россиянинг туркистонни иқтисодий ва маънавий тутқунликда тутиш сиёсати ва унинг оқибатлари

DOCX 22,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509449990_69563.docx россиянинг туркистонни иқтисодий ва маънавий тутқунликда тутиш сиёсати ва унинг оқибатлари 1. аграр сиёсат россия империясининг туркистондаги аграр сиёсатидан кўзланган бош мақсади ва асосий йўналишларини давлат мулк-лари ва зироатчилик вазири а.в.кривошеий шундай ифодалаган: «бу марказий масалада уч кўриниш мавжуд. агар биринчисида ярқираб турган ёзув «пахта» бўлса, иккинчисида «суғориш» ва ниҳоят, учинчисида унча кўзга ташланиб турмаган бўлса ҳам, ас-лида ҳаммасидан муҳими — «русларни кўчириб келтириб ўрнаш-тириш» ёзуви турибди»1. подшонинг вазири марказнинг туркистондаги мустамлака сиёсатининг асосий йўналишларини жуда лўнда, мухтасар тарзда, яъни «пахта», «суғориш», «русларни кўчириб келтириш» каби уч сўзда ифодалади. а.в.кривошеий ўз фикрларини аниқдалиллашга уриниб, масаланинг дастлаб икти-содий томонига урғу беради. «бизнинг ички бозоримизга, сўнгги 20 йил ичида америка пахтаси учун фақат бож тариқасида 700 миллион рубл тўлашга тўғри келди. 1900 йилдан эса йилига 40 миллион рублдан тўлаб келмоқдамиз»2. туркистоннинг россия салтанати учун бебаҳо табиий бойлик-лар макони эканлиги масаласига, яъни мавзунинг соф иқтисодий томонига санкт-петербург алоҳида эътибор қаратган эди. олий …

ўрта оси-ёдаги мулкларимиз ички губерниялардаги ортиқча аҳолини кўчириб келтиришга имкон берувчи мустамлака аҳамиятини касб этади», деган хулосага келади. 1886 йилги «низом» ўлкага рус аҳолисини кўчириб келти-риш йўли билан ўлкани руслаштириш ҳаракатини қонунан мустаҳкамлаб, унга сиёсий туе берди. кўчиб келувчиларга 10 танобдан кам бўлмаган ер ажратиш белгиланди. шуни алоҳида таъкидлаш керакки, туркистонга келиб ўрнашиш ва ер-мулкка эга бўлиш ҳуқуқи фақат насроний динининг православ мазҳа-бидагиларгагина берилди. 1886 йилги қонунга кўра ўлкага кўчиб келувчиларни танлаш ва жойлаштириш тартиблари белгиланди. «буш давлат ерлари»га биринчи навбатда хизматдан бўшаган захирадаги зобит, қуйи унвондаги ҳарбий хизматчилар жойлаштирилиши алоҳида кўрсатилди. аммо қонунда «буш давлат ери» атамасида қандай ерлар назарда тутилганлигига изоҳ берилмаган. ҳолбуки, ана шу масала ўлкадаги ер-сув му-носабатларига бевосита алоқадор бўлиб, у кейинчалик ўткир муаммога айланди. ер-сув муносабатларида чоризм икки мақсадни кўзлаб иш тутган. у ўрта осиёда ўз ҳукмронлигини мустаҳкамлаш ва унинг иқтисодий имкониятларидан мустабид россиянинг ҳукмрон табақалари манфаатлари йўлида фойдаланишга интилган. шу мақсадлар учун маҳаллий ҳукмрон …

йдаланаётганига қараб иш тутиш лозимлиги ҳақида кўрсатма берилди. ўрта осиё россия томонидан босиб олингунга қадар катта ер эгалари деҳқон-ларга ижарага берган ерлар эндилиқда ижарачиларга меросий тарзда фойдаланишга топширилди. чоризмнинг ер-сув соҳасидаги бундай «тантилиги»нинг сабаби, биринчидан, россиянинг дастлабки йилларда кўчириш эҳтиёжлари учун зарур ер жамғар-масига муҳтож бўлмагани, иккинчидан, бу соҳада ўзига рақиб бўлган маҳаллий зодагонлар билан курашда кенг меҳнаткашлар оммасини бетараф қилиб қўйиш эди. 3. кўп ҳолларда вақфлар аввалги тарзида қолдирилди, аммо айрим ҳолларда вақф ерларини давлат ихтиёрига олиш ҳам мумкинлиги белгиланди. 4. собиқ имтиёзли шахсий мулк ерларига бошқалар қатори солиқ солинди. улар энди хусусий мулк эмас, балки давлат ерлари деб аталди ва деҳқонларга меросий равишда эгалик қилиш ва фойдаланишга топширилгани маълум қилинди. 5. шаҳар ташқарисида рус аҳолисига ер ажратиш ҳам та-қиқланди. 6. европаликлар, хусусан, руслар томонидан маҳаллий аҳолига қарашли ерларни сотиб олиш мутлақ ман этилди. бу таъқиқ 90-йиллар охирига қадар ўз кучини сақлаган. 1886 йилги «низом» да маҳаллий аҳолининг ерга …

ни эркин ер эгалари деб эълон қилишни, уларнинг ўз ерла-ридан шахсий мулк сифатида фойдаланишларини истаб, шу йўл билан туркистон қишлоқ хўжалигида капиталистик муно-сабатларга кенг йўл очишни кўзлаган. рус амалдорлари тузган ва жорий этган қонунларда ана шу икки қудратли синфлар манфаатлари тўқнашуви ўз аксини топди. россия туркистон учун чиқарган қонунларида рус мус-тамлака қуллиги маккорона ниқобланиб, уларнинг моддалари бир-бирларидан баттар бебурд ва беқарор бўлган. аслида, тур-кистонни эзиш ҳамда талашда рус дворянлари ва буржуазияси якдил бўлган. лекин унинг йўллари, шакл ва услублари ўртасида кучли ихтилофлар бор эди. 1882—1884 йилларда ўлкада тафтиш ўтказган император-нинг ҳақиқий махфий маслаҳатчиси гире ўз ҳисоботи ва подшога такдим этган қонун лойиҳасида рус буржуазияси манфа-атларини ифодалаган эди. у туркистон деҳқонлари ўз ерлари-нинг тўла хўжайинлари бўлган ҳолда империя саноатига хом ашё етиштириш учун шарт-шароитга эга бўлишларини ёқлаб чиқди. гире тайёрлаган қонун лойиҳасида барча ерлар, яйлов-лар деҳқонларга, қишлоқ аҳлига мавжуд «одат бўйича ҳар би-рига алоҳида равишда ва тўла хусусий мулк сифатида бирикти-рилиши …

олик россияси бу икки қутбни ўзаро яқинлаштириш ва муросага келтиришга уринган. аммо, кўпинча император ҳукумати, дав-лат кенгаши ва вазирлар қўмитаси дворянларга ён босган. подшо ҳукумати туркистон ўлкасидаги ўтроқ аҳолининг ерларини қишлоқ жамоалари ва қишлоқларга беркитиб солиқ йиғишда «доиравий жавобгарлик»ни жорий этди. бунда солиқ бирлиги сифатида аввалгидек якка ҳовли — хўжалик эмас, балки бутун қишлоқ, ё жамоа олинди. рус амалдорлари камбағал-лар учун уларнинг бой қариндошлари ёки ҳамқишлоқлари унинг солиғини тўлаб юборишларини билиб, шу одатни қонун-лаштирдилар. кўпинча солиқ йиғувчиларнинг ўзлари камбағал-ларнинг солиғини тўлаб, кейин уни ортиғи билан ундириб олишган. санкт-петербург киборлар доираси вакили, туркистон ўлкасини 1908—1910 йилларда тафтиш қилган сенатор граф к.к.пален ана шу одат ҳақида ўз фикрини шундай ифодалаган: «рус маъмурий органлари бутун омма билан эмас, балки унинг манаплари, султонлари ва бойлари билан муома-лада бўлишни афзал кўрадилар, худди шулар турмушнинг бир маромда тинч ўтиши ва ҳукумат фармойишлари бажарилиши-ни бекаму-кўст таъминлашга қодирлар»3. солиқ йиғишда одамларнинг қандай йўл тутганлигини ту-манбошилар йиғинида (1898) каттақўрғон …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "россиянинг туркистонни иқтисодий ва маънавий тутқунликда тутиш сиёсати ва унинг оқибатлари"

1509449990_69563.docx россиянинг туркистонни иқтисодий ва маънавий тутқунликда тутиш сиёсати ва унинг оқибатлари 1. аграр сиёсат россия империясининг туркистондаги аграр сиёсатидан кўзланган бош мақсади ва асосий йўналишларини давлат мулк-лари ва зироатчилик вазири а.в.кривошеий шундай ифодалаган: «бу марказий масалада уч кўриниш мавжуд. агар биринчисида ярқираб турган ёзув «пахта» бўлса, иккинчисида «суғориш» ва ниҳоят, учинчисида унча кўзга ташланиб турмаган бўлса ҳам, ас-лида ҳаммасидан муҳими — «русларни кўчириб келтириб ўрнаш-тириш» ёзуви турибди»1. подшонинг вазири марказнинг туркистондаги мустамлака сиёсатининг асосий йўналишларини жуда лўнда, мухтасар тарзда, яъни «пахта», «суғориш», «русларни кўчириб келтириш» каби уч сўзда ифодалади. а.в.кривошеий ўз фикрларини аниқдалиллашга ури...

Формат DOCX, 22,6 КБ. Чтобы скачать "россиянинг туркистонни иқтисодий ва маънавий тутқунликда тутиш сиёсати ва унинг оқибатлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: россиянинг туркистонни иқтисоди… DOCX Бесплатная загрузка Telegram