buxoro amirligi tashkil topishining tarixiy omillari

DOC 57.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1409030347_58904.doc buxoro amirligi tashkil topishining tarixiy omillari buxoro o`zbek milliy davlatchiligi tarixida siyosiy va madaniy faoliyatida eng rivojlangan shaharlardan, aniqrog`i shahar davlatlaridan biri bo`lgan. buxoro – sharqning mashhur qadimgi shaharlaridan biri. arxeologik ma'lumotlaga ko`ra, buxoro davlatchiligiga miloddan avvalgi 1-ming yillik o`rtalarida asos solingan. uning nomi ilk o`rta asr xitoy manbalarida turlicha (an, ansi, ango, buxo, buku, buxe, buxuaer, buxala, buxoalo, fuxu, puxuala va boshqalar) atalgan. bu atamalardan avvalgi uchtasi buxoroning xitoycha nomlari bo`lib, qolgani “buxoro” so`zining xitoy tilidagi talaffuzidir. o`rta asr arab manbalarida esa buxoro numijkat, navmichkat, bumichkat (yangi qo`rg`on), al-madina as-sufriyya (mis shahar), fohira(fahrli shahar) kabi nomlar bilan tilga olingan. buxoro atamasi sanskritcha “vixora” so`zining turk-mo`g`ulcha shakli – “buxor” (ibodatxona) dan kelib chiqqan deb taxmin qilingan. keyingi tadqiqotlarda bu atama so`g`diycha “bug`” yoki “bax” (tangri) hamda “oro” (jamol) so`zlaridan iborat bo`lib, “tangri jamoli” degan ma'noni anglatadi, degan fikrlar hozirgi kunda ilgari surilmoqda. haqiqatdan ham zarafshon daryosining quyi oqimida joylashgan …

igi deb atala boshlangan) va 1533 yildan 1601 yilgacha, 1601 yildan 1753 yilgacha ashtarxoniylar sulolasi davlatni boshqargan, 1753 yildan to 1920 yilgacha esa turkiy o`zbeklardan bo`lgan mang`itlar sulolasi buxoro amirligiga asos solib, ushbu davlatni o`ziga xos davlat boshqaruvi, sud va sudlov, harbiy tuzum, tashqi diplomatiya asoslariga tayanib boshqargan. so`ng ulkan buxoro amirligi 1920 yil 28 avgust – 2 sentabrda sho`rolar tomonidan amalga oshirilgan buxoro bosqini natijasida bosib olingan. 1920 yil 8 sentabrdan buxoro – buxoro xalq sovet respublikasi (bxsr)ning poytaxti bo`lgan. 1925 yildan o`zssr va 1991 yil 1 sentabrdan mustaqil o`zbekiston respublikasi tarkibida.[1] buxoroni arxeologik jihatdan faol o`rganish ishlari 70 – 80 yillarga to`g`ri keladi. o`zbekiston fa arxeologiya institutining maxsus arxeologiya otradi (a.r.muhammadjonov, i.ahrorov, j.mirzaahmedov, sh.odilov) va o`zbekiston respublikasi madaniyat vazirligining me'moriy yodgorliklarni ta'mirlash va asrash instituti otradi (ye.g.nekrasova boshchiligida) tomonidn olib borilgan tadqiqotlar natijasida hozirgi buxoro viloyati hududida miloddan avvalgi 4-3 ming yilliklardayoq ovchilik va baliqchilik bilan shug`ullangan, toshdan …

daryosining qadimgi tarmog`i – shohrud bo`ylaridagi dastlabki qishloqlarning, jumladan hozirgi buxoro o`rnida bo`lgan qishloqning barpo bo`lishi aynan shu davrga to`g`ri keladi. 1970 yillarda buxoroning eski shahar qismida olib borilgan arxeologik qazishmalar natijasida buxoroni arxeologik jihatdan o`rganish tarixida birinchi marta materik qatlamga qadar yetib borishga va madaniy qatlamlanish chuqurligi 20 metrdan ortiq ekanligini aniqlashga muvaffaq bo`lindi. mir arab madrasasi yaqinidagi arxeologik qazishma chog`ida materik qatlam ustida to`q jigarrang torf qatlami (40-70 sm) borligi, uning ichida esa yovvoyi va honaki hayvonlar suyaklari qoldiqlari hamda sopol idish va buyumlar parchalari ko`p ekanligi ma'lum bo`ldi. torf qatlami madrasa tomon tobora qalinlasha borib, bino ostiga kelganda qalinligi 7,5 metrga yetgan. bu esa qadimda buxoro hududidan zarafshon daryosi tarmoqlaridan biri – ilk o`rta asr manbalarida qayd etilgan “rudi zar” (“oltin irmoq”) ning o`tganligini isbotlaydi. arxeologik tadqiqotlar keyinchalik qurib qolgan mazkur tarmoqning har ikki qirg`og`i bo`ylab bir qancha mustahkamlangan qishloqlarning vujudga kelgani va ular buxoroning eng qadimgi …

raxsha, xoja bo`ston, qo`zimontepa, oqsochtepa, va boshqa shahar xarobalarida keng arxeologik qazishmalar olib borildi. konimex tumanida miloddan avvalgi 6-5 asrlarga doir yodgorliklar (chordara shahar xarobasi, qumrabod – 1, qumrabod – 2, arabon – 1, arabon – 2 nomli mustahkamlangan qishloqlar, miloddan avvalgi vi asrga oid shodibek va qalqonota qo`rg`onlari topib o`rganildi (1975-1977). ulardan yuqori darajada rivojlangan hunarmandchilik va me'morchilikka doir ko`plab ashyoviy dalillar topildi. o`sha davrga taalluqli qishloqlar qoldiqlari jondor tumanidagi xoja-xotin, laylakxo`r, boshtepa, oqtepa va boshqa joylardan ham topildi. arxeologik tadqiqotlar jarayonida buxoro davlatchiligi xususidagi yozma manbalarda keltirilgan ma'lumotlar bilan arxeologik topilmalar qiyoslanib, quyidagicha xulosaga kelindi. zarafshon daryosining quyi oqimidagi dastlabki manzilgohlar jez davri (mil.av. 2 – ming yillikning 2 - yarmi)dayoq vujudga kelib ular sinchli yarim yerto`lalardan iborat bo`lgan (qurib qolgan mohandaryo tarmog`i mintaqasida olib borilgan tadqiqotlar uni tasdiqlaydi); miloddan avvalgi 6-5 asrlarda zarafshon daryosining yirik tarmog`lari deltalari joylashgan yerlarda mustahkamlanmagan manzlgohlar paydo bo`lgan. miloddan avvalgi 4 asrda …

lik, va h.k.) va savdo-sotiq ishlarining rivojlanishiga turtki bo`ldi. rossiya istilosi davrida bir necha mayda qayta ishlash korxonalari vujudga keldi. 20 asr boshida buxoroda 12 ta mahalla, 360dan ortiq guzar, 250dan ziyod madrasa, 390ta masjid, qariyb 150ta karvonsaroy, 350ta hovuz bo`lgan. buxoro madrasalarida 10 mingdan ortiq talaba o`qigan. buxoroda 1920 yillardan boshlab sanoat korxonalarining soni va salmog`i ortib bordi. o`zbek milliy davlatchiligi tizimidagi xonliklardan biri – buxoro xonligi bo`lib, 1533 yilgacha mamlakatning markazi – samarqand bo`lgan. ubaydullaxon davrida poytaxt buxoroga ko`chirilgan va xonlik buxoro xonligi nomini olgan. 1510 yil marv yonida shayboniyxon shoh ismoil i safaviy qo`shinlaridan yengilib halok bo`lganidan keyin movarounnahr temuriylardan zahiriddin muhammad bobur qo`liga o`tadi. lekin ko`p o`tmay shayboniylar yana movarounnahrni egallaganlar. shu vaqtdan boshlab movarounnahr butunlay shayboniylarga tobe bo`lgan. o`sha vaqtda xonlikka hozirgi o`zbekiston va tojikistonning katta qismi, balx va badaxshon kirgan. ubaydullaxon vafotidan keyin buxoro xonligi mayda bo`laklarga bo`linib ketgan. buxoroda ubaydullaxonning o`g`li abdulazizxon, samarqandda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "buxoro amirligi tashkil topishining tarixiy omillari"

1409030347_58904.doc buxoro amirligi tashkil topishining tarixiy omillari buxoro o`zbek milliy davlatchiligi tarixida siyosiy va madaniy faoliyatida eng rivojlangan shaharlardan, aniqrog`i shahar davlatlaridan biri bo`lgan. buxoro – sharqning mashhur qadimgi shaharlaridan biri. arxeologik ma'lumotlaga ko`ra, buxoro davlatchiligiga miloddan avvalgi 1-ming yillik o`rtalarida asos solingan. uning nomi ilk o`rta asr xitoy manbalarida turlicha (an, ansi, ango, buxo, buku, buxe, buxuaer, buxala, buxoalo, fuxu, puxuala va boshqalar) atalgan. bu atamalardan avvalgi uchtasi buxoroning xitoycha nomlari bo`lib, qolgani “buxoro” so`zining xitoy tilidagi talaffuzidir. o`rta asr arab manbalarida esa buxoro numijkat, navmichkat, bumichkat (yangi qo`rg`on), al-madina as-sufriyya (mis shahar), fohira(fahrl...

DOC format, 57.0 KB. To download "buxoro amirligi tashkil topishining tarixiy omillari", click the Telegram button on the left.

Tags: buxoro amirligi tashkil topishi… DOC Free download Telegram