россиянинг хонликларга дастлабки тажовузкорона харакатлари

DOCX 50,3 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509435656_69547.docx россиянинг хонликларга дастлабки тажовузкорона харакатлари кавказ, волгабўйи, сибирь ва ўрта осиё устидан ҳукмрон-лик қилиш рус подшоларининг азалий орзуси эди. россия под-шоси иван грозний ана шу орзуни амалга оширишни бошлаб берди. у xvi аср иккинчи ярмида қозон, аштархон ва сибирь хонликларини босиб олди. рус давлати энди афсонавий бойликлар макони деб шуҳрат топган ўрта осиё минтақасига кўз олайтириб, бу ердаги мав-жуд хонликлар ҳақида кенг кўламда жосуслик маълумотларини тўплай бошлади. бу ҳолат «москва савдо компанияси» деб аталган ташкилотнинг вакили антони женкинсон бошчилиги-даги элчиларнинг фаолиятида яққол намоён бўлди. антони женкинсон ричард ва роберт жонсонлар билан биргаликда 1558 йилнинг апрелидан то 1559 йилнинг 2 сентябригача бухо-рода бўлди, у ерда абдуллахон ii билан учрашди. шайбоний-лар сулоласининг салоҳиятли ва машҳур вакилларидан ҳисоб-ланган абдуллахон рус подшосининг элчиси билан бўлган суҳ-батда россия, англия ва туркия давлатларининг ҳарбий қудра-ти, қурол-аслаҳаси ҳақида маълумот олишга қизиққан бўлса, женкинсон ва унинг ҳамрохлари бухоронинг иқтисодий, иж-тимоий-сиёсий аҳволи ва халқаро алоқалари ҳақида имкон қадар …

га қарши олиб борган кураши машҳур тарихчи олим абулғозихоннинг «шажарайи турк» аса-рида ёритилган. жумладан, мазкур асарда шундай дейилади: «ёйиқ теганда юруғон ўруснинг қозоқиндин минг киши сара-тоннинг аввалги куни ғофил келиб, урганчнинг қалъасига кир-ди. шаҳарда раъиятдин ўзга киши йўқ эрди. хоннинг ўрдаси ва сипоҳ халқи аму сувининг лабида эрдилар. хивакда хонга киши чоптурдилар. етти кунда хон келди. [казаклар] урганчда раъиятдин минг кишини ўлтирди ва минг қиз билан жувонни олди. минг аробага яхши моллардан юклади. бўз ва буёғли, палое ва тўн, тўшак-ястуқ мундоғ нимарсаларни барчасини ўтга ёқди. буларни саранжом қилгунча етти кун бўлди. андин сўнг [казаклар] урганчдин чиқиб даре лабига юруди. араб му-ҳаммадхон олдига бориб ўр қазди ва жанг қилди. икки кун уруштилар, учинчи куни жибни зўр қилиб олиб, тақи босиб ўтди. ўрус пиёда, бизнинг халқ отлиғ икки фарсанг ер юзунда яна ўр қазиб жанг қилдилар. ўрус юклаган сувини тамом қилди...ўрус қон ича бошлади. бешинчи куни крнни ҳам таво-сутти. ўзбек ҳар ердан …

кунлик йўл. шаҳарда танҳо раъият турур. бир тарафи чўл. агар чўл йўлиндин юз минг лашкар борса, шаҳарга кирганда кўрар. андин илгари кўрмас. ёт юрт-ли киши анча кўлиндан ва тилиндан келган саъй бирлан хушо-мадни қилди. ўрус мунинг сўзина фирифта бўлиб туркистон-лини бошчи қилиб, минг киши келиб урганчнинг мирзо дар-возасиндин кирибди... отамиз [араб муҳаммадхон] ўрусдин бир киши қўймай қириб экандур»2. xviii аср бошида эса ана шундай хуруж кенг миқёсда амалга ошди. бу хуруж россиянинг биринчи импера-тори пётр i даврида бошланди. 1713 йилда аштархонга келган манғишлоқлик туркман сав-догари хўжа нафас князь михаил самонов билан учрашади. улар тезда ўзаро тил топишиб кетишади. туркман савдогари ундан катта ваъдалар олади, эроннинг ғилон вилояти ҳукмдо-ри бўлган, лекин айрим сабабларга кўра россияга қочиб келиб насроний динига ўтган бу кимса хўжа нафасни санкт-петербурга таклиф қилади. хўжа нафас бу шаҳарда чўқинтирилган яна бир мусулмон-князь бекович-черкасский билан танишади. хўжа нафас унга амударё соҳили олтин қумларга бойлиги ҳақида гапиради. у россия учун …

қалмоқ қабилалари ажнабийларнинг қалъасига ҳар тарафдан ҳужумлар утоштиравергач, бухгольц орқага чекинишга мажбур бўлади1. ўрта осиё орқали ўтиши керак бўлган иккинчи экспедиция эса хива хонлигига бориши, унга рус гвардиясини таклиф этиши ҳамда амударёни эски оқимига буриш имкониятларини аниқ-лаши, сўнг эса бухорога ўтиб, амирнинг ҳам россия паноҳи остига ўтишини таъминлаши лозим эди2. бу экспедицияга подшо гвардияси преображенск полки по-ручиги александр бекович-черкасский раҳбар қилиб тайин-ланди. мавзуга оид жужжат пётр i нинг бекович-черкасскийга йўриқномаси 1. амударё бир вақтлари каспий денгизига қўйилган жойда 1000 чақи-римни қамрайдиган ҳарбий истеҳком қурилсин. амударё оқимини ва тўғонларини синчковлик билан ўрганиб, имкони бўлса эски йўлга буриб юборилсин. сувни орол денгизига йўналтирадиган тўғонлар бузилсин. бу ишларни бажаришга қанча киши кераклиги аниқлансин. 2. хива хонлигининг рус давлати тобелигига ўтишига эришилсин ҳамда бизнинг манфаатларимизга хизмат қилиш шарти кўтарса, ҳарбий қисм қолдирилсин. агар хон рози бўлса ва шароити кўтарса, ҳарбий қисм-ни ўзи таъминласин. бордию, буни қила олмаса, ҳарбий қисмни бир йил давомида таъминлаш кафолати …

син. 5. кўрсатилган топшириқларни амалга ошириш учун 4000 кишидан ибо-рат мунтазам қўшин ва керакли кемалар ажратилсин. бундан ташқари, ёйиқ казакларидан 1500, эшкакчилардан 500 ва отлиқлардан 100 киши берилсин. улар савдо карвонларини мухрфаза қилиш ниқоби остида аштархондан ҳар-бий қалъа ва шаҳар қуриладиган жойга, яъни каспийнинг шарқий қирғоғига юборилсин. қўшин командирлари барча жойлардаги туб аҳолига нисбатан хушмуомалада бўлсинлар. шаҳарни қуриш учун зарур бўлган асбоб ва чўкич-лар берилсин. 6. денгиз офицерларидан поручик кожин ва навигаторлардан 50 ёки кўпроқ киши ҳарбий қисмга қўшилсин. кожин савдогар ниқобида иш юрити-ши, навигаторлар эса ёркентга юборилиши лозим'. пётр i нинг ҳарбий истеҳкомлар қуриш ва шу йўл билан каспий денгизининг шарқий қиргоқларида рус давлатининг таъси-рини ўрнатиш ҳақидаги кўрсатмасини бажариш учун у 69 кемада каспий денгизи бўйлаб йўлга чиқди. тикқараған деган жойдан манқишлоққа келиб, бу ерда авлиё пётр номида ҳарбий истеҳ-ком қурди. иккинчи қалъа красноводскда барпо этилди. 1717 йил кўкламида бекович-черкасский ўз қўшинининг бир қисмини йўл бўйига қўйиб, ўзи қолган …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "россиянинг хонликларга дастлабки тажовузкорона харакатлари"

1509435656_69547.docx россиянинг хонликларга дастлабки тажовузкорона харакатлари кавказ, волгабўйи, сибирь ва ўрта осиё устидан ҳукмрон-лик қилиш рус подшоларининг азалий орзуси эди. россия под-шоси иван грозний ана шу орзуни амалга оширишни бошлаб берди. у xvi аср иккинчи ярмида қозон, аштархон ва сибирь хонликларини босиб олди. рус давлати энди афсонавий бойликлар макони деб шуҳрат топган ўрта осиё минтақасига кўз олайтириб, бу ердаги мав-жуд хонликлар ҳақида кенг кўламда жосуслик маълумотларини тўплай бошлади. бу ҳолат «москва савдо компанияси» деб аталган ташкилотнинг вакили антони женкинсон бошчилиги-даги элчиларнинг фаолиятида яққол намоён бўлди. антони женкинсон ричард ва роберт жонсонлар билан биргаликда 1558 йилнинг апрелидан то 1559 йилнинг 2 сентябригача бухо-рода бўлди, у ерда ...

Формат DOCX, 50,3 КБ. Чтобы скачать "россиянинг хонликларга дастлабки тажовузкорона харакатлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: россиянинг хонликларга дастлабк… DOCX Бесплатная загрузка Telegram