar yoki maxsus hujayralar bilan oâralmagan. ularning safiga oddiy tuzilgan butasimon retseptorlar kiradi. bunday retseptorlar oxirlarining tarkibiy tuzilishi ilgak, xalqa, plastinka koârinishiga ega boâlib, mitoxondriyalar toâplamini va maxsus pufakchalarni oâz ichiga oladi. qaram oxirlar tashqaridan kapsula, plastinkali tanachalar bilan qoplangan gâuj toâplam shakliga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"avtonom (vegetativ) asab tizimi" haqida

1701239067.docx [bookmark: _goback]avtonom (vegetativ) asab tizimi reja: 1. metasimpatik asab tizimi. 2. avtonom refleks yoyining efferent zvenosi. umumiy tuzilishi jihatidan, parasimpatik asab tizimi va simpatik asab tizimi deyarli oâxshashdir. parasimpatik asab tizimining ham markaziy va tashqi tuzilmalari mavjud, qoâzgâalish bajaruvchi aâzoga ikki neyronli yoâl orqali etib boradi: ganglionar oldi neyron miyaning kulrang moddasida joylashgan, ganglionar keti neyron esa periferiyaga chiqarilgan. ammo, parasimpatik asab tizimining oâziga xos xususiyatlari ham mavjud. birinchidan, bu tizimning markazlari bosh va orqa miyada bir-biridan va simpatik markazdan uzoqdagi sohalarda joylashgan. ikkinchidan, tanada parasimpatik tizim taâsir oâtkazadigan doira ancha tor, baâzi aâ...

DOCX format, 21,6 KB. "avtonom (vegetativ) asab tizimi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: avtonom (vegetativ) asab tizimi DOCX Bepul yuklash Telegram