qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi

DOCX 380,3 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1701239218.docx qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi reja: 1. membrananing tinchlik potentsiali. 2. membrananing harakat potentsiali. 3. ta’sirotning bo’sag’a kuchi. membrananing tinchlik potentsiali. barcha qo’zg’aluvchan to’qimalarda, plazmatik membrananing ichki tomoni va hujayra yuzasi o’rtasida, elektr potentsiali mavjuddir. bu, tinch holatdagi membrana potentsiali bo’lib, har xil turdagi hujayralar uchun tavsifli bo’lgan ma’lum bir yo’nalishga va kattalikka ega. rasm.2.1. mikroelektrodlar yordamida mushak to’qimasining membrana potentsialini o’lchash. odamlarda tinch holatda bo’lgan asab hujayrasi va tolalarining membrana potentsiali taxminan 70 mv bo’ladi. issiqqonli hayvonlarda esa: skelet mushaklarining tolalarida - 90; miokard hujayralarida - 80; asab hujayralari va to’qimalarida - 60-70; shira hujayralarida – 30 - 40; silliq mushaklar hujayralarida – 30 - 70 mv bo’ladi. boshqa tirik hujayralarda ham, membrananing tinchlik potentsiali mavjud, lekin uning kattaligi nisbatan kichkina bo’ladi (masalan, eritrotsitlarda – 7 - 10 mv). bu potentsiallar farqi membrananing tinchlik potentsiali (mtp) deyiladi.мушак толаси. мушак толаси qo’zg’aluvchan to’qimalarda sodir bo’ladigan elektr hodisalarni mikroelektrodlardan foydalanilib o’rganiladi. mikroelektrod, …

iy zaryad borligini ko’rsatadi. demak, qo’zg’aluvchan to’qima tinch holatda bo’lganda membrananing ichki yuzasi tashqi yuzasiga nisbatan manfiy potentsialga ega. hujayra membranasining qalinligi 5-10 nm bo’lib, lipidlar, oqsillar va mukopolisaxaridlardan tuzilgan. membrana asosini ikki qavat lipid malekulalari tashkil qiladi. lipid molekulalari orasida o’rnashgan oqsil molekulalari suv va ionlarni o’tkazuvchi kanallarni hamda ion nasoslarini shakllantiradi. lipid qavatning tashqi yuzasida joylashgan mukopolisaxaridlar - retseptorlar (muayyan moddalarni "tanib", ular bilan birikishga ixtisoslashgan molekulalar) rolini bajaradi. hujayradagi to’xtovsiz yangilanish jarayonida membranalarning ba’zi bir xossalari o’zgarishi mumkin. membrana-ionli nazariyaga asosan tinchlik potentsiali ikkita omil: 1- hujayraning ichki tarkibi va hujayra tashqarisidagi suyuqlik o’rtasida ionlarning asimmetrik tarqalganligi bilan; 2- membrananing tanlab o’tkazish qobiliyati bilan (unda turli ionlarni o’tkazish uchun moslashgan kanallarning (10-6 kv. mm yuzada 500 donagacha) mavjudligi bilan belgilanadi. hujayra membranasi anchagina yuqori elektr qarshilikka va sig’imga ega bo’lib, elektr qarshiligi ion kanallarining ochiq yoki yopiqligiga bog’liq. yog’da eruvchi moddalar, membrananing lipidli asosida erib, undan osonlik …

r ochilib-yopiladigan darvoza mexanizmlarga egadir. tinch holatda, membranadagi natriy kanallarning hammasi yopiq bo’lsa, kaliy kanallarining ko’pchiligi ochiq bo’ladi. ulardan, yuqorida ko’rsatib o’tilgan ionlar har ikki tomonga o’taveradi. hujayra tashqarisidagi suyuqlikning asosiy kationi natriy hisoblanadi. uning hujayra tashqarisidagi miqdori, hujayraning ichidagisiga nisbatan 5-15 marta yuqoridir. hujayra ichidagi asosiy kation - kaliy bo’lib, uning bu erdagi miqdori hujayra tashqarisidagiga nisbatan 20-40 marta ko’pdir. hujayra tashqarisidagi suyuqlikning asosiy anionlari - xlorid va bikarbonatlar hisoblansa, hujayra ichidagisi sulfat, fosfat, oqsillar, aminokislotalar, organik kislotalarning anionlari hisoblanadi. oxirgilari, hujayra ichidagi muhit neytral bo’lgan holatda, manfiy zaryadlangan bo’ladi. bunday holatda, osmos va diffuziya qonunlariga asosan, ionlarning membrana orqali kontsentratsiya gradientiga mos ravishda, to ushbu kontsentratsiya tenglashgan paytgacha, ikki tomonga harakatlanishi amalga oshib turishi kerak. lekin bunday harakat sodir bo’lmaydi, chunki tinch holatda membrana kanallari asosan k va sl- ionlari uchun o’tkazuvchi bo’ladi (gidratlangan na ioni katta diametrga ega, katta organik ionlar esa umuman membrana orqali o’tmaydi). hujayra …

ananing tashqi yuzasida musbat kaliy kationlarining miqdori ortadi, ichki yuzasida esa manfiy anionlar to’planadi. natijada membranada mtp vujudga keladi. kaliy ionlari ancha harakatchan (labil) bo’lib, hujayradan chiqib ketishga "intiladi". ushbu chiquvchi oqim, k miqdorini tenglashtirishi lozim, lekin, bunga ekvivalentli, qarama - qarshi yo’nalgan kuch - hujayra ichidagi organik anionlar qarshilik ko’rsatadi. shu tufayli, kaliyning hujayra ichidagi yuqori miqdori sezilarli darajada o’zgarmaydi (hujayra ichidagi k anioni zaryadlarini muvozanatlashi kerak). uning ionlarini kichik bir qismi tashqariga chiqariladi, natijada membrananing ichki yuzasida anionlarning bir muncha ortishi kuzatiladi va manfiy zaryad hosil bo’ladi, tashqi yuzada esa - kationlar ortadi va musbat zaryad hosil bo’ladi (2.2-rasm). hosil bo’lgan tinchlik potentsiali, k chiqishiga qarshilik ko’rsatuvchi kuch, to uni ionlarining osmotik bosimiga teng bo’lgunga qadar ortib boradi. ushbu holat kaliyli muvozanat potentsiali (ek) deb ataladi. uning mushak to’qimasidagi kattaligi hisoblashlarga ko’ra 98 mv, haqiqatda esa 90 mv bo’ladi. bunday farqning borligi, membranadan qisman na ionlari ham o’tishi …

ligi natriy kanallarining aktivatsion darvozalarini yopiq va inaktivatsion darvozalarini ochiq hollarda bo’lishlarini ta’minlaydi. bundan tashqari, membrana potentsiali, hujayra membranasi orqali moddalar almashinuviga ta’sir qiladi. asab tolasiga qisqa vaqt davomida kuchsiz elektr toki ta’sir ettirilsa, tola ichidagi elektrod tinchlik potentsialining kuchsiz o’zgarishini qayd qiladi. bu hodisani elektrotonik potentsial deb ataladi. asab tolasiga o’zgarmas elektr toki ta’sir etilganda membrana potentsialining o’zgarishi katod (manfiy elektrod) va anod (musbat elektrod) atroflarida turlicha bo’ladi. shu vaqtning o’zida, anod ostida giperpolyarizatsiya, ya’ni anelektroton ro’y beradi. kuchsiz o’zgarmas tok ta’sirida membranada vujudga keladigan katelektrotonik o’zgarishlar, sof fizik tabiatga ega bo’lganidan, ular potentsialning passiv o’zgarishlari deb ataladi. ammo bu passiv o’zgarishlar membrana qo’zg’aluvchanligiga ta’sir etadi: katelektrotonga uchragan qismida qo’zg’aluvchanlik oshadi, anelektrotondagi sohada esa qo’zg’alish sekinlashadi. elektr tokining kuchi biroz oshirilsa, bo’sag’adan past ta’sirlash samarasi kuzatiladi: katelektrotonik potentsialga, oz miqdorda, yana depolyarizatsiya qo’shilib, lokal (maxalliy) javob shakllanadi. membrana potentsialining bu tarzda o’zgarishi tarqoq emas, shuning uchun u, lokal javob …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi"

1701239218.docx qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi reja: 1. membrananing tinchlik potentsiali. 2. membrananing harakat potentsiali. 3. ta’sirotning bo’sag’a kuchi. membrananing tinchlik potentsiali. barcha qo’zg’aluvchan to’qimalarda, plazmatik membrananing ichki tomoni va hujayra yuzasi o’rtasida, elektr potentsiali mavjuddir. bu, tinch holatdagi membrana potentsiali bo’lib, har xil turdagi hujayralar uchun tavsifli bo’lgan ma’lum bir yo’nalishga va kattalikka ega. rasm.2.1. mikroelektrodlar yordamida mushak to’qimasining membrana potentsialini o’lchash. odamlarda tinch holatda bo’lgan asab hujayrasi va tolalarining membrana potentsiali taxminan 70 mv bo’ladi. issiqqonli hayvonlarda esa: skelet mushaklarining tolalarida - 90; miokard hujayralarida - 80; asab hujayralari va to’qimalar...

Формат DOCX, 380,3 КБ. Чтобы скачать "qo’zg’aluvchan to’qimalar fiziologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qo’zg’aluvchan to’qimalar fizio… DOCX Бесплатная загрузка Telegram