tarix falsafasi

DOC 6 стр. 78,5 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 78,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

tarix falsafasining predmeti, tuzilishi va funksiyalari. «tarix falsafasi» nima va uning predmeti nimadan iborat? bu savolga javob berar ekanmiz, tarix falsafasi tushunchasiga «falsafiy qomusiy lug‘at» mualliflari bergan ta’rifni keltirish o‘rinli bo‘ladi deb o‘ylaymiz: «tarix falsafasi – falsafaning tarixiy jarayonni va tarixiy bilishni talqin qilish bilan bog‘liq bo‘lgan bo‘limi». shunday qilib, tarix falsafasi falsafaning tarkibiy qismi hisoblanadi. tarix falsafasining predmeti esa tarixiy jarayon va tarixiy bilishni talqin qilish, ularning mazmunini yoritib berishdan iborat. ammo bu tarix falsafasini tavsiflashga nisbatan birdan-bir yondashuv emas, chunki tarixiy rivojlanish jarayonida tarix falsafasining predmeti va muammolari sezilarli darajada o‘zgargan va hozirgi vaqtda tarix falsafasining turli yo‘nalishlari tomonidan har xil talqin qilinadi. tarix falsafasi predmetining umumiy tavsifi uning tuzilishi va funksiyalarini o‘rganishga o‘tish imkonini beradi. tarix falsafasining tuzilishi. tarix falsafasining tuzilishini tavsiflar ekanmiz, bu element tarix falsafasi u yoki bu yo‘nalishi namoyandalarining metodologik mo‘ljallari bilan uzviy bog‘liq, degan xulosaga kelishimiz mumkin. ayni vaqtda, ahamiyatsiz tafovutlarni e’tibordan soqit …

2 / 6

seologiyasi asosiy e’tiborni tarixiy bilish muammolariga, aniqroq aytganda, tarixiy faktlar va voqyealarni o‘rganish, tahlil qilish va tushuntirish, tarixiy bilimning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, shuningdek tarixiy bilishda haqiqatning tagiga yetishga qaratadi. tarix falsafasi tarixi tarix falsafasining vujudga kelishi va rivojlanishi, tarix falsafasi predmetining shakllanishi muammolarini, tarix falsafasining turli yo‘nalishlar va oqimlar vujudga kelishiga sabab bo‘lgan ichki differensiasiyalanish jarayonini o‘rganadi. tarix falsafasi mazkur bo‘limining muhim muammolari qatoriga tarixiy jarayonni davriylashtirish, boshqa ijtimoiy fanlar orasida tarix falsafasining o‘rnini aniqlash masalalari ham kiradi. tarix falsafasi antropologiyasi insonning tarixiy jarayondagi o‘rnini, bu jarayonda tarix subyektlarining rolini aniqlaydi va «tarixni kim harakatga keltiradi?», degan savolga javob beradi. odatda, tarix falsafasining turli yo‘nalishlari tarixiy jarayon subyektlari qatoriga xalq, millat, omma, olomon, ijtimoiy sinflar va atoqli shaxslarni kiritadi va qo‘yilgan savolga har xil javob beradi. 4-masala. sivilizatsiya tushunchasining tahlili va turli yondashuvlar tasnifi. "madaniyat" tushunchasi, uning mohiyati, strukturasi va funksiyalari. sivilizatsiya –- (lot. civilis-fuqaroviy, ijtimoiy) serqirra va murakkab …

3 / 6

isodiy formasiyani (mas., quldorlik sivilizasiyasi); 4) geografik jihatdan farqlanuvchi birliklarni (mas., yevropa yoki osiyo sivilizasiyasi); 5) diniy mansubligiga ko‘ra ko‘ra farqlanuvchi madaniy birliklarni (mas., xristian yoki islom sivilizasiyasi); 6) kelib chiqishi va planetar mansubligiga ko‘ra farqlanuvchi birliklarni (mas., yer sivilizasiyasi, yerdan tashqaridagi sivilizasiyalar); 7) etnik asosga ko‘ra farqlanuvchi ijtimoiy-madaniy birliklarni (mas., qadimgi misr yoki bobil sivilizasiyasi) ifodalash uchun qo‘llanib kelmoqda. sivilizatsiya jamiyatning shunday rivojlanish bosqichiki, bunda jamiyat yashab qalish, hayot uchun kurashmasdan, jamiyatdagi mavjud ijtimoiy strukturalar va madaniy qadriyatlarni takomillashtiradi. sivilizatsiyaning asosiy belgilari quyidagilardir: murakkab mehnat taqsimoti: davlatning mavjudigi: bozor iqtisodiyoti: rivojlangan madaniyatning mavjudligi. “sivilizatsiya” tushunchasi alohida olingan bir xalq, hudud, jamiyat, davlat va xatto jahonga, ularning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyotining muayyan bosqichiga nisbatan ham qo‘llaniladi. “sivilizatsiya” lotincha “sivilius” so‘zidan olingan bo‘lib, aynan “fuqarolikga oid” degan ma’noni anglatadi. mavjud ilmiy adabiyotlarda sivilizatsiyaga turlicha ta’riflar berilgan: sivilizatsiya – madaniy texnik taraqqiyotning yuqori bosqichi (bunda yozuvning kashf etilishini, texnik kashfiyotlar, sanoat inqilobi …

4 / 6

giyasiga; 2) takrorlanmas madaniyati, qadriyati, falsafiy qarashlari, odob, axloq normalariga; 3) o‘z hayotiy tamoyillariga ega bo‘ladi. bularning barchasi sivilizatsiyasini yaxlit birlik sifatida mavjud bo‘lishi uchun imkon yaratadi. bu sifatiy xususiyatlarning yo‘qolishi sivilizatsiyaning halok bo‘lishiga olib keladi. yuqoridagi mulohazalardan xulosa qilib shuni aytish mumkinki, sivilizatsiya tushunchasi muayyan xalq, mamlakat (jamiyat)ga yoki uning rivojlanishining sifatiy jihatdan farqlanuvchi ayrim bosqichlariga nisbatan ishlatilgandagina u aniq ilmiy mazmunga va binobarin metodologik ahamiyatga ega bo‘ladi. sivilizatsiyaning mohiyatini tushinishda unga mansub bo‘lgan madaniyatning rolini anglash muhimdir. agar ishlab chiqarish kuchlari sivilizatsiyaning moddiy asosini tashkil qilsa, madaniyat ijtimoiy hayotni barcha sohalarini qamrab oladi, uning qiyofasini, o‘ziga xos rangini belgilab beradi, xatto ishlab chiqarish kuchlariga ham o‘ziga xos xarakterlilik, ahamiyatlilik beradi. bu bilan madaniyat ijtimoiy hayotning ijtimoiy tashkillashuvini, ya’ni sivilizatsiyani shakllanishi, mavjud bo‘lishi va rivojlanishini belgilab beruvchi o‘ziga xos negiz vazifasini o‘taydi. demak, sivilizatsiya madaniyatning aniq namoyon bo‘lishini, uning real mavjud hayotini aks ettiradi. sivilizatsiyaning madaniyatsiz, madaniyatning sivilizatsiyasiz, undan …

5 / 6

i omillardir. ikkinchidan, turli mamlakatlar va xalqlar, tsivilizatsiyalar va o'ziga xos milliy jamiyatlarning yo'llari va taqdirlarini tushunishning dastlabki bosqichidayoq tarixiy jarayonning birligini, har bir xalqning o'ziga xosligi va o'ziga xosligini u yoki bu tushunish bilan bog'liq muammolar paydo bo'ladi. sivilizatsiya. ba'zi mutafakkirlar uchun insoniyat tarixi ichki birlikka ega bo'lsa, boshqalar uchun bu muammoli. uchinchidan, ko'pgina ta'limotlarda tarix aniq yoki yashirin teleologik (maqsadni belgilash) xususiyatga ega. dinda bu chiliistik esxatologiya (er yuzi tarixining oxiri haqidagi ta'limot), materialistik falsafada - taqdirning o'zgarmasligi bilan insoniyatni yorqin kelajakka olib keladigan ijtimoiy rivojlanish qonunlarining o'ziga xos avtomatizmi yoki aksincha. jahon kataklizmiga. to'rtinchidan, tarix harakatining tabiatiga kirib borish istagi. bu erda ham o'ziga xos dixotomiya - chiziqli yoki tsiklik harakat paydo bo'ldi. beshinchidan, tarix o'ziga xos rivojlanish bosqichlariga (bosqichlari va boshqalar) ega bo'lgan jarayon sifatida tushuniladi. ba'zi mutafakkirlar tirik organizmga (bolalik, o'smirlik va boshqalar) o'xshatishdan boshlaydilar, boshqalari esa inson mavjudligining biron bir elementi yoki tomonlari (din, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarix falsafasi"

tarix falsafasining predmeti, tuzilishi va funksiyalari. «tarix falsafasi» nima va uning predmeti nimadan iborat? bu savolga javob berar ekanmiz, tarix falsafasi tushunchasiga «falsafiy qomusiy lug‘at» mualliflari bergan ta’rifni keltirish o‘rinli bo‘ladi deb o‘ylaymiz: «tarix falsafasi – falsafaning tarixiy jarayonni va tarixiy bilishni talqin qilish bilan bog‘liq bo‘lgan bo‘limi». shunday qilib, tarix falsafasi falsafaning tarkibiy qismi hisoblanadi. tarix falsafasining predmeti esa tarixiy jarayon va tarixiy bilishni talqin qilish, ularning mazmunini yoritib berishdan iborat. ammo bu tarix falsafasini tavsiflashga nisbatan birdan-bir yondashuv emas, chunki tarixiy rivojlanish jarayonida tarix falsafasining predmeti va muammolari sezilarli darajada o‘zgargan va hozirgi vaqtda tarix falsa...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOC (78,5 КБ). Чтобы скачать "tarix falsafasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarix falsafasi DOC 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram