osmon sferasi, uning asosiy nuqtalari va chiziqlari

DOC 552.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663000541.doc j l j l l l £ l £ j j j osmon sferasi, uning asosiy nuqtalari va chiziqlari reja: 1. osmon sferasi tushunchasi. 2. osmon sferasining sutkali harakati. 3. osmon sferasining asosiy nuqtalari va chiziqlari. 4. geografik koordinatalar sistemasi 1. osmon sferasi tushunchasi kuzatuvchiga osmon gumbazga o’xshab, havo ochiq vaqtlarda kunduzi zangori kechalari qorong’u yulduzlarga to’la bo’lib ko’rinadi. kuzatuvchi yulduzlarning qaysi biri uzoqda qaysi biri yaqinda joylashganligini ajrata olmaydi, unga barcha yulduzlar biror radiusli gumbazning ichki sirtida joylashtirilganday bo’lib ko’rinadi. tunda osmonda yulduzlardan tashqari oy, sayyoralar va ba’zan kometalarni ko’rish mumkindir. yulduzlarning o’zaro nisbiy joylanishlaridagi o’zgarishini oddiy ko’z bilan bir necha yuz yillarda sezib bo’lmaydi. kadim zamonlardan kishilar bir-biriga yaqin joylashgan yulduzlardan xayolan turli shakllar hosil qilgan va bunga har xil xayvonlarni nomini qo’ygan. muayyan biror shakl orasidagi va uning yaqin atrofidagi yulduzlar o’sha nom bilan yulduzlar turkumi deb atalgan. xviii asrda bir turkumdagi yorug’ yulduzlarni grekcha harflar …

anday bo’lib ko’rinadi. quyosh oy va ba’zi yulduzlar sharqda chiqib g’arb tomonda botadilar. ba’zi yoritgichlar esa shimol tomonda joylashgan qutb yulduzi atrofida aylanganday bo’lib ko’rinadi. aylanish jarayoni barcha yoritgichlar birgalikda aylanayotganini ko’rsatadi. osmon sferasining bu tarzda aylanishi har sutkada takrorlanib turadi. shuning uchun unga sutkalik harakat deyiladi. osmonning bu xil harakati ko’rinma harakatdir aslida osmon emas yer o’z o’qi atrofida teskari tomon, ya’ni g’arbdan sharqga tomon bir sutkada bir marotiba aylanib chiqadi. biz bu harakatni sezmaymiz, chunki biz barcha yerdagi predmetlar bilan bir xil yo’nalishda bir xil tezlik bilan aylanamiz. 3. osmon sayyorasining asosiy nuqtalari va chiziqlari agar osmon sferasini bir tekis aylanuvchi sfera deb olsak, uning aylanishining xayoliy o’qi kuzatuvchi ko’zi va qutb yulduzi yaqinidan o’tadi ana shu o’qga olam o’qi deyiladi. kuzatuvchinnng ko’zidan o’tuvchi vertikal chiziqni ikki tomonga davom ettirsak u osmon sferasini ikki diametral qarama–qarshi nuqtalarda kesishadi. kuzatuvchining tepasidagi nuqtaga zenit z nuqta, unga qarama – qarshi …

pendikulyar bo’lgan qwq(e eng katta aylanaga osmon ekvatori aytiladi. osmon ekvatori osmon sferasini ikkita yarim sharga bo’ladi. shimoliy qutb joylashgan shimoliy yarim sharga va janubiy qutb joylashgan janubiy yarim sharga. osmon sferasining bmb(- tekisligi osmon ekvatori aylanasiga parallel bo’lgan kichik aylanaga m yoritgichning sutkalik paralleli deyiladi. yoritgichlarning sutkalik harakati sutkalik paralleli orqali o’tadi. dunyo qutblaridan va yoritgichdan o’tuvchi pmp( katta yarim aylanaga soat aylanasi yoki yoritgichning og’ish aylanasi deyiladi. osmon ekvatori matematik gorizont bilan w g’arb va ye sharqga kesishadi. osmon sferasining pzqsp(z(q(n aylanasiga osmon meridiani deyiladi. olam o’qi va shokul o’qi osmon meridiani tekisligida yotadi. osmon sferasining osmon meridiani tekisligi yer sharini ikkita yarim sharlarga bo’ladi. sharq ye nuqtasiga ega bo’lgan sharqiy yarim sharga va g’arbiy w nuqtasiga ega bo’lgan g’arbiy yarim sharga. osmon meridiani tekisligi va matematik gorizont tekisligi uzaro nos to’g’ri chiziqda kesishadi bu chiziqga tush chizig’i deyiladi. osmon meridiani matematik gorizont bilan ikki nuqtada shimolga yaqin …

himoliy qutbi tomonidan qaralganda yer shari soat strelkasiga teskari aylanadi. tekisligi yer aylanish o’qiga perpendikulyar bo’lgan katta aylanaga yer ekvatori deyiladi (q(go(q). yer ekvatori yer sharini ikkita yarim sharlarga shimoliy qutb nuqtasiga ega bo’lgan shimoliy yarim sharga va janubiy qutbga ega bo’lgan janubiy yarim sharlarga bo’ladi. yer ekvatoriga parallel bo’lgan kichik aylanalarga parallellar deyiladi. yer ekvatoridan 23(27( ga shimol tomoniga joylashgan parallelga (bb) – ga shimoliy tropik, janubiy tomonda joylashgan (ss) parallelga janubiy tropik deyiladi. yer sirtining shimoliy va janubiy tropiklari orasida joylashgan qismiga issiq iqlimli mintaqa deyiladi. qutblardan 23(27( da joylashgan aylanalarga (aa)- shimoliy qutbiy aylana (dd( ) ga janubiy qutbiy aylana deyiladi. mos ravishda yer yuzining shimoliy qutbiy aylanasi va shimoliy tropik orasida joylashgan qismi shimoliy o’rta iqlimga mintaqasi, janubiy tropik va qutbiy aylana orasida joylashgan qismiga janubiy o’rta iqlimli mintaqasi deyiladi. qutb aylanalaridan nariga joylashgan yer yuziga mos ravishda shimoliy va janubiy sovuq iqlimli mintaqalar deyiladi. yerning …

ani meridiani hosil qiladi. - ni bosh meridiandan boshlab sharq tomonga hisoblash qabul qilingan. yer shari aylanishi yo’nalishi bo’ylab 0( embed equation.3 embed equation.3 360( - gacha yoki vaqt birligida 0h dan 24h gacha o’zgaradi. geograflar uzunlamani 0( dan +180( gacha sharqiy tomonga sharqiy uzunlama, 0( dan – 180( gacha g’arb tomonga hisoblashga odatlanganlar. ko’p masalalarni yechishda yer sharini radiusi r=6370 km bo’lgan birjinsli shar deb olish mumkin. bu holda vertikal chiziq yoki shokul chiziqni yo’nalishi yer markaziga qarab yo’nalgan bo’lib, yerning ekvatorini radiusi geografik meridianlar radiusiga teng bo’ladi va faqatgina shu vaqtda geografik kenglama yer ekvatoridan boshlab, geografik uzunlama esa bosh meridiandan boshlab hisoblanadi. aslida yer shari sfera shaklida emas balki sferoid shaklida bo’lib unda massa bir jinsli taqsimlangandir. bu holda osma chiziq yer sirtining hamma nuqtalari uchun ham yer markazidan o’tmay, balki yer ekvatorini biror boshqa nuqtasi t1-dan kesib o’tadi. o nuqta atrofida massa bir tekis taqsimlanmaganligi uchun …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "osmon sferasi, uning asosiy nuqtalari va chiziqlari"

1663000541.doc j l j l l l £ l £ j j j osmon sferasi, uning asosiy nuqtalari va chiziqlari reja: 1. osmon sferasi tushunchasi. 2. osmon sferasining sutkali harakati. 3. osmon sferasining asosiy nuqtalari va chiziqlari. 4. geografik koordinatalar sistemasi 1. osmon sferasi tushunchasi kuzatuvchiga osmon gumbazga o’xshab, havo ochiq vaqtlarda kunduzi zangori kechalari qorong’u yulduzlarga to’la bo’lib ko’rinadi. kuzatuvchi yulduzlarning qaysi biri uzoqda qaysi biri yaqinda joylashganligini ajrata olmaydi, unga barcha yulduzlar biror radiusli gumbazning ichki sirtida joylashtirilganday bo’lib ko’rinadi. tunda osmonda yulduzlardan tashqari oy, sayyoralar va ba’zan kometalarni ko’rish mumkindir. yulduzlarning o’zaro nisbiy joylanishlaridagi o’zgarishini oddiy ko’z bilan bir necha yuz yillarda s...

DOC format, 552.0 KB. To download "osmon sferasi, uning asosiy nuqtalari va chiziqlari", click the Telegram button on the left.

Tags: osmon sferasi, uning asosiy nuq… DOC Free download Telegram