chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot

DOC 63.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483551678_67229.doc chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston oâlkasida madaniy hayot reja: 1. turkiston oâlkasida xalq maorifi va adabiy-maârifiy jarayon. 2. ilm-fan va sanâat rivoji 3. meâmorchilik, badiiy xunarmandchilik va tasviriy sanâat. rus bosqiniga qadar turkistonda keng tarmoqli xalq maorifi oâchoqlari: maktablar va madrasalar mavjud edi. istilochilar ularning faoliyati bilan tanishib, mustamlakachilikning bundan keyingi taqdiri uchun oâsha maktab va madrasalarning gâoyatda xavfli ekanligini tushunib yetgandilar. shu bois chorizm oâlkada ruslashtirish siyosatini ayni shu sohadan boshlab, bu soha boâyicha oâz dasturini ishlab chiqadi. ayniqsa bu sohada k.p.kaufman jon kuydirib faoliyat koârsatgandi. 1866 yilda toshkent rossiya tomonidan bosib olinganidan bir yil oâtgach, toshkent shahrida birinchi rus maktabi ochildi, bundan keyin turkistonning boshqa shaharlarida ham rus maktablari ochila boshladi. 1876 yildan eâtiboran turkiston oâlkasidagi oâquv yurtlari boshqarmasi tuziladi, shu yili toshkentda erlar va xotin-qizlar progimnaziyalarining quyi sinflari ochiladi. 1880 yili imperiya davlat kengashining qarori bilan turkistonni ruslashtirish siyosatining yangi bir jabhasi xalq maorifiga qaratildi. kaufman …

ili 125 kundan oshmagan. 1887 yilda rus-tuzem maktablari uchun umumiy tarzda tuzilgan dastur ishlab chiqilgan. bu maktablar uchun darsliklar sistemasi ham boâlmagan. oâzbek bollarini rus tiliga oârgatish metodlari tasodifiy xarakterda boâlgan. mana shular natijasida rus-tuzem maktablarini kamdan-kam mahalliy millat vakillari bitirib chiqqanlar. maktabni tamomlaagnlar ruschani odatda ancha tez va ravon oâqiganlar, rus grammatikasiga doir biron bir qoidani ham yoddan aytib bera olganlar, lekin ogâzaki soâzlashda qoâpol xatolar qilganlar. 19-asr oxiriga kelganda turkiston oâlkasidagi rus-tuzem maktablari uchun darsliklar sistemasi tuzilgan. bu sistema koârgazmali-ogâzaki metod asosida tuzilgan edi. lekin darslikdagi asosiy kamchilik shunda ediki, unda oâquvchilarning ona tili hisobga olinmagan edi. 1898 yilgi andijon qoâzgâoloni turkiston maâmurlarni musulmon ruhoniylariga extiyotlik bilan qarashga majbur etdi. shu munosabat bilan turkiston maâmurlari rus-tuzem maktablarining rolini koâtarmoqchi boâldi. bunda avvalo mahalliy oâquvchilar sinflariga eâtibor berila boshladi. fargâona harbiy gubernatori n.i. korolkov 1898 yilda imperatorga yoâllagan hisobotida podsho maâmuriyatining oâlkani ruslashtirish borasidagi dasturini bayon etib, tuzemetslarning oâz …

tlari ham ruslashtirishning muhim oâchogâi boâlib hizmat qildi. ular rus-tuzem maktablaridan internatlari bilan ajralib turgan. internatlarda oâzbek, qirgâiz, qozoq bolalarining rus tengdoshlari bilan birga yashab, rus tilini yaxi oâzlashtirayotgani mustamlakachilarga ayon boâlgan. shuning uchun ham turkiston general-gubernatori m.g. chernyaev (1882-1884) chimkent shahar bilim yurtini kengaytirish uchun 100 ming rubl ajratgani va bilim yurtida oâqiyotgan xotin-qizlar uchun pul mukofoti taâsis etgani bejiz emas. ammo rus amaldorlariga ruschani yaxshi bilgan va xalq koâzini ochib gâaflat uyqusidan uygâotadigan ziyolilar kerak emas edi. mustamlaka maâmuriyati turkiston ziyolilari katta mansabga erishsa, oâz xalqi uchun xizmat qilishlari va mustamlaka tartiblariga qarshi chiqishlari mumkinligidan xavfsirashgan. shu boisdan ham mustamlaka maâmuriyati mahalliy millat vakillari orasidan yetishib chiqqan oydin fikrli ziyoliliarni doimo taâqib etishga harakat qilgan. mahalliy xalq manfaatlari yoâlida qaygâuradigan ilm odamlari, millatparvar kishilar mahalliy boshqaruvga umuman yaqinlashtirimagan. bunday kimsalar savylovlarda gâolib boâlsada, rus maâmuriyati tomonidan saylov natijalari bekor qilingan. vaholanki, mustamlaka turkistonida mahalliy maktab-madrasalarda saboq olgan, bilimli, …

il etgan, aholining savodxonligi shundan keyingi yillarda ham oshmagan, oâzbekistonda har 100 kishining 98 tasi savodsiz edi, deb keldilar. hatto ayrim olimlar vatanga, oâz xalqiga xiyonat qilgan va bosqinchi rossiya hukmdorlari tomoniga oâtgan saidazimboy singari savdogarlarni toshkentda oâz uyida rus-tuzem maktabi ochdi deb osmonga koâtarib maqtaydilar. aslida esa rus-tuzem maktablari asosan tilmochlar-tarjimonlar tayyorlashga moâljallab tashkil etilgan edi. shu bilan birga sovet davrida bu kabi daâvolarni inkor etuvchi xolisona tadqiqotlar ham eâlon qilindi. taniqli tarixchi olim pyotr geronovich kim oâzining â«uydirma va haqiqatâ» maqolasida quyidagicha yozadi: xoâsh, savodsiz xalq butun dunyo xalqlarining fahru iftixoriga aylangan samarqand, buxoro, xorazm, toshkent va xivadagi goâri amir, shohizinda, bibixonim kabi koshonalarni va boshqa koâplab asori-atiqalarni qanday qilib bunyod etgan ekan? savodsiz xalq qay yoâl bilan jahonga ibn sino, al-xorazmiy, beruniy kabi olamga mashhur allomalarni yetkazib berdi ekan? savodsiz xalq navoiy, ulugâbek, forobiy, jomiy va boshqa koâplab shoiru fozillari bilan olamga dong taratgannining siri nimada? furqat, …

ilar soni - 125.418, aholining umumiy soniga nisbatan oâquvchilar - 1,9 foizni tashkil etgan holda aholining savodxonligi - 24,7 foiz; turkistonda aholining umumiy soni - 3.792.774, maktablar soni - 6.027, oâquvchilar soni - 64015, aholining umumiy soniga nisbatan oâquvchilar - 1,7 foizni tashkil etgan holda aholining savodxonligi - 19,55 foiz boâlganâ». axir mustamlaka turkistonidagi juda koâp eski maktablarda oliy taâlim beradigan oâquv yurtlarida ajdodlarimiz farzandlari taâlim olganliklari, madrasalarda mudarrislar, mahallalarda savodxon ayollar otinoyilik qilib, shariat (fikh) qonunchiligidan taâlim-tarbiya berganlari, oâsha oâquv muassasalarida koâplab yurtdoshlarimiz oâqib, zamonasining savodli kishilari boâlib yetishganini unutmaslik kerak. xx asr boshlarida butun oâlka boâyicha jadid maktablarining necha tarmogâi yuzaga kelganini ham eâtibordan chiqarmaslik lozim. ehtimol shu boisdan mashhur rus olimlaridan akademik v.v.bartold, a.d.middendorf, sayyoh olim a.l.fedchenko, sharqshunoslardan v.p.nalivkin, a.l.kun va boshqalar oâlkadagi maorif taraqqiyotiga yuqori baho berganlar, xalqimizning madaniyatiga hayron qolganlar va uni olqishlaganlar. a.middendorfning 1882 yilda chop etilgan â«ocherki ferganskoy doliniâ» kitobida shunday satrlarni oâqiymiz: …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot"

1483551678_67229.doc chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston oâlkasida madaniy hayot reja: 1. turkiston oâlkasida xalq maorifi va adabiy-maârifiy jarayon. 2. ilm-fan va sanâat rivoji 3. meâmorchilik, badiiy xunarmandchilik va tasviriy sanâat. rus bosqiniga qadar turkistonda keng tarmoqli xalq maorifi oâchoqlari: maktablar va madrasalar mavjud edi. istilochilar ularning faoliyati bilan tanishib, mustamlakachilikning bundan keyingi taqdiri uchun oâsha maktab va madrasalarning gâoyatda xavfli ekanligini tushunib yetgandilar. shu bois chorizm oâlkada ruslashtirish siyosatini ayni shu sohadan boshlab, bu soha boâyicha oâz dasturini ishlab chiqadi. ayniqsa bu sohada k.p.kaufman jon kuydirib faoliyat koârsatgandi. 1866 yilda toshkent rossiya tomonidan bosib...

DOC format, 63.5 KB. To download "chor rossiyasi mustamlakachiligi sharoitida turkiston o‘lkasida madaniy hayot", click the Telegram button on the left.

Tags: chor rossiyasi mustamlakachilig… DOC Free download Telegram