тарих фалсафасининг мактаблари ва оқимлари шарқ тарих фалсафаси

DOC 406,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1500355763_68638.doc тарих фалсафасининг мактаблари ва оқимлари шарқ тарих фалсафаси режа: 1. форобий фалсафаси: инсон — жамият — жараён 2. берунийнинг тарих фалсафаси (973-1048) 3. тўғон ва шарқ тарих фалсафаси 4. англо-француз тарих фалсафаси 5. немис тарих фалсафаси оламнинг яратилиши, инсоннинг вужудга келиши ва кишилик жамиятининг тараққиёт босқичлари шаркда ўзига хос тарзда талқин этилади. бу бевосита миллий тафаккур тарзи, шарқу ғарб ўртасидаги тафовутга, муно-сабатлар ва қарашларнинг турличалигига олиб келган ру-ҳият, феъл-атвор, маънавий-ахлоқий мезонлар натижаси сифатида юзага келди. шарқда азалдан тарихга қизиқиш, инсоният тарихий тараққиёти босқичларини ўрганиш кенг тараққий топган. бу қадимий маконда инсон ва кишилик жамияти, унинг дунёга келишига дойр тарихий-фалсафий, тарихий-бади-ий асарлар кўплаб яратилган. жумладан, абу жаъфар та-барий (839-923) ўзининг «тарихи табарий», «таърих ар-расул ва-л-мулук» (пайғамбарлар ва шоҳлар тарихи) ном-ли асарларида энг қадимги даврдан 915 йилгача бўлган воқеалар анча кенг ва батафсил баён этилади. абу бакр наршахийнинг (899—959) «таҳқиқ ал-вило-ят» (мамлакат ҳақида аниқ тадқиқотлар), «таърихи бу-хоро», «ахбор ал-бухоро» сингари асарлари …

арига таяниб, уларни ривожлантирди. «оламнинг яралиши» дан ўз дав-ригача бўлган тарихни фалсафий тахдил этди ва тарихий тафаккурнинг фалсафий тахдилига дойр жиддий тадқи-қотни амалга оширди. «комил фи-таворих» (мукаммал тарих) номли асари жазоирийнинг тарих фалсафаси со-ҳасидаги жуда катта илмий жасоратидан далолат беради. рашидиддин ҳамадоний (1248-1318) ўзининг бетак-рор тарихий-фалсафий қарашлари, ноёб илмий-назарий кашфиётлари билан машҳур бўлган алломадир. у муар-рих, географ, табиатшунос, файласуф, этнофаф ва антрополог сифатида ўз даврида ном чиқарган эди. унинг «таърихи ғазаний», «таърихи мубораки ғазаний» номли асарларида инсоннинг яралиши, оламнинг пайдо бўли-ши ва қадимги дунёдан 1300 йилларгача бўлган мўғуллар тарихи баён этилган. в. в. бартольд хулосаларига кўра рашидиддин ҳамадонийнинг асарлари - тарихий қомус, қайсики бундай мукаммал асар осиёда ҳам, европада хам бирор бир халқца йўқ1. унинг мукаммаллиги, бошқа ман-баларда учрамайдиган тахдилий-мушоҳадалилиги, тарихни талқин этишда мутлақо ўзига хослиги шундаки, европа, ҳиндистон, хитой, эрон, мўғуллар истило этган турк мамлакатлари ва халклари тарихи жуда кенг миқёсда тад-қиқ этилади. тарихий жараён оқимида тахлил орқали фалсафий …

илк одамлар ибтидоий тасав-вурларининг шаклланиши, уларнинг ҳаёт ва яшашга ин-тилиш туйғуларининг ривожланнши, оламни идрок этиш ва тасаввур қилишнинг дастлабки мўъжизавий ҳолатлари юзага келган. инсониятнинг тарихий тараққиёти турли даврларда, турли макон ва замо1ша юзага келган катта силжишлар, ғоявий-маърифий сакрашлар, кучли руҳий таъсирлар орқали такомиллашиш жараёнини бошдан кечирган. қадимий туронда эса ана шундай ҳолатлар ва туб бурилиш ҳодисалари бошқа халқларга нисбатан бирмунча олдинроқ, шаклан ва моҳиятан бирмунча хилма-хилроқ тарзда юзага келдики, бу нафақат ана шу ҳудуд, балки бутун дунё халклари маданий тараққиётида алохдда воқеа сифатида ижтимоий-тарихий роль ўйнади. бундан уч минг йил илгари қадимий хоразмда дунёга келган «авесто» зардуштийлик динининг муқаддас кито-би сифатида катта ижтимоий, маънавий, ахлоқий воқе-ликка айланди. «авесто»нинг ижтимоий-тарихий ҳодиса сифатидаги қадрияти фақат шугина эмас. балки у бутун инсоният тараққиётининг янги босқичи, тасаввур ва та-факкур оламининг янги сарчашмаси, инсон, ижтимоий ҳаёт, яшаш завки ва моҳияти билан боғлиқ бўлган ғоят инсон парвар ғоя сифатида юзага келди. «авесто»даги ижтимоий адолатга йўғрилган, ғоят …

да тутган мавқеи атрофидаги мунозаралар ҳам турли даврларда турлича шаклга кирди. бир-бирига зид, қарама-қарши фикрлар ўртага ташланди. абу райҳон беруний «авесто» ва унинг аянчли тақдири ҳакида гапирар экан: «подшоҳ доро ибн доро хазинасида (абистонинг) 12 минг қора мол терисига тилло билан би-тилган бир нусхаси бор эди. искандар оташхоналарни вай-рон қилиб, уларда хизмат этувчиларни ўлдирган вақтда уни куйдириб юборди. шунинг учун ўша вактдан бери абистонинг бешдан учи йўқолиб кетди. абисто 30 «наск» эди, мажусийлар қўлида 12 наск чамаси қолди. биз куръон бўлак-ларини ҳафтияклар деганимиздек, наск абисто бўлакла-ридан ҳар бир бўлакнинг номидир»1, - деган эди. албатта, александр македонскийнинг ўрта осиёга юриши нафақат «авесто»нинг бошига солган кулфат билан, балки бутун шарқ цивилизациясини издан чиқариб, бу ерда яшовчи халклар маданияти, маърифати, ижтимоий ҳаёт даражаси ва кишилик жамияти тараққиётига катта зарба бергани билан изоҳланади. бу тарихий жараён сифатида ўрта осиё цивилизациясининг босқинчилар то-монидан барбод этилганлиги сингари кўпдан-кўп ва айни пайтда ғоят изтиробли воқеликдир. «авесто»нинг яратилиши …

ривоятлар) ислом давридан ке-йин, ҳақиқатни билиб бўлмайдиган даражада яширин қолди... кейин қутайба ибн муслим ал-боҳилий хоразм-ликларнинг котибларини ҳалок этиб, билимдонларинй ўддириб, китоб ва дафтарларини куйдиргани сабабли улар саводсиз қолди. ўз эҳтиёжларида ёдлаш қувватига суяна-диган бўлдилар. узоқ замон шундай бўлгач, улар ихти-лофли нарсаларни унутиб, келишиб олганларини ёдда сақлаб қолдилар»1. ана шу тарзда ўрта осиё, жумладан, хоразм жаҳо-лат, бидъат ва хурофот ҳукмрон бўлган маконга айланти-рилди. мислсиз маданият, адабиёт, санъат, фалсафа ва тафаккур тараққиётига чек қўйилди. тобора шаклланиб бораётган ҳаёт, олам, жамият ва унинг моҳияти ҳақидаги тасаввурлар ўрнида фикрламай яшашга маҳкум этилган жамият юзага келди. бироқ, ҳар қандай зўравонлик, хурофот ўз кучини кўрсатмасин, хотира қуввати, қалб ҳофи-заси юксак бўлган ушбу макон одамлари хотирасида «авес-то»нинг инсонпарвар ғоялари сақланиб қолди. «авесто» таълимотининг зардуштийлик ғоялари дунё-нинг қатор мамлакатларида турли мутахассислар томонидан тадқиқ этилди ва зардуштийлик динининг кишилик жамиятини такомиллаштириш, инсон-жамият-жараён яхлитлиги ва изчил тараққиёти, инсон ва табиат ўртасидаги юксак ахлоқий муносабатларни ўзида мужассам эт-ган ислоҳчилик жиҳатлари …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тарих фалсафасининг мактаблари ва оқимлари шарқ тарих фалсафаси"

1500355763_68638.doc тарих фалсафасининг мактаблари ва оқимлари шарқ тарих фалсафаси режа: 1. форобий фалсафаси: инсон — жамият — жараён 2. берунийнинг тарих фалсафаси (973-1048) 3. тўғон ва шарқ тарих фалсафаси 4. англо-француз тарих фалсафаси 5. немис тарих фалсафаси оламнинг яратилиши, инсоннинг вужудга келиши ва кишилик жамиятининг тараққиёт босқичлари шаркда ўзига хос тарзда талқин этилади. бу бевосита миллий тафаккур тарзи, шарқу ғарб ўртасидаги тафовутга, муно-сабатлар ва қарашларнинг турличалигига олиб келган ру-ҳият, феъл-атвор, маънавий-ахлоқий мезонлар натижаси сифатида юзага келди. шарқда азалдан тарихга қизиқиш, инсоният тарихий тараққиёти босқичларини ўрганиш кенг тараққий топган. бу қадимий маконда инсон ва кишилик жамияти, унинг дунёга келишига дойр тарихий-фалсафий, тарих...

Формат DOC, 406,5 КБ. Чтобы скачать "тарих фалсафасининг мактаблари ва оқимлари шарқ тарих фалсафаси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тарих фалсафасининг мактаблари … DOC Бесплатная загрузка Telegram