turkiston muhtoriyati - milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi

DOC 51.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483553617_67248.doc turkiston muhtoriyati - milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi reja: 1. turkiston muhtoriyatining tashkil etilishi 2. muhtoriyat tarkibi va uning faoliyati 3. muhtoriyatning xalq ommasi tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi. 4. turkiston muhtoriyatining zo‘rlik bilan tugatilishi. 1917 yil fevral inqilobidan keyin turkichstonda siyosiy partiyalar tuzilishi, ular tomonidan dasturiy hujjatlar qabul qilinishi o‘lkada milliy harakatning keng quloch yoyganidan dalolat berar edi. biroq, petrogradda bolsheviklar tomonidan oktabr to‘ntarishi amalga oshirilishi oqibatida 1917 yil oktabr-noyabr oylarida turkiston o‘lkasida, xususan toshkent va qo‘qonda yuz bergan voqealar milliy ozodlik harakatini butunlay boshqa yo‘nalishda ketishga majbur qildi. 1917 yil 26-28 noyabrda qo‘qon shahrida turkiston o‘lka musulmonlarining fvaqulodda 4-qurultoyi bo‘lib o‘tdi. qurultoy ishining butun tafsilotlari o‘sha davr gazetalarida to‘la aks etgan. mustafo cho‘qaev qurultoyni ochar ekan, rossiya va turkistonning siyosiy va iqtisodiy ahvoli xususida qisqacha ma’lumot beradi. uning aytishicha, markazda yuz berayotgan voqealar chekka o‘lkalarni, hususan, turkiston o‘lkasini ham mustaqil boshqaruvini tashkil etishni taqozo etadi. oktabr xunrezligini boshdan kechirgan rossiya …

ultoy xay’atida musulmonlar bilan bir qatorda boshqa milliy guruhlarning ham vakillari bo‘lishini yoqlab chiqdi. turkistonni boshqarish shakli uch kun davom etgan qurultoning diqqat markazida turdi. bu masala muhokamasida so‘zga chiqqanlarning ko‘pchiligi turkistonning muhtor respublika deb e’lon qilinishi o‘lka aholisining ijtimoiy maqsadlaridan kelib chiqqan va unga mos tushishini uqtirdi. muhtoriyat va mustaqillik e’lon qilish fikrini hamma qo‘llab-quvvatladi. qurultoyda 1917 yil 27 noyabr kuni kechqurun qabul qilingan qarorda shunday deyiladi: “turkistonda yashab turgan turli millatga mansub aholi rossiya inqilobi da’vat etgan xalqlarning o‘z huquqlarini o‘zlari belgilash xususidagi irodasini bayon etib, turkistonni federativ rossiya respublikasi tarkibida hududiy jihatdan muhtor deb e’lon qiladi, shu bilan birga muhtoriyatning qaror topish shakllarini ta’sis majlisiga xavola qiladi”. qurultoy turkistonda yashab turgan milliy ozchilik huquqlarining muttasil himoya qilinishini tantanali ravishda e’lon qildi. 28 noyabrda tarkib topayotgan mazkur davlatning nomi aniqlanib, turkiston muhtoriyati deb ataladigan bo‘ldi. qurultoy o‘sha kuni yig‘ilishda butunrossiya ta’sis majlisi chaqirilgunga qadar hokimiyat turkiston muvaqqat kengashi …

ajarishga kirishadi. vazirlikdan uch kishi oliy ma’lumotli huquqshunos, ikki kishi o‘rta malakali xuquqshunos ekanligi muhtoriyat hukumati a’zolari bilim darajasining naqadar yuqori ekanidan dalolat beradi. qurultoyda 28 noyabr kuni turkiston millat majlisi ochilishi to‘g‘risidagi qaror ham tasdiqlandi. millat majlisi 54 a’zodan iborat bo‘lib, qurultoy qaroriga binoan 36 nafar musulmonlar va 18 nafar g‘ayri musulmonlardan saylanishi belgilandi. 36 nafar musulmon vakillari turkistonning 5 viloyatidan bo‘lib: farg‘ona – 10 nafar, samarqand – 5 nafar, sirdaryo 9 nafar, yettisuv – 6 nafar, zakaspiy – 2 nafar; 4 nafar esa butun turkiston shahar dumalari tarpafidan saylanishi belgilandi. 18 nafar o‘rin esa o‘lkaning yevropalik tashkilot va fuqarolariga, jumladan, temiryo‘lchilar ittifoqi, ishchi va soldat deputatlari soveti, sotsial-demokratlar, dashnoqsutyun, yerlik juhudlar, yaxudiylar, eserlar, ukrainlar, polyaklar vakillari va boshqalarga berilishi ko‘zda tutilgan edi. demak tashkil etilayotgan xukumat tarkibiga turli siyosiy va milliy guruhlar vakillarining qatnashuvi ko‘zda tutildi. demokratik ruhdagi milliy ziyolilar qurultoyda qabul qilingan dasturiy hujjatlarga o‘ziga xosligi bilan …

obodniy turkestan”, “izvestiya vremennogo pravitelstva avtonomnogo turkestana” kabi hukumat gazetalari o‘zbek, qozoq va rus tillarida nashr qilina boshladi. avval chiqayotgan “ulug‘ turkiston” gazetasi ham o‘z sahifalarida muhtoriyat hukumat faoliyatiga alohida o‘rin bera boshladi. nashr ishlarini yaxshilash uchun o. mahmudovning bosmasxonasi hukumat ixtiyoriga o‘tdi. muhtoriyat hukumati milliy qo‘shin tashkil etishga kirishdi. 1918 yil boshida bu qo‘shin saflarida bir mingdan ortiq askar bo‘lgan. harbiy vazir uyu. xo‘jaev ishtirokida o‘tkazilgan ko‘rik-parad vaqtida askarlar soni 2000 taga yetgan. bundan tashqari qo‘qonda tahminan shuncha mirshablar ham bor edi. hukumat iqtisodiy sohada 30 million so‘m miqdorida ichki zayom chiqarishni yo‘lga qo‘ydi. chunki gazetalarni nashr qilish, muhtoriyat qo‘shinlarining ta’minoti va hukumatning ichki harajatlari uchun mablag‘ zarur edi. shuningdek, hukumat a’zolari ochlik changalida qolgan turkiston aholisiga orenburg orqali g‘alla keltirish muammosini hal qilish uchun ham amaliy qadamlar tashladi. turkiston muhtoriyati hukumati qisqa muddat ichida xalq o‘rtasida katta e’tibor qozondi. yangi hukumat faoliyati faqat qo‘qonda yoki farg‘ona vodiysida emas, …

turkiston o‘lkasi ishchi, soldat va dehqon deputatlari sovetlarining favqulodda 4-se’zdida muhtoriyat masalasi asosiy o‘rin tutdi. se’zd turkiston muhtoriyati hukumati va uning a’zolarini qonundan tashqari holatda deb, hukumat a’zolarini qamoqqa olish to‘g‘risida qaror chiqardi. bolsheviklar o‘zlarining bu qabih va mudhish hukmini amalga oshirishga zudlik bilan kirishdilar. 30 yanvarda turkiston xks muhtoriyat hukumatini tugatish uchun harbiy harakatlarni boshladi. turkiston bolsheviklari buning uchun qizil askarlardan tashqari armanlarning “dashnaksutyun” partiyasi a’zolaridan tuzilgan qurolli to‘dalardan ham keng foydalandilar. ularga qarshi dastlabki jangda muhtoriyatning milliy qo‘shinidan tashqari qo‘qonlik tinch aholi vakillari ham qatnashdi. asosan bolta, cho‘kich, tayoq ko‘targan haloyiqning soni 10 ming kishiga yetdi. shunga qaramay, qurolsiz bu kishilar qizil askarlarning qo‘qon shahriga bo‘lgan hujumini uch kun mobaynida mardonavor qaytardilar. shahar ustiga uch kun davomida to‘plardan yondiruvchi snaryadlar otildi. muhtoriyat qo‘shinining tirik qolgan qismi kichik ergash qo‘rboshi boshchiligida shahardan chiqib ketdi. turkiston muhtoriyati hukumati qizil askarlar va dashnoqlarning qonli hujumi oqibatida ag‘darib tashlandi. ammo qo‘qon va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston muhtoriyati - milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi"

1483553617_67248.doc turkiston muhtoriyati - milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi reja: 1. turkiston muhtoriyatining tashkil etilishi 2. muhtoriyat tarkibi va uning faoliyati 3. muhtoriyatning xalq ommasi tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi. 4. turkiston muhtoriyatining zo‘rlik bilan tugatilishi. 1917 yil fevral inqilobidan keyin turkichstonda siyosiy partiyalar tuzilishi, ular tomonidan dasturiy hujjatlar qabul qilinishi o‘lkada milliy harakatning keng quloch yoyganidan dalolat berar edi. biroq, petrogradda bolsheviklar tomonidan oktabr to‘ntarishi amalga oshirilishi oqibatida 1917 yil oktabr-noyabr oylarida turkiston o‘lkasida, xususan toshkent va qo‘qonda yuz bergan voqealar milliy ozodlik harakatini butunlay boshqa yo‘nalishda ketishga majbur qildi. 1917 yil 26-28 noyabrd...

DOC format, 51.0 KB. To download "turkiston muhtoriyati - milliy demokratik davlatchilikning dastlabki tajribasi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston muhtoriyati - milliy … DOC Free download Telegram