g'iyosuddin jamshid al-koshiy

DOC 127,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1450017652_62631.doc gâ²iyosuddin jamshid al-koshiy asli koshonlik (eron) boâ²lib, keyinchalik mirzo ulugâ²bekning taklifi bilan samarqandga kelib turgâ²un boâ²lib qolgan. gâ²iyosuddin jamshid ibn masâ²ud al-koshiy, akademik qori niyoziyning aytishicha, ulugâ²bek maktabi tarixida muhim oâ²rinni egallagan. olim 1416 yiliyoq ast ronomiyaga oid asboblr haqida risola yozgan. bu risolada bayon qilingan asboblarning koâ²plari ulugâ²bek rasadxonasida (observatoriyasida) boâ²lgan. hisob, geometriya, trigonometriya, mexanika va astronomiya kabi fanlarni chuqur bilgan al-koshiy ulugâ²bekning ilmiy ustozlaridan biri, uning eâ²tibori va hurmatiga sazovor boâlgan. mirzo ulugâ²bek rasadxonasini qurish masalasini mavlono muâ²inuddin koshifiy, qozizoda rumiy va al-koshiylar bilan maslahatlashib olgani maâlum. samarqandda yashab ijod etgan, ul ugâ²bek rasadxonasining olimlari va rahbarlaridan biri boâlgan al-koshiy bir qator asarlarning muallifidir. jumladan^ 1. â«ziji xoqoniy dar takmili ziji ilxoniy â» (â«ilxon zijini takomillashtirishda xoqon ziji â»). bu asardagi astronomiya jadvallarini t uzishda marogâa rasadxonasida nasiruddin tusiy (597/1200 â 672/1274) rahbarligida tuzilgan jadvallar asos qilib olingan. bu jadvallar al-koshiy t omonidan tanqidiy oârganib chiqilgan, kamchiliklari …

(â«vatar va sinuslar haqida risolaâ»). bu asarda oâz davriga oid yangi hisobnlash usullari berilgan. al-koshiy astronom, matematik olim, shu bilan birga tabobat ilmi bilan ham shugâullangan. al-koshiyning ijodi v.v.bartold, t.n.qori-niyoziy, b/a/rozenfeld, a.p.yushkevich, s.h.sirojiiddinov va g.p.matveyevskaya kabi olimlar tomonidan oârganilgan. quyida biz sin10 ni hisoblashga doir al-koshiy iteratsiya (ketma-ket yaqinlashtirish) usuli haqida bir muncha toâxtalamiz. dastlab bizga ayrim maâlumotlar zarur boâladi. maâlumki qadimda jadval asosiy hisoblash vositasi boâlgan, uni mumkin qadar katta aniqlikda tayyorlashga harakat qilganlar. shunga koâra va âjadvalu-l-jaybâdagidek funksiya (hissai adad) qiymatlarini ularning turli xossalaridan foydalanib, jumladan funksiya tafozullarining (chekli ayirmalarining) arifmetik progressiya tashkil qilish xususiyatlaridan foydalanib topish uchun oldin uning bir yoki bir necha qiymatini aniq hisoblash zaru boâlgan. chunonchi, ulugâ²be va uning ilmiy maktabi namoyandalari tomonidan hisob boshi sifatida 10 , 20 va 30 li yoy sinusi qiymati isbotlashlar yoâli bilan topilgan. bu haqda maâlumot ulugâ²bekning ustozlari al-koshiy tomonidan uning yuqorida koârstilgan â«risolatu-l-vatar va-l-jaybâ» asrida va saloh …

etric ayniyatlar. aylanaga ichki chizilgan burchak xossasi. aylanada yotgan nuqtadan diametrga tushirilgan perpendikulyar. ichki chizilgan muntazam oltiburchak va beshburchak tomonlari haqida ptolemey teoremasi. aylanaga uinma va kesishuvchi vatarlar. zarur qurol: chizgâich, sirkul (pargar), mikrokalkulator 1 â m a s a l a. agar faqat sin10 maâlum boâlsa, sinusning va boshqa trigonometrik funlsiya-larning 20 , 40 , 30, umuman, n0 dagi qanday formulalardan foydalanib topiladi? misol keltiring.. 2 â m a s a l a. radiusi oq= r boâlgan aylana va uning ichiga oq gat eng boâlgan aylana chizilgan (18 - rasm). tashqi aylanada q uchidan boshlab î± uzunligida qa , ðð, ðð¡ yoylar ajratilgan, bunda fq [image: image1.wmf]^ qqâ² . 1) fqa, aqb, bqc , oqm , qon , qop burchaklar va ð²ð° qa , on , op kesmalar uzunligi topilsin; 2) no = 2koâ² boâlishi isbot qilinsin. b c f a q qâ² 18-ñð°ñð¼ 3 â m a s …

aqb = [image: image10.wmf]ã bqc= [image: image11.wmf]2 a , [image: image12.wmf]ã qop=1,5î±, [image: image13.wmf]ã qom= [image: image14.wmf]2 a va hokazo; 2) ânoq da koâ² -oârta chiziq, no=2 û°koâ² va hokazo. 3 â masalaga: 2-masala natijalari va ptolemey munosabatiga koâra qmnp toârtburchak uchun qm2 + qmû°qp = qn2 boâladi va 4x3 â 3x + sin(1,5î±) = 0 tenglama hosil qilinadi, bunda x = sin( 0,5î±). 4 - masalaga: ichki chizilgan muntazam oltiburchakning tomoni tv = r, ichki chizilgan muntazam beshburchak tomoni uv = [image: image15.wmf]2 5 2 10 - r boâlishi maâlum. bu tomonlarga tiralgan yoylar 600 ð²ð° 720 . toâgâriburchakli âtwu va âtwv lar boâyicha uw va wv kesmalarning izlanayotgan t=ut kesma orqali ifodalari tuziladi. agar uv , uw , wv larga ularning topilgan ifodalari qoâyilsa, almashtirishlardan soâng 2t = rt [image: image16.wmf]30 - 6 [image: image17.wmf]5 + (3- [image: image18.wmf]5 )3 = 0 tenglama hosil boâladi, undan ut …

ð¸ ñð¿ð¾ñ ð¸ ð£ð»ñð³ð±ðµðºð°â» , ð¢ñ., 1985) oltmishlik sanoq yozilgan 03 00 00 ñ = ñ 3 + 06 16 49 59 08 56 29 40 tenglamani keltiradilar. al-koshiy usuli bilan tanishaylik: ñ 3 â ðºñ + m = 0 , bunda ñ = sin10 q2 > â¦ > qn > â¦ boâlishidan har keyingi qadamda kichrayib, nolga intiladi. al-koshiy (modifikatsiyalangan) usuli bilan ñ 3 â ðºñ + m = 0 tenglamani ehm da yechish dasturidan fragment (parcha) : 10 ð¥0=0: i=1 70 if abs(q) 0, y(1,5)<0 , yaâni (-1,5; 1,5) intervalda ñ(-1,5) û° y(1,5)<0 shart bajarilmoqda, unda funksiya uzluksiz, demak unda ildiz mavjud. (5) munosabatlardan foydallanaylik. n xn 2 -1,047414 3 -1,106628 4 -1,139872 â¦ â¦.. 18 -1,199673 javob: ñ â -1,2 7 - m a s a l a. al-koshiy ñ = sin10 ni topish uchun oâz usulidan foydalanib , ñ 3-45ñ + 0,785039343â¦ = 0 tenglamani yechgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "g'iyosuddin jamshid al-koshiy"

1450017652_62631.doc gâ²iyosuddin jamshid al-koshiy asli koshonlik (eron) boâ²lib, keyinchalik mirzo ulugâ²bekning taklifi bilan samarqandga kelib turgâ²un boâ²lib qolgan. gâ²iyosuddin jamshid ibn masâ²ud al-koshiy, akademik qori niyoziyning aytishicha, ulugâ²bek maktabi tarixida muhim oâ²rinni egallagan. olim 1416 yiliyoq ast ronomiyaga oid asboblr haqida risola yozgan. bu risolada bayon qilingan asboblarning koâ²plari ulugâ²bek rasadxonasida (observatoriyasida) boâ²lgan. hisob, geometriya, trigonometriya, mexanika va astronomiya kabi fanlarni chuqur bilgan al-koshiy ulugâ²bekning ilmiy ustozlaridan biri, uning eâ²tibori va hurmatiga sazovor boâlgan. mirzo ulugâ²bek rasadxonasini qurish masalasini mavlono muâ²inuddin koshifiy, qozizoda rumiy va al-koshiylar bilan maslaha...

Формат DOC, 127,0 КБ. Чтобы скачать "g'iyosuddin jamshid al-koshiy", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: g'iyosuddin jamshid al-koshiy DOC Бесплатная загрузка Telegram