диний афсоналар бу хил афсоналарнинг ўзига хос хусусиятлари

DOC 144,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662839490.doc диний афсоналар бу хил афсоналарнинг ўзига хос хусусиятлари режа: 1. тарихий афсоналар 2. бу туркум афсоналарнинг айрим белгилари 3. акс эттириш мезонлари ислом дини таъсирида юзага келган афсоналар мазмунида шариат-тариқат қонун-қоидаларини ифода этиб, асосан панд, насиҳат ғояларини тавсифлаган. «ҳазрат али», «қиличбурхон», «қўрқут ота» «обшир ота», «юсуф қиссаси», «пайғамбар орольи», «биби фотима» каби диний афсоналарда воқеа ва ҳодисалар ғайридин билан тортишув, мўъжиза яратиш, ёвуз, даҳшатли кучга қарши курашни нақл этади. образлар тизимини пайғамбар, авлиё, шайхлар, тарихий шахслар, ғайридин кишилар ташкил этади. ҳар бирининг ҳаракати, муносабати диний маъно билан йўғрилган, сюжет воқеалари исломлаштирилган. илоҳий тушунча, диний ғоялар эзгуликка интилиш, тинчлик ва эрк тарғиботи ғайритабиий ҳодиса мўъжиза, ҳаёлий уйдирмаларда аниқ ва ёрқин ифодаланган. «аждар кўзлари» аталган афсонада зулм ва зўрлик, ёвузлик сиёсати аждар қиёфасида, эзгулик али тимсолида тасвирланган. аждар билан жанг эса фольклорда анъана, шуҳрат топган мотивга айланган. у дунёни англаш ҳақидаги дуал тушунча асосида ташкил топган ҳикояда ҳазрат али фаолият кўрсатади. …

улар ўртасида али қаҳрамонликларини тасвирловчи афсоналар тарқалган . исломий тушунчаларни ташвиқ этган афсоналардан бири «ҳазрат али» саналади. у эпик қаҳрамон ҳақида шундай ҳикоя қилади. «зебак яқинидаги бозгир қишлоғида кўл бор. ана шу кўлда етти бошли аждаҳо яшайди. қадим замонларда унга ҳар куни бир қиз, бир буқа ва қирқта нон тортиқ қилишган. у ана шу нарсалардан мамнун бўлиб, мамлакатни вайрон қилмаган. али кўл ёнига келганда, тортиқ қлинган қизни кўриб қолади. у бир кампирнинг яккаю ягона қизи экан. али ундан, «нега қочмайсан?» деб сўрабди. у бўлса, мен кетсам аждар теварак атрофни вайрон қилади». шундан кейин али аждаҳо билан жанг қилишга аҳд қилибди. лекин у аждаҳонинг пайдо бўлишини кутиб бошини қизнинг тиззасига қўйиб, «келиш вақти келганда уйғотасан», деб ухлаб қолибди. у шундай қаттиқ ухлабдики, аждаҳо кўринганда, қиз қаҳрамонни уйғота олмабди, хафа бўлиб йиғлабди. кўз ёшидан бири алининг юзига тушибди ва уни уйғотиб юборибди. али аждаҳо билан жанг бошлабди. аждаҳонинг ҳар бир узилган калласи …

акт сифатида тасдиқланишига сабабчи бўлган. бироқ,, тасдиқловчи воқеа хаёлий уйдирма бўлиб, тошнинг юзага келиш сабабини еча олмайди. эпик қаҳрамоннинг аждаҳо билан жанг ҳикояси - анъанавий мотив бўлиб, илдизи мифологик тафаккурга бориб тақалади. аниқроғи, у демиург, мифологик қаҳрамон киршаспнинг аждаҳо билан жанг эпизоди заминида ташкил топиб шаклланган. анъанага айланган барқарор мотив бош қаҳрамон ҳазрат али шахсининг айнан ўзи эмас, у умумлашма образ шаклида тасвирланган. бу эса хаёлий воқеани реаллаштириш, унга ишонтириш, диний эътиқодни кучайтириш мақсади билан йўғрилган. уни ислом дунёси ҳомийси, образли тимсоли сифатида талқин этилган. бу нарса динни ёйиш, мавқеини кўтаришда алоҳида аҳамият касб этган. афсонада сирли тош яратган уйдирма ҳазрат али шуҳратини оширишга қаратилган. жанг мотиви пайғамбар қудратига ишонч уйғотиш вазифасини бажарган. «шу ерда яшовчилар ҳали-ҳали ўша тошларни кўрсатишади». «кўлга ағдарилган чалажон аждаҳо сув остида, бир чеккада шу кунгача яшаб келади. вақти-вақти билан унинг ўкирган овози эшитилиб туради» каби ҳикоя воқеалари, хусусан, зебак кўлининг характерли белгиларини ифодалаш, муболағалаштиришга йўналтирилган. …

малар географик жой билан боғлиқ ҳолда тавсифланган. бу эса воқеаларни реаллаштириш, тингловчини ишонтириш, таъсир кучини оширишга йўналтирилган. мўъжиза авлиёнинг илоҳий қудратга эга эканини тасдиқлаб, тингловчи эътиборини тортади, ғаройиб ҳодисага жалб этиш вазифасини адо этади. «энг улуғ авлиё, анбиёлардан бири яшаган экан. у фоний дунё чимматини юзига тортишдан аввал, барча муриду шогирдларини ёнига чақириб шундай дебди: «мен яқинда бу дунёни тарк этаман. вафотимдан сўнг жасадимни ёғоч сандиққа солиб аму тўлқинларига ташлангиз». авлиёларнинг амри вожиб. унинг мурид ва шогирдлари авлиё айтганидек қилишади. ҳаммани ҳайратга солган нарса шуки, сандиқ оқим билан эмас, балки оқимга қарши сузиб кетади. шунда дарёнинг икки бетида маросимни кузатиб турган оломон аюҳаннос солиб, сандиқ изидан кўтарила бошлабди. «авлиёни ранжитибмиз, у биздан ризо эмас», - деб юзини тимдалаб сочини юлганининг сону саноғи йўқ экан. сандиқ оқимни ёриб сузаверибди, халойиқ унга эргашиб бораверибди ва ниҳоят, термиз рўпарасига етгач, сандиқ тўхтабди. авлиё қопқоқни очиб, бошини кўтарибди ва халойиққа хитоб қилибди. бу ёғида …

ссасининг қудрати ҳақида ҳикоя қилувчи диний афсоналар алоҳида гуруҳни ташкил этади. булар орасида «обшир ота» номли афсона характерлидир. афсона реал шаршаранинг ғайритабиий ҳолати замирида юзага келган. унинг воқеалари ҳаёлий уйдирма, диний тасаввур асосига қурилган бўлиб, каромат ва мўъжизани шундай тавсифлайди. «ҳазрати довуд пайғамбар ғайридин лашкар бостириб келганда, қизларини тоғ ичига яшириб қўйиб ўзлари жанг қилган эканлар. кўп вақт олишиб уларни енгиб, қайтиб келибдилар ва «қизларимизни ташқарига чиқараверинглар, душманларимиз енгилди», дебдилар. лекин қизлари оталарининг овозини танимай, чиқишга кўнмабдилар. шунда ҳазрат қизларини яна чақирадилар, аммо у киши: -бизнинг отамиз довуд пайғамбар, сен бегонасан, дебдилар. -мен довуд пайғамбарман, оталарингман, чиқа қолинглар, - дебди. қизлари: -агар сиз, ҳақиқатан отам бўлсангиз каромат кўрсатинг, - дебдилар. ноилож қолган довуд пайғамбар ҳассасининг учи билан тоққа уради. ҳасса тоғ тошларида новдек тешик ҳосил қилади. ана шу тешикдан сутдек оппоқ сув отилиб оқа бошлайди. шундан кейин довуд: «сенинг номинг обшир-сут, сув бўлсин дебди. бу кароматни кўрган қизлари оталарининг олдига …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "диний афсоналар бу хил афсоналарнинг ўзига хос хусусиятлари"

1662839490.doc диний афсоналар бу хил афсоналарнинг ўзига хос хусусиятлари режа: 1. тарихий афсоналар 2. бу туркум афсоналарнинг айрим белгилари 3. акс эттириш мезонлари ислом дини таъсирида юзага келган афсоналар мазмунида шариат-тариқат қонун-қоидаларини ифода этиб, асосан панд, насиҳат ғояларини тавсифлаган. «ҳазрат али», «қиличбурхон», «қўрқут ота» «обшир ота», «юсуф қиссаси», «пайғамбар орольи», «биби фотима» каби диний афсоналарда воқеа ва ҳодисалар ғайридин билан тортишув, мўъжиза яратиш, ёвуз, даҳшатли кучга қарши курашни нақл этади. образлар тизимини пайғамбар, авлиё, шайхлар, тарихий шахслар, ғайридин кишилар ташкил этади. ҳар бирининг ҳаракати, муносабати диний маъно билан йўғрилган, сюжет воқеалари исломлаштирилган. илоҳий тушунча, диний ғоялар эзгуликка интилиш, тинчлик ва эрк...

Формат DOC, 144,5 КБ. Чтобы скачать "диний афсоналар бу хил афсоналарнинг ўзига хос хусусиятлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: диний афсоналар бу хил афсонала… DOC Бесплатная загрузка Telegram