4-8 асрларда хоразмдаги ижтимоий ва шахарлар хаёти

DOC 54,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1403171553_43678.doc www.arxiv.uz 4-8 асрларда хоразмдаги ижтимоий ва шахарлар хаёти. режа: 1.хоразмдаги шахарлар колдикларининг археологик тадкики. 2. асосий сиёсий вокеалар. 3.7-8 асрларда хоразм шахарлари. 4.7-8 асрларда хоразм кишлоклари. илк урта асрлар даврида хоразмда бошка урта осиё вилоятлари сингари узига хос маданият ва феодал жамиятнинг куртаклари яратилган эди. бу даврда маданият жихатидан урта осиё вилоятлари бир-биридан анча фарк килган булса хам, шахарлар ва уй меъморчилигида анчагина умумий хусусиятлар мавжуд эди. хоразмнинг кадимги ёдгорликлари 19 асрнинг охирларидан бошлаб куплаб археолог ва тарихчи олимларнинг диккатини узига тортиб келмокда. хоразм илк урта асрлар ёдгорликларини археологик тадкик этишни шартли равишда 2 даврга булиш мумкин: 1. тадкикотлар 1937 йилда бошланган эди. шу йили с.п. толстов бошчилигидаги ссср фа этнография институтининг хоразм археологик-этнографик экспедицияси тузилган эди. бу даврда этнография институтининг аспиранти булган а.и. тереножкин кораколпогистон арси турткул ва шаббаз районларида беркуткалин вохаси ва бу ердаги бир неча йирик калъаларни урганади. кейинги даврларда хам бу воханинг урганилиши давом этди, …
2
. бу худуд нотугри равишда шимолий хоразм деб аталган. бу ерда токкалъа, кургончи, куюккалъа ва хайванкалъа ёдгорликларининг казишмалари олиб борилган. токкалъада олиб борилган казишмалар натижасида илк урта асрларга оид кулёзма китоб ва хужжатларнинг йирик хазинаси топилган (100дан ортик оссуарийлардаги хоразм ёзуви намуналари). шунингдек гяуркалъа якинидаги миздахкана некрополида хам хоразм ёзуви намуналари топилган. бу ерда олиб борилган археологик казишма ишлари натижасида илк урта асрлар хоразм тарихи, ижтимоий хаёти ва маданиятига оид куплаб янги маълумот ва далиллар топилди. шунингдек хоразм календари, жамиятнинг социал таркиби ва этник тарихига оид янги далиллар хам топилди. 1977 йилда якка-парасан вохасини бутунлай урганиш бошланади. бунинг натижасида бу вохадаги 6та калъа урганилади. аёзкалъа 2 якинида 1985-1990 йиллар давомида 5-6 асрга оид куплаб иншоотлар ва тулалигича сакланган каср колдиклари урганиш амалга оширилган эди. казишмалар натижасида кушон-афригийлар маданиятига оид кимматли маълумотлар топилди. шу жихатдан тупроккалъада олиб борилган казишмалар айникса катта ахамиятга эгадир (1965-1969 ва 1972-1975 йилларда). тупроккалъа худудида 5000 кв.м. …
3
номлари халигача тангаларда аникланмаган. хаттоки, сулола асосчиси африг номи билан зарб килинган бирон-бир танга топилмаган. с.п. толстовнинг фикрича бу хукмдор даврида мамлакатда децентрализация жараёни булиб утиб, турли тамгали мис тангалари зарб этилган. хоразмнинг кейинги тарихи, эфталит-хоразм, сосоний-хоразм, турклар-хоразм муносабатлари унчалик яхши урганилмаган ва бу даврга оид маълумотлар анча камдир. факатгина, хоразмнинг 711-712 йиллардаги тарихи анча яхши урганилган. бу даврда хоразм араб лашкарбошчиси кутайба ибн муслим кушинлари томонидан босиб олинади. табарий, хоразмшох чакирган мажлис хакида маълумот бериб утади. бу мажлисга турли хил хукмдорлар, декхон-бой зодагонлар ва ахбар-олимлар катнашган эди. бу 7-8 асрларда хоразм ижтимоий тузумига оид энг кимматли маълумот саналади. ёзма ёдгорликлар, нумизматик ва археологик маълумотларга караганда бу даврда хоразм бир неча майда давлатчалардан иборат булган. олимларнинг тахминларича, бу амударёнинг куйи окимидаги кердер вилояти, мамлакатнинг жанубий кисми- амударёнинг унг киргоги (маркази ал-фир) ва амударёнинг чап киргоги вилоятларидир. хорамзшох ва унинг укаси хурразад уртасидаги кураш натижасида хоразмшох арабларни ёрдамга чакиришга мажбур булади. …
4
ча ёзувлар пайдо булади, хоразмшохларнинг исми исломча куйила бошланади. бу барча сиёсий ва этник узгаришлар хоразм тарихида катта уринга эгадир. 7-8 асрларга оид кадимги хоразм давлати худудидаги ёдгорликлар асосан кишлок харобаларидан иборатдир. 7-8 асрларда хоразм шахарларининг ички тузилиши ва куриниши деярли аникланмаган. маълумки, бу даврда йирик савдо йулларида жойлашган кадимги шахарлар (хазорасп, хива ва хоказолар) уз хаётини давом этган. шунинг билан биргаликда янги шахарлар хам курила бошланган. шуниси кизикки, бу шахарлар асосан йирик касрлар деворлари якинида ташкил топган (беркуткалъа, кумкалъа). хоразмнинг кадимги пойтахти катни археологик урганиш факатгина 12-14 асрларга оид маданий катламларни урганиш имконини берди. катнинг 10 асрдаги кухандизини бу даврда хоразмга келган ал-истахри курган. аммо, бу даврда кухандиз харобаларга айланган эди, шахар эса амударё тошкинлари натижасида вайрон этилган эди. табари, белазури ва ибн ал-асама асарларида хоразмнинг илк урта аслардаги пойтахти ал-фир ёки хоразм хакида маълумотлар мавжуд. бу маълумотларга караганда, 7-8 асрлардаги шахар 3 кисмдан («уч шахардан») иборат булган ва …
5
кинида вужудга келган. 6,2 гектар майдонга эга булган шахар 2 усулда курилган. кисман шахар 4 аср бошларида харобага айланган кишлок урнида курилган. шахарнинг бутун худуди мудофаа деворлари билан ураб олинган. шахарнинг уртасида кенг майдон жойлашган. шахарнинг жанубий кисми 2 махалладан иборатдир. махаллани магистрал куча ажратиб турибди. кухандизда (100х100 м.) купгина иншоотлар курилган. бу ерда пандус, сув омбори ва турли маъмурий иншоотлар жойлашган. кухандизнинг шимоли-гарбий бурчагида жойлашган сув омбори камал даврида анча ахамиятли булган. хоразмнинг 7-8 асрларда мавжуд булган кишлоклари бошка жойларга караганда анча яхши урганилган. бундай кишлоклар асосан амударёнинг унг киргогида сакланган. кишлоклар амударёнинг унг киргоги буйлаб бир неча унлаб километрга чузилган. типологик жихатдан бу кишлоклар илгари даврлардаги хоразм кишлоклардан куп фарк килмаган. адабиётлар: 1. каримов и.а. «тарихий хотирасиз келажак йук» т., 1998 й. 2. гуломов я.г. «хоразмнинг сугорилиш тарихи» т., 1959 й. 3. история узбекистана в источниках. тузувчи б. в. лунин. т., 1984 й. 4. жабборов и.м. «узбек халки …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "4-8 асрларда хоразмдаги ижтимоий ва шахарлар хаёти"

1403171553_43678.doc www.arxiv.uz 4-8 асрларда хоразмдаги ижтимоий ва шахарлар хаёти. режа: 1.хоразмдаги шахарлар колдикларининг археологик тадкики. 2. асосий сиёсий вокеалар. 3.7-8 асрларда хоразм шахарлари. 4.7-8 асрларда хоразм кишлоклари. илк урта асрлар даврида хоразмда бошка урта осиё вилоятлари сингари узига хос маданият ва феодал жамиятнинг куртаклари яратилган эди. бу даврда маданият жихатидан урта осиё вилоятлари бир-биридан анча фарк килган булса хам, шахарлар ва уй меъморчилигида анчагина умумий хусусиятлар мавжуд эди. хоразмнинг кадимги ёдгорликлари 19 асрнинг охирларидан бошлаб куплаб археолог ва тарихчи олимларнинг диккатини узига тортиб келмокда. хоразм илк урта асрлар ёдгорликларини археологик тадкик этишни шартли равишда 2 даврга булиш мумкин: 1. тадкикотлар 1937 йилда бо...

Формат DOC, 54,0 КБ. Чтобы скачать "4-8 асрларда хоразмдаги ижтимоий ва шахарлар хаёти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: 4-8 асрларда хоразмдаги ижтимои… DOC Бесплатная загрузка Telegram