chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot

DOC 63.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483551678_67229.doc chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot reja: 1. turkiston o‘lkasida xalq maorifi va adabiy-ma’rifiy jarayon. 2. ilm-fan va san’at rivoji 3. me’morchilik, badiiy xunarmandchilik va tasviriy san’at. rus bosqiniga qadar turkistonda keng tarmoqli xalq maorifi o‘choqlari: maktablar va madrasalar mavjud edi. istilochilar ularning faoliyati bilan tanishib, mustamlakachilikning bundan keyingi taqdiri uchun o‘sha maktab va madrasalarning g‘oyatda xavfli ekanligini tushunib yetgandilar. shu bois chorizm o‘lkada ruslashtirish siyosatini ayni shu sohadan boshlab, bu soha bo‘yicha o‘z dasturini ishlab chiqadi. ayniqsa bu sohada k.p.kaufman jon kuydirib faoliyat ko‘rsatgandi. 1866 yilda toshkent rossiya tomonidan bosib olinganidan bir yil o‘tgach, toshkent shahrida birinchi rus maktabi ochildi, bundan keyin turkistonning boshqa shaharlarida ham rus maktablari ochila boshladi. 1876 yildan e’tiboran turkiston o‘lkasidagi o‘quv yurtlari boshqarmasi tuziladi, shu yili toshkentda erlar va xotin-qizlar progimnaziyalarining quyi sinflari ochiladi. 1880 yili imperiya davlat kengashining qarori bilan turkistonni ruslashtirish siyosatining yangi bir jabhasi xalq maorifiga qaratildi. kaufman …

chun umumiy tarzda tuzilgan dastur ishlab chiqilgan. bu maktablar uchun darsliklar sistemasi ham bo‘lmagan. o‘zbek bollarini rus tiliga o‘rgatish metodlari tasodifiy xarakterda bo‘lgan. mana shular natijasida rus-tuzem maktablarini kamdan-kam mahalliy millat vakillari bitirib chiqqanlar. maktabni tamomlaagnlar ruschani odatda ancha tez va ravon o‘qiganlar, rus grammatikasiga doir biron bir qoidani ham yoddan aytib bera olganlar, lekin og‘zaki so‘zlashda qo‘pol xatolar qilganlar. 19-asr oxiriga kelganda turkiston o‘lkasidagi rus-tuzem maktablari uchun darsliklar sistemasi tuzilgan. bu sistema ko‘rgazmali-og‘zaki metod asosida tuzilgan edi. lekin darslikdagi asosiy kamchilik shunda ediki, unda o‘quvchilarning ona tili hisobga olinmagan edi. 1898 yilgi andijon qo‘zg‘oloni turkiston ma’murlarni musulmon ruhoniylariga extiyotlik bilan qarashga majbur etdi. shu munosabat bilan turkiston ma’murlari rus-tuzem maktablarining rolini ko‘tarmoqchi bo‘ldi. bunda avvalo mahalliy o‘quvchilar sinflariga e’tibor berila boshladi. farg‘ona harbiy gubernatori n.i. korolkov 1898 yilda imperatorga yo‘llagan hisobotida podsho ma’muriyatining o‘lkani ruslashtirish borasidagi dasturini bayon etib, tuzemetslarning o‘z bolalarini ixtiyoriy rus-tuzem maktablariga berishiga erishish muhimligiga e’tiborni …

. internatlarda o‘zbek, qirg‘iz, qozoq bolalarining rus tengdoshlari bilan birga yashab, rus tilini yaxi o‘zlashtirayotgani mustamlakachilarga ayon bo‘lgan. shuning uchun ham turkiston general-gubernatori m.g. chernyaev (1882-1884) chimkent shahar bilim yurtini kengaytirish uchun 100 ming rubl ajratgani va bilim yurtida o‘qiyotgan xotin-qizlar uchun pul mukofoti ta’sis etgani bejiz emas. ammo rus amaldorlariga ruschani yaxshi bilgan va xalq ko‘zini ochib g‘aflat uyqusidan uyg‘otadigan ziyolilar kerak emas edi. mustamlaka ma’muriyati turkiston ziyolilari katta mansabga erishsa, o‘z xalqi uchun xizmat qilishlari va mustamlaka tartiblariga qarshi chiqishlari mumkinligidan xavfsirashgan. shu boisdan ham mustamlaka ma’muriyati mahalliy millat vakillari orasidan yetishib chiqqan oydin fikrli ziyoliliarni doimo ta’qib etishga harakat qilgan. mahalliy xalq manfaatlari yo‘lida qayg‘uradigan ilm odamlari, millatparvar kishilar mahalliy boshqaruvga umuman yaqinlashtirimagan. bunday kimsalar savylovlarda g‘olib bo‘lsada, rus ma’muriyati tomonidan saylov natijalari bekor qilingan. vaholanki, mustamlaka turkistonida mahalliy maktab-madrasalarda saboq olgan, bilimli, savodli kishilar ham ko‘p edi. chor rossiyasi ma’murlarining turkiston o‘lkasida yerli xalq vakillarini qorong‘ulik …

gan va bosqinchi rossiya hukmdorlari tomoniga o‘tgan saidazimboy singari savdogarlarni toshkentda o‘z uyida rus-tuzem maktabi ochdi deb osmonga ko‘tarib maqtaydilar. aslida esa rus-tuzem maktablari asosan tilmochlar-tarjimonlar tayyorlashga mo‘ljallab tashkil etilgan edi. shu bilan birga sovet davrida bu kabi da’volarni inkor etuvchi xolisona tadqiqotlar ham e’lon qilindi. taniqli tarixchi olim pyotr geronovich kim o‘zining «uydirma va haqiqat» maqolasida quyidagicha yozadi: xo‘sh, savodsiz xalq butun dunyo xalqlarining fahru iftixoriga aylangan samarqand, buxoro, xorazm, toshkent va xivadagi go‘ri amir, shohizinda, bibixonim kabi koshonalarni va boshqa ko‘plab asori-atiqalarni qanday qilib bunyod etgan ekan? savodsiz xalq qay yo‘l bilan jahonga ibn sino, al-xorazmiy, beruniy kabi olamga mashhur allomalarni yetkazib berdi ekan? savodsiz xalq navoiy, ulug‘bek, forobiy, jomiy va boshqa ko‘plab shoiru fozillari bilan olamga dong taratgannining siri nimada? furqat, muqimiy, a.avloniy, m.behbudiy kabi minglab ma’rifatparvarlari bo‘lgan xalqning savodsizligiga ishonish mumkinmi? p.g.kim yuqoridagi kabi mantiqsiz va kurakda turmaydigan da’volarni inkor etib bo‘lmaydigan dalillar bilan o‘z maqolasida …

miy soniga nisbatan o‘quvchilar - 1,7 foizni tashkil etgan holda aholining savodxonligi - 19,55 foiz bo‘lgan». axir mustamlaka turkistonidagi juda ko‘p eski maktablarda oliy ta’lim beradigan o‘quv yurtlarida ajdodlarimiz farzandlari ta’lim olganliklari, madrasalarda mudarrislar, mahallalarda savodxon ayollar otinoyilik qilib, shariat (fikh) qonunchiligidan ta’lim-tarbiya berganlari, o‘sha o‘quv muassasalarida ko‘plab yurtdoshlarimiz o‘qib, zamonasining savodli kishilari bo‘lib yetishganini unutmaslik kerak. xx asr boshlarida butun o‘lka bo‘yicha jadid maktablarining necha tarmog‘i yuzaga kelganini ham e’tibordan chiqarmaslik lozim. ehtimol shu boisdan mashhur rus olimlaridan akademik v.v.bartold, a.d.middendorf, sayyoh olim a.l.fedchenko, sharqshunoslardan v.p.nalivkin, a.l.kun va boshqalar o‘lkadagi maorif taraqqiyotiga yuqori baho berganlar, xalqimizning madaniyatiga hayron qolganlar va uni olqishlaganlar. a.middendorfning 1882 yilda chop etilgan «ocherki ferganskoy dolini» kitobida shunday satrlarni o‘qiymiz: «farg‘ona viloyatida qadimdan o‘troq holda yashashni sevgan mehnatkash qabilalar istiqomat qilishadi. albatta, o‘ziga xos betakror sharoiti bo‘lgan farg‘ona yuksak madaniyatli mamlakatlar cho‘qqisiga ko‘tarildi». a.middendorfning so‘ziga qaraganda xix asrga yevropaliklar yer xo‘jaligi ravnaqiga harakat qilib maqsadlariga …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot"

1483551678_67229.doc chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot reja: 1. turkiston o‘lkasida xalq maorifi va adabiy-ma’rifiy jarayon. 2. ilm-fan va san’at rivoji 3. me’morchilik, badiiy xunarmandchilik va tasviriy san’at. rus bosqiniga qadar turkistonda keng tarmoqli xalq maorifi o‘choqlari: maktablar va madrasalar mavjud edi. istilochilar ularning faoliyati bilan tanishib, mustamlakachilikning bundan keyingi taqdiri uchun o‘sha maktab va madrasalarning g‘oyatda xavfli ekanligini tushunib yetgandilar. shu bois chorizm o‘lkada ruslashtirish siyosatini ayni shu sohadan boshlab, bu soha bo‘yicha o‘z dasturini ishlab chiqadi. ayniqsa bu sohada k.p.kaufman jon kuydirib faoliyat ko‘rsatgandi. 1866 yilda toshkent rossiya tomonidan bosib olinganidan bir yil o‘tga...

DOC format, 63.5 KB. To download "chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot", click the Telegram button on the left.

Tags: chor rossiyasi mustamlakachilig… DOC Free download Telegram