эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга кушган хиссалари

DOC 55,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1662999044.doc эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга кушган хиссалари режа: 1. антик олам тузилиши хакидаги дастлабки тасаввурлар. 2. антик космология. 3. александрияда астрономик кузатишларнинг ривожланиши. астрономиянинг ўрта мактабда ўрганишда дастлабки тушунчалар, унинг кискача босиб ўтган йўли, ўрта мактаб курсида етарлича ўз аксини топмаганлиги сабабли ўкувчилар осиё олимларининг салмокли ишлари тўғрисида етарли маълумотга эга эмаслар, ана шунинг учун бу даврни тўла ёритиш максадга мувофик. олам тузилиши хакидаги дастлабки тасаввурлар, жуда кадим замонда эрамиздан олдин бир неча мингинчи йилларда бирор бир давлат шаклланмасдан бурун вужудга келган эди. ўшанда олам, бутун борлик йўк нарсадан яратилган деган тушунча хукмронлик килар эди. кишилар табиат ходисалари кандай кузатилса шундайлигича (хакикат сифатида) кабул килардилар. жамият ривожланишининг дастлабки боскичларидаёк айрим осмон жисмлари (куёш ва ой), юлдузлар осмони ва унинг айланиши, кишилар хаётида ва олам тузилиши, унинг келиб чикиши хакидаги тасаввурларнинг ривожланишида алохида ахамият касб этди. дехкончилик ишларида осмон ходисалари ва ердаги ходисалар …
2
рлари хакида етарлича маълумотга эга эдилар. планеталарнинг очилиши ва уларнинг харакатларини ўрганишга уринишлар аник натижалар беравермагач, кишиларда бу «адашган» юлдузларнинг харакати, ердаги ходисаларга, халклар ва алохида кишилар такдирига таъсири бор деган фикрларнинг туғилишига олиб келди. астрология ёлғон фан, кадимда ана шундай дунёга келди. э.а. 1100 йилларда хитой олими чу конг эклиптиканинг осмон экваторига оғмалигини ўз даври учун катта аникликда топди. э.а. viii ва vii асрларда куёшни ва кометани кузатишга оид биринчи кўлёзмалар хам хитойдан топилди. э.а. vi асрнинг ўрталарида кадим миср ва вавилон мустакил давлат сифатида тугатилиб, ўрнига якин ва ўрта шаркни бирлаштирувчи форс давлати вужудга келди. шу муносабат билан вавилон ва миср маданиятларининг такдири турлича кечиб, биринчисиники бир неча асрлар ўз мавкеини саклаб колгани холда, миср карийб икки асрга инкирозга учраб, сўнгра янги асосда юнон маданияти таъсирида ривожлана бошлади. грецияда э.а. viii асрда кадим шарк учун характерли бўлган марказлашган кулдорчилик монархияси ўрнига янги хил давлат шахарлар (полис) ташкил топди. …
3
н. ер-сувга хам, бошка бирор нарсага хам таянмаган холда фазода муаллак туради деб уктирди. эфеслик гераклит (540-480 й.э.а.) аслида бевосита астрономик масалалар билан шуғулланмасада, олам битта ва доимий, «у на худолар ва на кишилар томонидан яратилмаган» - деган фикрни илгари сурди. дунёда хамма нарса окимда ва ўзгаришда, шунинг учун табиатни, унинг узлуксиз ривожланишида ўрганмок зарур, деган эди. гераклит э.а. vi асрнинг иккинчи ярмида италиянинг шимолида пифагор мактаби геометрия сохасида катта янгиликлар яратди, пифагор астрономияда ернинг шарсимонлигини тарғиб килди. э.а. v асрда ўтган филолай эса ер «марказий олов»нинг атрофида айланади деган фикрни билдиради. бу фикр кувватланмай тезда унутилди. антик космологияда демокрит (460-370 й.э.о.) алохида ўрин тутади. у куёшнинг ўлчами ер ва ой билан солиштирганда, ўлканлигини биринчилардан бўлиб кайд этди. ой ўзидан нур чикармай, куёш нурларини кайтаради, самон йўли эса, зич жойлашган юлдузлардир деган ғояни илгари сурди. осмон жисмлари харакатларини тушунтирувчи математик назария хам биринчи марта грек олимлари томонидан яратилди. евдокс книдский …
4
иган эллинистик давр ана шундан бошланди. аликсандрия каби йирик шахарлар таркиб топди. бу ерда антик дунёнинг энг йирик илмий маркази-александрия кутубхонаси ташкил этилди. унинг кошида музей ва расадхона ташкил топди. александриялик олимлар томонидан математика ва астраномия сохасида катта ютуклар кўлга киритилди. улар ер шарининг аник радиусини ўлчаш усулини таклиф килди. александрия ва сиена орасини 5000 стадия деб кабул килиб ер шари айланаси узунлигини, сўнгра радиусини топдилар. э.о. ш-асрнинг биринчи ярмида самослик аристрах, ер, куёш атрофида айланади деган фикрни ўртага ташлади.у ўзининг «ой ва куёшнинг ўлчамлари ва ўзаро масофалари» деган асарида куёш ердан, ойга нисбатан 18-20 марта нарида ётади деган ғояни илгари сурди. ой диаметри, ер диаметрининг 1/3 кисмига тўғри келади деб маьлум килди. юлдузларгача масофа, куёшгача масофадан жуда узоклигини айтиб, у ернинг куёш атрофидаги сфераси юлдузларгача масофа билан солиштирганда нукта билан баробар деб хисоблайди. архимед (куёш диаметри, кўзгалмас юлдузлар сфераси оиласининг ташкил этади деб караб, кузгалмас юлдузлар билан чегараланган сферага …
5
лиши бўлди. у ўзининг «мегале синтаксис» асарида мазкур таълимотни баён килади. кейинчалик араб халифалигида бу асарнинг араб тилига таржима килиниши, шаркда астрономия ривожига катта хисса бўлиб кўшилди. гарчи унда планеталарнинг сиртмоксимон харакатининг сабаби нотўғри асосда тушунтирилсада, бирок биринчи марта кўринма бу харакатнинг кўринмалиги аник тан олиниб, хакикатда кандай эканлигини кидириш йўлидаги дадил кадам бўлди. айнан шуниси билан птолемей космологияси астрономияда алохида ахамият касб этади. адабиёт. 1. а.паннекук, истроия астрономии, м, «наука» 1966. 2. г.матвиевская, б.розенфельд, математики и астрономы мусульманского средневековья и их труды (viii-xvii вв), i-ii т, м, «наука» 1983. 3. п.г.булгаков, жизнь и труды беруни, т., «фан» 1972. 4. г.мамедбейли, насриддин туси-основатель марагинской обсерватории, баку, 1963. 5. т.н.кары-ниязов, астрономическая школа улугбека, м.л. изд. ан, 1950. 6. с. х. сирожиддинов, г.матвиевская, ал-харезми-астроном и математик, т., «фан» 1978.

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга кушган хиссалари" haqida

1662999044.doc эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга кушган хиссалари режа: 1. антик олам тузилиши хакидаги дастлабки тасаввурлар. 2. антик космология. 3. александрияда астрономик кузатишларнинг ривожланиши. астрономиянинг ўрта мактабда ўрганишда дастлабки тушунчалар, унинг кискача босиб ўтган йўли, ўрта мактаб курсида етарлича ўз аксини топмаганлиги сабабли ўкувчилар осиё олимларининг салмокли ишлари тўғрисида етарли маълумотга эга эмаслар, ана шунинг учун бу даврни тўла ёритиш максадга мувофик. олам тузилиши хакидаги дастлабки тасаввурлар, жуда кадим замонда эрамиздан олдин бир неча мингинчи йилларда бирор бир давлат шаклланмасдан бурун вужудга келган эди. ўшанда олам, бутун борлик йўк н...

DOC format, 55,0 KB. "эрамиздан аввалги аср мутафаккирларининг астрономияни ривожлантиришга кушган хиссалари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.