astrofizik instrumentlar

DOC 155.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662983605.doc 0 5 0 5 1 d 2 d 2 1 d d 2 1 d d 1 d 2 d 2 r e es ф p = = f d a = 2 2 t ka f d e = ÷ ø ö ç è æ = k α β f f k = = λ d = d l α 1 s 2 s 1 s ¢ 2 s ¢ l 2 α tg 2f × = l α f × = l 3 57 α f 0 , = l f 3 57 α μ 0 , = = l мм 0 мм ' мм " d l = d d d l ÷ ø ö ç è æ + = d 2 1 n l d = l » l - l ÷ ø ö ç è æ + = q d a a n a …

qavariq linzadan yoki botiq sferik ko‘zgudan yasalgan bo‘lib, u o‘z tekisligiga yoritgichdan tik yo‘nalishda kelayotgan nurlarni yig‘ib, fokal tekisligida, uning tasvirini yasaydi. agar nurni qayd qilish ko‘z yordamida bajariladigan bo‘lsa, u holda obyektiv tomonidan yasalgan tasvirga qarash uchun okulyar zarur bo‘ladi. teleskoplar, obyektivining turiga ko‘ra, ikkiga ( refraktor va reflektorga bo‘linadi. refraktorda obyektiv sifatida qabariq linza, reflektorda esa botiq sferik ko‘zgu ishlatiladi. oddiy refraktorda nurning yo‘li tasvirlangan. bunda teleskop obyektivi, yoritgichdan kelayotgan nurni uning fokusi f da yig‘adi va shu nuqtadan bosh optik o‘qqa tik o‘tuvchi tekislikda (fokal tekisligida) yoritgichning tasvirini yasaydi. yasalgan tasvirga kattalashtiruvchi linza (okulyar) yordamida qarab, quzatilayotgan osmon jismining (planeta, oy yoki quyosh) burchak o‘lchamining kattalashganini ko‘ramiz. binobarin teleskop bizga, qaralayotgan osmon jismini ham ravshanlashtirib, ham kattalashtirib berayotganiga guvoh bo‘lamiz. yasalgan tasvirning ravshanlashishi, teleskop obyektivining diametriga va fokus masofasiga bog‘liq bo‘lgani holda, uning kattalashtirishi obyektiv va okulyarning fokus masofalariga bog‘liq bo‘ladi. tasvir fotoplastinkada yohud fotoelektrik yo‘l bilan …

orlangan linza-obyektiv (axromat) yordamida ma’lum darajada kamaytiriladi. ma’lum nurning qaytish qonunlari uning to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘lmaydi. shuning uchun ham xromatik aberratsiyani kamaytirish maqsadida linzali obyektiv qaytaruvchi sferik ko‘zgu bilan almashtirildi. sferik ko‘zguli birinchi teleskop(reflektor taniqli ingliz fizigi i.nyuton tomonidan ishga tushirildi. bu holdagi teleskoplarning ham o‘ziga yarasha kamchiligi bo‘lib, yoritgichdan sferik ko‘zguga parallel tushayotgan nurlar, odatda bir nuqtada (obyektiv fokusida) yig‘ilmay, chaplangan dog‘cha shaklidagi tasvirni hosil qiladi ( (rasm). sferik ko‘zgudan qaytayotgan nurning nuqtaviy tasvir hosil qilmay bunday buzilishi, sferik aberratsiya deb yuritiladi. agar ko‘zguga aylanma paraboloid sirt berilsa edi, u holda sferik aberratsiya yo‘qolib, tasvir nuqtaviy ko‘rinish olar edi. shuning uchun ayni zamonning teleskoplarining obyektivlari paraboloidal formada yasaladi. 2. reflektorning asosiy turlari reflektorlar, kuzatish maqsadlariga ko‘ra, bir necha turdagi sistemalarda ishlatilishi mumkin. bedelchita obyektivining fokusida kuzatish mo‘ljallangan teleskop ( to‘g‘ri fokusli reflektor deyiladi. obyektivining fokusidan oldin bosh optik o‘qqa burchak ostida qo‘yilgan yassi ko‘zgu yordamida fokusni trubadan yon tomonga, …

rni biriktirilishini qulaylashtirishi bilan katta ahamiyat kasb etadi. astrofizik tadqiqotlarda yoritgichdan kelayotgan nurdan maksimal foydalanish juda muhim. biroq refraktorlar linzasining shisha materiali, nurni kuchli yutib, (ayniqsa ultrabinafsha sohasida) ko‘zguga, fotografik emulsiyaga yohud fotoelektrik qayd qilgichga tushayotgan nurni keskin chegaralaydi. shuningdek, fotomateriallarning va fotoelektrik qayd qilgich asboblarning sezgirlik chegarasi, ko‘znikiga nisbatan keng bo‘lganidan ularda xromatik aberratsiyaning ta’siri ham katta bo‘ladi. shuning uchun ham astrofizik maqsaddagi kuzatishlarda refraktorlar o‘rniga reflektor keng qo‘llanadi. astrometriyada hozirga qadar ham refraktorlar qulay instrument hisoblanadi. buning sababi, reflektorlarning kichik miqdorda bo‘lsada beixtiyor burilishlarga juda sezgirligidadir. agar reflektor ko‘zgusiga tushayotgan nur ma’lum burchakka og‘sa, undan qaytayotgan nurning yo‘nalishi burchakka og‘adi va bu, fotoplastinkada obyekt tasvirining sezilarli siljishiga olib keladi. refraktorda nurning bunday kattalikdagi burchakka ((() beixtiyor burilishi, tasvirni nisbatan juda kichik miqdorgagina siljishiga sabab bo‘ladi. bu esa, asosiy maqsadi yoritgichlarning o‘rnini aniq o‘lchashdan iborat bo‘lgan astrometriya uchun juda muhimdir. shuning uchun ham refraktorlar astrometriyaning asosiy instrumenti hisoblanadi. ko‘zguli …

‘lib, u shmidt sistemasi deb yuritiladi. shmidt sistemasi bosh ko‘zgudan va uning egrilik radiusi markaziga o‘rnatilgan shisha plastinkadan tashkil topgan bo‘lib, shisha plastinkaning bir tomoniga shunday egrilik berilganki, natijada uning markaziy qismi yig‘uvchi linza, gardishi esa sochuvchi linza kabi ishlaydi. bunday sistema, tasvirni sferik aberratsiya, koma va astigmatizmdan xoli bo‘lishini ta’minlashi bilan muhim hisoblanadi. odatda bunday sistemada buzilmagan (vinyetirovaniyesiz) katta ko‘rish maydoniga erishish uchun plastinkaning diametri ni ko‘zguning diametri - nikidan kichik qilinib, teleskopning o‘lchami nisbat ko‘rinishida beriladi. sobiq ittifoqda shmidt sistemasidagi birinchi teleskop engelgardt (estoniya) observatoriyasida 1938 yilda ishga tushirildi. 2. d. d. maksutovning meniskli sistemasi, sovet olimi d. d. maksutov tomonidan 1941-1944 yillarda kashf etilgan bo‘lib, sferik bosh ko‘zgudan va uning fokal tekisligidan oldin o‘rnatilgan optik kuchi taxminan nolga teng bo‘lgan sferik linzali meniskdan tashkil topgan. bunday sistemada aberratsiyaning deyarli hamma turi (sferik va xromatik aberratsiya, koma, astigmatizm) yo‘qotilganligi bilan boshqa sistemalardan afzal hisoblanadi. minsk refraktorlarining axromatik obyektivlariga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "astrofizik instrumentlar"

1662983605.doc 0 5 0 5 1 d 2 d 2 1 d d 2 1 d d 1 d 2 d 2 r e es ф p = = f d a = 2 2 t ka f d e = ÷ ø ö ç è æ = k α β f f k = = λ d = d l α 1 s 2 s 1 s ¢ 2 s ¢ l 2 α tg 2f × = l α f × = l 3 57 α f 0 , = l f 3 57 α μ 0 , = = l мм 0 мм ' мм " d l = d d d l ÷ ø ö ç …

DOC format, 155.5 KB. To download "astrofizik instrumentlar", click the Telegram button on the left.

Tags: astrofizik instrumentlar DOC Free download Telegram