turkiston rossiya imperiyasi mustamlakachiligi davrida

DOCX 13 pages 2.8 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.8 MB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

4. turkiston rossiya imperiyasi mustamlakachiligi davrida. milliy ozodlik harakatlari. mustamlaka boshqaruv tartiboti va uning mohiyati. fidoyi jadid ma’rifatparvarlarining faoliyati va ularning o‘lka maʼrifiy va madaniy hayotida tutgan o‘rni. xix asrning 20-yillariga kelib buyuk britaniya imperiyasida ishlab chiqarilgan mahsulotlar rossiyadan keltiriladigan mahsulotlarga raqobat tugʻdira boshladi. buyuk britaniya afgʻoniston, eron va oʻrta osiyo hududlariga boʻlgan daʼvolarini ochiqchasiga bayon eta boshlagan edi. rossiya osiyo bozorlarida oʻz mavqeini mustahkamlash maqsadida rus mahsulotlarini mintaqaga keltirilishida imtiyozli bojxona sharoitlarini yaratib berdi. nikolay i davriga kelib chor rossiyasining mintaqadagi diplomatik va harbiy taʼsiri kuchayib bordi. xix asrning ikkinchi yarmida sodir boʻla boshladi. ammo ungacha bir qancha harakat amalga oshirilgan edi. xviii asrda rossiya imperiyasi qozoq juzlari ustidan nazoratni kuchaytirgandi. rossiyaning oʻrta osiyoni bosib olishi bir necha oʻn yillar davomida amalga oshirildi. 1834-yil oʻzbek xonliklariga olib boruvchi yoʻl chorrahalarida novo-aleksandrovsk qoʻrgʻoni (mangʻishloq shahri) barpo etildi. 1839-yilda rossiya orol dengizi janubidagi xiva xonligini zabt eta olmadi. 1839-yil oxiri va …

2 / 13

halik hududida verniy qoʻrgʻoni barpo etilgan. ili daryosi vodiysi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olindi. aleksandr ii hukmronligi davrida oʻrta osiyoni bosib olish imperiya tashqi siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biriga aylandi. 1864-1868-yillarda qoʻqon xonligidan janubga harakat qilib, toshkent va samarqand egallandi, buxoro amirligi protektoratga aylantirildi. shu tariqa janubiy nuqtasi sibirdan 1600 km janubga va volga daryosidan 1920 km janubi-sharqda boʻlgan hududlarni oʻz nazoratiga olishdi. 1865-yilda general-mayor m. g. chernyayev toshkentni bosib oladi va shahar oqsoqollarini sulh tuzish xususidagi shartnomani imzolashga majbur etadi. imperator aleksandr ii orenburg general-gubernatoriga farmon berib, agarda toshkent ahli rossiya fuqaroligini qabul qilishni xohlashsa, ularning bu istagini qondirish lozimligini qayd etdi. 1866-yilda rus qoʻshinlari xoʻjand va jizzax qalʼasini zabt etdilar. chinoz qoʻrgʻoni barpo etildi. xoʻjand va chirchiqorti oʻlkalari rossiya tasarrufiga oʻtdi. 1867-yilning iyul oyida imperator farmoniga binoan, general-gubernator boshchiligidagi turkiston harbiy okrugi tashkil etildi. 1868-yilda general-adyutant konstantin petrovich fon kaufman boshchiligidagi turkiston harbiy okrugi qoʻshinlari buxoro xonligiga qarshi harbiy …

3 / 13

elib, hazorasp qalʼasi zabt etildi, koʻp oʻtmay xiva, qoʻngʻirot, xoʻjayli, mangʻit qalʼalari va gurlan bekligi taslim boʻldi. avgust oyida xiva xonligi bilan sulh shartnomasi tuzildi. xiva xonligi rossiya vassalligini qabul qilib, muhammad rahim bahodirxon (feruz) hukmronligi saqlab qolindi. 1873-yilning kuzida buxoro xonligi bilan yangi siyosiy shartnoma imzolandi. 1875-1876-yilgi harbiy harakatlar natijasida fargʻona vodiysida xudoyorxon va rus hukumatiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon bostirildi. soʻngra qoʻqon xonligi tugatilib, rossiya tarkibidagi fargʻona viloyati tashkil etildi. 1881-yilda axal-tekin vohasi rus qoʻshinlarining ayovsiz hujumlari ostida taslim boʻldi, ashxobod zabt etildi. rossiya va eron oʻrtasida chegara belgilashga qaratilgan konvensiya imzolandi. 1884-yilda marv taslim boʻldi. 1885-yilda pendin va murgʻob vohasida yashovchi turkman qabilalari rossiya fuqaroligini qabul qildilar. kushka rossiyaning eng janubiy chegara maskaniga aylandi. shunday qilib, xix asrning 80-yillariga kelib rossiyaning markaziy osiyodagi chegaralarining shakllanish jarayoni nihoyasiga yetdi. 1893-1895-yillarda ruslar janubi-sharqdagi baland pomir togʻlarini egallab oldilar. 1895-yilda rossiya va buyuk britaniya hukumatlari oʻrtasida pomir togʻlarida boʻlinish chizigʻi oʻtkazilishi …

4 / 13

imiyatini shakllantirib, mustahkamlab borar ekan, bunda u o‘ziga sodiq muayyan siyosiy va ijtimoiy kuchlarga tayanib ish yuritmog‘i kerak edi. shu maqsadda, markaz hukumati yangi sotsialistik jamiyat qurilishi davomida o‘zbekistonga o‘zining ko‘p sonli sadoqatli xodimlari, vakillarini rahbary lavozimlarga yuborib turganligi bejiz emas. xususan, ular yordamida o‘lka hayotida kechayotgan barcha jarayonlar, o‘zgarishlardan doimiy xabardor bo‘lish, ularning yo‘nalishlarini, maqsad, vazifalarini belgilash, mahalliy kadrlar faoliyatini kuzatish, nazorat qilish mumkin bo'lardi. markaz o‘zbekistonlik milliy kadrlarning kundalik ishlariga “ko‘z-quloq” bo‘lish, ular faoliyatini tekshirish, taftish qilish barobarida sotsializm qurilishi yo‘lida sadoqat bildirganlarni tanlash, tarbiyalash, ularni yuqori mansablarga ko‘tarishni o‘z e‘tiboridan chetda tutmadi. shu bois, markaz ishonchini qozonib, uning nufuzli namoyandalari bilan yaqindan hamkorlik qilgan, kerak bo‘lganda-o‘z xalqining manfaati, qiziqishlarini ko‘zlab ish yuritgan bilimdon kadrlar soni ham ko‘payib borgan. ammo stalin yakkahokimligi kuchayib, totalitar tuzum bedodligi avj olib borgan sari bunday kadrlarni arzimas sabab va bahonalar bilan qiynoq-qistovga olish, vazifalaridan chetlatish odatiy tusga kirib bordi. rahbar kadrlar, ayniqsa, …

5 / 13

illati dardi, tashvishi va manfaatini ko‘zlab ayrim muhim muammolarni ko‘targanligi va ularni hal etishga yuqorining e‘tiborini jalb etganligi xolos. respublikaning taniqli arboblaridan iborat “18 lar guruhi” (i.xidiraliyev, m. saidjonov, u. ashurov, r. rahimboboyev, eshonov) ga “yer-suv islohotiga qarshi chiqqan, boy-quloq va yer egalarining manfaatini himoya qilib chiqqanlar, mahalliychilik va millatchilik g‘oyalarini ilgari surgan” degan soxta aybnoma qo‘yildi. aslida esa ular hukmron markazning ulug‘ davlatchilik va shovinistik siyosatiga, milliy kadrlarga nisbatan bepisandlik, loqaydligiga qarshi chiqib, adolat va haqqoniylik tamoyillarini himoya qilganlar. shu bois, rasmiy partiya organlari tomonidan mazkur guruh keskin qoralanadi va uning a‘zolari turli jazolarga giriftor etildilar. “inog‘omovchilik” guruhi to‘g‘risida gap borganda, unga qo‘yilgan barcha ayblarning to‘liq to‘qib chiqarilganligi ayon bo‘ladi. ma’lumki, rahim inog‘omov o‘zkp(b) markazqo‘mi matbuot bo‘limi mudiri va o‘zssr maorif xalq komissari vazifasida faoliyat yuritib kelgan. r.lnog‘omov o‘zining bir qator nutqlarida o‘zbekiston kompar-tiyasining mustaqil faoliyat yurita olmayotganligiga, markaz organlarining o‘lka hayotidagi zo‘ravonligiga ham alohida urg‘u bergan. respublikaning bir …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston rossiya imperiyasi mustamlakachiligi davrida"

4. turkiston rossiya imperiyasi mustamlakachiligi davrida. milliy ozodlik harakatlari. mustamlaka boshqaruv tartiboti va uning mohiyati. fidoyi jadid ma’rifatparvarlarining faoliyati va ularning o‘lka maʼrifiy va madaniy hayotida tutgan o‘rni. xix asrning 20-yillariga kelib buyuk britaniya imperiyasida ishlab chiqarilgan mahsulotlar rossiyadan keltiriladigan mahsulotlarga raqobat tugʻdira boshladi. buyuk britaniya afgʻoniston, eron va oʻrta osiyo hududlariga boʻlgan daʼvolarini ochiqchasiga bayon eta boshlagan edi. rossiya osiyo bozorlarida oʻz mavqeini mustahkamlash maqsadida rus mahsulotlarini mintaqaga keltirilishida imtiyozli bojxona sharoitlarini yaratib berdi. nikolay i davriga kelib chor rossiyasining mintaqadagi diplomatik va harbiy taʼsiri kuchayib bordi. xix asrning ikkinchi yarm...

This file contains 13 pages in DOCX format (2.8 MB). To download "turkiston rossiya imperiyasi mustamlakachiligi davrida", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston rossiya imperiyasi mu… DOCX 13 pages Free download Telegram