qoraqalpoq xalqi etnologiyasi

DOC 5 pages 45.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Jun 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1403174176_43709.doc www.arxiv.uz qoraqalpoq xalqi etnologiyasi r ð j a: 1. etnogðµnðµzi va etnik tarkibi. 2. an'anaviy xujaligi. 3. moddiy va ma'naviy madaniyati. tayanch soâzlar: qoraqalpoq xalqi etnografiyasini oârganish. etnik tarixi va etnogðµnðµzi. tili. antropologiyasi va dini. dðµhqonchilik, chorvachilik, baliqchilik. moddiy va ma'naviy madaniyat. xunarmandchilik va savdo. xalq e'tiqodlari. folklor. san'at. xozirgi etnik jarayonlar. qoraqalpoqlarimiz ajdodlari sak-massagðµt uyushmasiga kirgan apabaklar. augasiydar miloddan oldingi asr oxirlarida orol dðµngizi janubiy soxillarida yashashgan. miloddan avvalgi 1-milodiy 1v asrlarda sharqdan orol atrofiga bostirib kðµlgan xunnlar vi-viii asrlarda kðµlgan turklar sak-massagðµt kabilalari bilan qisman qoâsxilib kðµtishi natijasida vujudga kðµlgan qurama-xalqlar pðµchðµnðµglar. sharqiy (turkiy) ugâizlar qoraqalpoq xalqining shakllanishida muhim rol oâynagan. dðµmak qoraqalpoq qadimiy eron tilidagi orol buyi shak-massagðµt qabilalari bilan turkiy tildagi elatlarning aralashuvi natijasida paydo boâlgan. oâsha davrda orol boâylarida pachanak va ugâuz kabilaviy guruhlari paydo boâladi va qalmiq etnosiga asosiy komponðµnt boâlib kiradi. qoraqalpoqlarning soânggi etnogðµnðµzida muhim rol oâynagan dashti qipchoqliklar oâz tilini bðµrgan. …

2 / 5

urugâ ariðµy va qoângirot ariðµy. qoraqalpoqlar oâzbðµkistonning turli viloyatlarida ham yashashadi. shuningdðµk turmanistonning toshxovuz viloyatida, oz miqdorda qozogâiston va qirgâizistonning turli tumanlarida ham qoraqalpoqlar umrguzaronlik qilishadi. qoraqalpoq xalqi nðµcha asrlar davomida turli xalqlar va dayuatlar hukmronligi ostida yashab kðµlganlar. x-x1 asrlarda qoraqolpoqlarning yashayotgan ðµrlari ugâuz davlatiga. kðµyinchalik qudratli xorazm davlatiga buysungan. xiii-xiv asrlarda mugâullar hukmronligi ostida boâlgan. xix asr ikkinchi yarmida esa rossiya davlati tarkibiga kirgan. dðµhqonchiligi. qoraqalpoqlar yarim koâchmanchi xalq boâlib, qadimda sirdaryoning oârta va qoâyi oqimidagi ðµrlarda dðµhqonchilik, chorvachilik va baliqchilik bilan shugâullanib kðµlganlar. qoraqalpoqlar qadimda chorvador xalq boâlgan, kðµyinchalik esa dðµhqonchilik bilan ham shugâullana boshlashgan. bu xalqqa xos jihatlardan yana biri shundaki ular boshqa koâpchilik xalqlar singari koâchmanchi xayot kðµchirishdan oâtrok xayotga oâtgan emas. balki qadim zamonlardan oâtroq xayot kðµchirgan. qoraqalpoqlar azaldan sugâorma dðµhqonchilik qilishgan. shu maqsadda sirdaryo va uning irmoqlari kuvandaryo hamda jonidaryodan suv olib irrigatsiya tarmoqlari orqali ekin maydonlariga oqizishgan. dðµhqonchilikda asosan gâallachilik rivojlangan. daryolar …

3 / 5

p qon tukilishiga sabab boâlar edi. hosilni oâroq bilan oârishgan. donni yanchish sovurish ishlari markaziy osiyo xalqlariga xos uslubda bajarilgan. qoraqalpoqlar asosan yirik qoramol va yilqi boqishgan. yozda yaylovlarda, qish kunlari esa koâlda boqilgan. yirik qoramollarni podachi, yilqilarni mayda mollarni esa qoâychi yoki chuponlar boqqan. qishda chorva odatda shox, butoq va qamishlardan tiklangan yoki bostirmalarda, molxona, sayisxona, yilqilar esa yðµrtulalarda saklangan. qoraqkalpogâistonning shimoliy tumanlarigda yashayotgan yðµrlarda aholi asosan baliqchilik bilan shugâullanishgan. baliq ovlash uchun qamishlardan qaza dðµb ataladigan moslama tayyorlangan. sol, qayiqlarda baliq ovlangan. qoraqalpoqlarda muynachilik ham yaxshi rivojlangan. chunki qoraqalpoqlar yashaydigan yðµrlarda ayniqsa amudaryo soxillarida xilma-xil yovvoyi qush. parranda va xayvonlar juda kam. shuning uchun qoraqalpoqlar boshqa mashgâulotlardan tashqari vaqti-vaqti bilan ov qilib turishadi. oârdak, gâoz, qirgâovul, qoâyon, sayroq, jayron ovlashgan. xunarmandchiligi. qoraqalpoqlar yashaydigan ovul va qishloqlarda dðµyarli har qaysisida oâzining duradgori. takachisi, aravasozi, egarchisi, etikduzi, zargari boâlgan. qoraqalpoqlar orasida yogâochdan turli buyumlar tayyorlaydigan yogâochsoz ustalar, chigâir, qayik, utov …

4 / 5

n gazlama va sholcha. gilam tukish uchun urmak dðµb atalgan oddiy bir moslama dastgoxdan foydalangan. kðµnagas va mangâit ayollari nihoyatda yaxshi tukuvchi boâlgan. transporti. yukni qoraqalpoqlar koâpdan buyðµn qayiq va aravada tashiganlar. aravaga odatda hukiz qusxilgan. ikki xil arava yasashgan: tat arava va tðµlðµgðµn arava. qaysi xayvonga kusxilganiga qarab ot arava va eshak arava dðµyilgan. ish xayvonlaridan koâproq hukiz va eshak ishlatilgan. ayrim xol-larda ot minishgan. uy-joylari. qoraqalpoqlar yashayotgan joy sharoitlariga va tabiiy, iqlim sharoitlariga qarab har xil qurilgan. ularning hammasi yðµrga va har qanday sharoitga mos kðµlavðµradigan, eng yaxshi koârgan uyi utovdir. uni qoraqalpoqlar qora uy dðµb yuritishadi. bundan tashqari qoqra nomi bilan ma'lum boâlgan loy-suvoq uylari ham boâlgan. ayrim xollarda yðµrtulalarda yashashgan. yirik boylarning katta xovlilari boâlgan. bunday xovlilar paxsa bilan qurilib, chor atrofi dðµvor bilan oârab chiqilgan. kiyim-kðµchaklari. ust-boshni zarur gazlama, matolarni tuquvchi ustalar ðµtkazib bðµrgan. buz toân tikish uchun ishlatiladigan yoâl-yoâl alasha ayollar koâylaklari uchun ishlatiladigan …

5 / 5

yollar dan biri qizning boâyniga solib qoâyadi. chunki kimishðµkda boshda kiyish uchun maxsus tðµshigi bor. kimishðµkning old tarafi qizil movutdan uch burchak shaklda. orqasi-qoâyriqshasi buxoro shoyisidan popukdorq kilib tikilgan. ikkinchi oâziga xos bosh kiyimi savkalidir. u qalin qilib har xil rangdagi jun ipdan tukiladi. yonlarida qoâloqchalari bor. old tarafida pðµshonaga tushib turadigan jiga boâlib. orqasidan uzun guldor kokil osilib turadi. taomlari. qoraqalpoqlarda nonning har xil turi yoyilgan: bugâdoy noni, juxori non qotirma non, gulshðµ, ya'ni kur non. qoraqalpoqlar nonni qurda, qozonda tandirda pishirishgan. tandirni ogâzini yuqoriga qaratib qurishgan. suyuq ovqatlarning turli xilini tayyorlaydilar: jarma, tuyilgan arpa, bugâdoy juxori donidan pishiriladi, juxori guja, sok oshi. tansiq taomlaridan sirgurunch, shovla, palovdir. sut va sut maxsulotlarini koâp istðµ'mol qilishadi. adabiyotlar: 1. bðµkmuratova a.t. bo`t i sðµmya karakalpakov i proâshlom i nastoyahðµðµm, nukus. 1970. 2. jdanko t.a. ochðµrki istorichðµskoy etnografii karakalâpakov. tie an sssr, m.-l., 1950. t.9. 3. z.kamodov s. korakappoklar xakida suz. xalk …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qoraqalpoq xalqi etnologiyasi"

1403174176_43709.doc www.arxiv.uz qoraqalpoq xalqi etnologiyasi r ð j a: 1. etnogðµnðµzi va etnik tarkibi. 2. an'anaviy xujaligi. 3. moddiy va ma'naviy madaniyati. tayanch soâzlar: qoraqalpoq xalqi etnografiyasini oârganish. etnik tarixi va etnogðµnðµzi. tili. antropologiyasi va dini. dðµhqonchilik, chorvachilik, baliqchilik. moddiy va ma'naviy madaniyat. xunarmandchilik va savdo. xalq e'tiqodlari. folklor. san'at. xozirgi etnik jarayonlar. qoraqalpoqlarimiz ajdodlari sak-massagðµt uyushmasiga kirgan apabaklar. augasiydar miloddan oldingi asr oxirlarida orol dðµngizi janubiy soxillarida yashashgan. miloddan avvalgi 1-milodiy 1v asrlarda sharqdan orol atrofiga bostirib kðµlgan xunnlar vi-viii asrlarda kðµlgan turklar sak-massagðµt kabilalari bilan qisman qoâsxilib kðµtishi natijasida...

This file contains 5 pages in DOC format (45.5 KB). To download "qoraqalpoq xalqi etnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qoraqalpoq xalqi etnologiyasi DOC 5 pages Free download Telegram