солиқ ва мажбуриятлар. меҳнаткаш халқ аҳволининг оғирлаша бориши

DOCX 23,4 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1509449832_69560.docx солиқ ва мажбуриятлар. меҳнаткаш халқ аҳволининг оғирлаша бориши россия ҳукмрон доиралари туркистон ўлкасига мўмай да-ромад манбаи ва арзон хом ашё макони сифатида қараб, халқ-қа солинадиган солиқ ва мажбуриятларни кўпайтириш сиёса-тини қўллаб келди. ўлкада соликдар миқцори тинимсиз ошиб борди. 1889 йил-дан 1896 йилгача мустамлака маъмурияти соликларни 40 фо-изга оширди. генерал-губернатор императорга 1895—1897 йил-лар бўйича берган ҳисоботида соликларни янада кўпайтириб, ўлкадан олинадиган даромадни ошириш учун аҳолидан янги ҳарбий солиқ ундиришни таклиф қилди. «ерли аҳоли рус ҳар-бий кучи паноҳида барча рус фуқаролари ҳуқуқларидан тенг фойдаланган ҳолда ўз фаровонлигини оширмоқца, — деб ёзган эди генерал-губернатор, — шу билан бирга у ҳеч қандай асос-сиз рус фуқаролиги берадиган катта имтиёзлардан ҳам фойда-ланмоқда. шунинг учун ҳам бундай солиқнинг жорий этили-ши халққа оғир ботмаган ҳолда давлат хазинасига йилига ярим миллион рубл даромад келтиради»1. мустамлакачилар сардори пахта якка ҳокимлигининг тобора кучайиб бораётганини қайд этиб: «1887 йилда 200.000 пудни ташкил қилган америка нав-ли пахта етиштириш 1895 йилга келиб 500.000 …

арини ўзбек, қирғиз, тожик қишлоқлари-дан алфатиб, мустақил бўлишини таъминлаш билан бирга зарур ҳолларда рус ва маҳаллий қишлокдарни бирлаштириб рус во-лост старшинасини унинг раҳбарлигига қўйганлар»1. мустамлака маъмуриятининг келгуси фаолият дастурида ҳам ўлкани руслаштириш ғояси асосий ўринни эгаллади. олий ҳарбий-сиёсий доиралар фикрини баён этган князь масальский 1913 йилда бу ҳақда лўнда фикр айтган: «туркис-тонда қарийб ярим асрлик ҳукмронлигимизга якун ясагани-мизда беихтиёр шундай савол туғилади: бу мамлакатдаги келгуси фаолиятимиз дастури қандай бўлиши лозим? яқин орада қандай вазифаларни амалга оширамиз? мақсадимиз нималар-дан иборат ва нималарга интилишимиз лозим? туркистонда навбатда ҳал этилиши лозим бўлган муҳим масалалардан бири — ўлкани рус аҳолиси билан мустамлака қилишдир. россияга қўшиб олинганига ярим асрча вақт ўтганига қара-май, ўлкада бу аҳоли маҳаллий мусулмон нуфусига нисбатан жуда озчиликдир... пахтачиликни ҳар томонлама ривожланти-риш ва яхшилашга биз доим интилишимиз, бу борада сарф-харажатларни аямаслигимиз лозим. чунки яқин келажакда саноатимизни ўз хом ашёмиз билан таъминлаш масаласи муҳим ҳаёт-мамот масаласига айланади»2. рус капитали учун ўлка дарвозасини кенг …

лкада руслаштириш жараёнини тезлатишда кат-та хизмат кўрсатди. рус капитали билан бирга рус мужиклари, лўттибозлар, турли-туман товламачилар, хонавайрон бўлган ти-жорат аҳли — «жаноб тошкентликлар» оқими кучайди. метро-полиядаги хусусий капитал эндиликда ўлка табиий бойликла рини арзон ва қулай йўл билан ташиб кетиш имкониятига эга бўлди. 1895 йилнинг ўзидаёқ биргина фарғонадан росс^яга 3 миллион 399 минг 371 пуд пахта, 451 минг 740 рубллиқ тери, 192 минг рубллик пилла ташиб кетилди. ўлканинг гавҳари — фарғрна вилоятига минглаб келгинди мужиклар жойлаштирил-ди. уша воқеалар шоҳидининг ёзишича, 90-йилларда «тоғу саҳроларда ... камбағал қорақирғизларнинг тоғлардаги мулкла-рини тортиб олиб ва ичкари русиядан бир неча минг рус деҳ-қонларини кўчириб келтириб, бўлиб бериб, охирда қирғизлар-ни ўз мол-мулкларига ҳам эга қилмай, бечораларни фарғона-нинг кенг тоғларига тирқиратиб юборди. шаҳар халқи золим ҳокимлар зулмидан безор бўлиб кўчага чиқолмай қолганлари-дек, шунча кенг тоғлардаги қирғизлар ҳам ўзларининг ота-боболаридан буен ёқиб келган қуриган ўтинларидан ёқолмай қолдилар, балки тикони қолмади. от, мол, қўй, эчкиларни бемалол боқолмай, бир тарафдан, …

доимо ўзаро маҳцуд ҳолда яшайди, — дейилган эди бир жандарм ҳужжатида. зотан, халқ доимо ҳуку-матга таҳдид солиб туради. шунинг учун ҳам ҳар қандай халқ ҳаракатида хавф-хатар мужассам. ҳукумат халққа нисбатан доимо уруш ҳолатида бўлмоғи даркор»2. генерал-губернатор ўз хатларидан бирида шундай ёзган: «хон ҳукмронлиги таъсиридан чиқмаган, арзимас бир ўғрилик учун қўли кесилган, сал жиддийроғи ўлим билан жазоланган даврни унутмаган ерлилар учун бундай тузумдан бизнинг му-рувватли тузумимизга ўтиш жуда туб ўзгариш бўлди»3. генерал-губернатор ҳарбий вазирга ўлкадаги аҳволни та-ништириб, кейинги йилларда «меҳнатсевар ерли аҳоли фаровонлигининг ошгани» ҳақида ёзади. фарғона вилояти ҳарбий губернатори 1889 йилда подшога юборган ҳисоботида бу фаро-вошгик сабабларига тўхталиб: «вилоятда пахтачиликнинг ва бошқа соҳаларнинг ривожи фабрика, завод саноати унумдор-лиги америка пахта навининг кенг тарқалгани таъсирида рўй бериб, фойда шу йилнинг ўзида 2.317.900 рубл микдорида ифо-даланди»1, деб ёзгани бежиз эмас эди. xx аср бошларида пахтачилик туркистон саноати ва қиш-лоқ хўжалиги ялпи маҳсулотининг 40 фоизини ташкил этган бўлса, дон — 37 фоиз, чорвачилик …

ашшоқлик, оғир меҳнат натижасида тўпланган бойликларнинг барчаси унча кўп бўлмаган эксплуататорлар қўлига топширилиши яқин келажакда жуда жиддий оқибатлар келтириши мумкин... бун-дай танглик ўзининг сўнгги поёнига етганда нималар бўлиши ва қандай оқибатлар юзага келишини олдиндан сира тасаввур қила олмаймиз»3. россия императори сиёсий агентининг 1905 йил ноябри-да йўллаган мактубида ҳам руслар орасидаги инқилобий ҳаракат ўзбекларни ҳам айнитаётгани, пахта тозалаш завод-ларида иш тўхтатилгани маълум қилинган. самарқанд эски шаҳаридаги ўзбеклардан чой қадоқлаш корхоналарида иш ташлаш жиддий туе олгани ва бунда русчани биладиган большевик ва эсер ташвиқотчилари билан боғланган дўстму-ҳаммад устабоевнинг роли катта бўлгани полиция ҳужжат-ларида ўз аксини топган4. самарқанд вилояти ҳарбий губернатори генерал штаб гене-рал-майори гескетнинг 1905 йил 21 декабрда туманбошиларга юборган кўрсатмасида самарқанднинг ўзбеклар яшайдиган қис-мида «айрим кимсалар халқни солиқларни тўламасликка чақи-раётганлари» маълум қилинган. генерал-губернатор идораси ҳужжатларида ҳам 1905 йил ноябрь-декабрида рус инқилобчила-ри маҳаллий аҳолини солиқларни тўламаслик, мажбуриятларни бажармасликка даъват этаётгани, ўзбекларни «рус ҳукуматига қарши қўзғатишга уринишаётгани» алоҳида уқтирилган1. худди шундай уринишлар ҳақидаги …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"солиқ ва мажбуриятлар. меҳнаткаш халқ аҳволининг оғирлаша бориши" haqida

1509449832_69560.docx солиқ ва мажбуриятлар. меҳнаткаш халқ аҳволининг оғирлаша бориши россия ҳукмрон доиралари туркистон ўлкасига мўмай да-ромад манбаи ва арзон хом ашё макони сифатида қараб, халқ-қа солинадиган солиқ ва мажбуриятларни кўпайтириш сиёса-тини қўллаб келди. ўлкада соликдар миқцори тинимсиз ошиб борди. 1889 йил-дан 1896 йилгача мустамлака маъмурияти соликларни 40 фо-изга оширди. генерал-губернатор императорга 1895—1897 йил-лар бўйича берган ҳисоботида соликларни янада кўпайтириб, ўлкадан олинадиган даромадни ошириш учун аҳолидан янги ҳарбий солиқ ундиришни таклиф қилди. «ерли аҳоли рус ҳар-бий кучи паноҳида барча рус фуқаролари ҳуқуқларидан тенг фойдаланган ҳолда ўз фаровонлигини оширмоқца, — деб ёзган эди генерал-губернатор, — шу билан бирга у ҳеч қандай асос-сиз рус фуқарол...

DOCX format, 23,4 KB. "солиқ ва мажбуриятлар. меҳнаткаш халқ аҳволининг оғирлаша бориши"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: солиқ ва мажбуриятлар. меҳнатка… DOCX Bepul yuklash Telegram