тарихий-география. этногенез ва этник тарих

DOC 72,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1403090212_43382.doc www.arxiv.uz тарихий-география. этногенез ва этник тарих. режа: 1. урта осиёдаги кадимги элатларнинг жойлашиши. 2. милоддан аввалги ii-i мингйилликларда содир булган тарихий жараёнлар. 3. узбек халкининг асосий даврлари. урта осиё худудида сунгги бронза ва илк темир даврида булиб утган этник жараёнлар нафакат урта осиё, балки кейинги даврларда хиндистондан жануби-шаркий европагача булган кушни давлатларнинг ривожланишида катта ахамиятга эга эди. бу давр урта осиё этник тарихини урганишнинг мушкуллиги ёзма манбаларнинг йуклиги ва археологик манбаларнинг тулик ва аник маълумотлар бера олмаслигидан иборатдир. шунга карамасдан кейинги давр маълумотлари, тарихий-лингвистик маълумотлар ва хар куни купайиб бораётган археологик манбалар бу сохада бир неча мухим ва анча аник хулосаларни чикаришга имконият беради. урта осиё хакидаги дастлабки ёзма манбалар бу худудда милоддан аввалги 7-6 асрларда эрон тилида сузлашадиган этник гурухга мансуб бир неча халк ва элатларнинг- сугдлар, бактрияликлар, маргиёналиклар, хоразмийлар, парфияликлар, саклар ва хоказолар яшаганлиги тугрисида маълумот берадилар. бу халклар ва айникса хоразмийлар, сугдликлар ва бактрияликлар асосида урта …
2
яъни «орийлар юрти» тугрисидаги хотиралар хам мавжуд. бу худуд орийларнинг дастлабки яшаган жойи хисобланган. купгина олимлар бу юртни хоразм билан боглайдилар. аммо, фикримизча бу нафакат хоразм балки кенгрок бутун урта осиё ва унга шимолда туташ вилоятлар хам кирган. урта осиё вилоятларнинг энг кадимги номлари яснанинг 3 китоби ва видевдатнинг 1 китобида санаб утилади. яснадаги давлатлар руйхатида бу эронча тилда сузлашувчи элатларнинг ватани «арёнам вайжо» ёки «орийлар юрти». бу юртда куплаб яйловлар, узун тоглар, куллар ва дарёлар мавжуд. бу юртдан кейин поруту, иската, моуру, гова, сугда, хваризам юртлари санаб утилади. ясна китобида орийлар юрти тугрисида куйидагича ёзиб утилади: «бу юртнинг кушинлари купгина юришлар уюштирадилар, кенг яйловларда купгина молларни бокадилар». «видевдат» китобида зардуштийларнинг улуг ва доно худоси ахурамазда пайгамбар заратуштрага куйидагиларни хабар килади: «спитама заратуштра. одамлар яшайдиган жойларда бахт кам булса хам мен уларга тинчлик ва хотиржамлик яратганман. биринчи булиб мен одамлар учун ванхви датъё дарёси буйида энг яхши юрт булган арёнам …
3
ванхви датъё дарёси буйида жойлашганлиги ёзиб утилади. арёнам вайжонинг чегаралари тугрисида «авесто»да аник маълумотлар йук. бу ерда у баланд тоглик худуд деб эслатилади. ванхви датъё дарёси кайси дарё эканлиги маълум эмас. баъзи олимларнинг фикрича бу амударёдир. шунингдек «авесто»да яна бир кенг дарё ранха хам эслатилади. баъзи олимларнинг фикрича бу сирдарёдир. кадимги юнон олимларининг маълумотларига кура эса скифлар тилида ра бу волгадир. «авесто»да исми келтирилган бошка дарёлар: зарнушат, витанхухат, фразданларнинг хозирда кайси дарё эканликлари бизга номаълум. зарнумат олтин дарё деган маънони билдиради. бу тушунча зарафшон (олтин келтирувчи) номида сакланиб колган. «авесто»да келтирилган мамлакатларнинг номланиши ахамонийлар шохларининг миххатсимон ёзувлари ва юнон тарихчиларининг асарларида хам такрорланади. шундай килиб, бу манбалар урта осиё ва унга туташ худудлар орий кабилаларининг маркази томонидан узлаштирилганлиги ва уларнинг кадимда жойлашган вилоятларидан бири эканлигини тасдиклайди. асрлар давомида урта осиёда колиб кетган эрон тилли элатлар хозирги урта осиё халкларининг аждодлари хисобланадилар. кейинчалик асосан бактрияликлар, сугдликлар, хоразмликлар ва кисман бошка этник …
4
ри билан турли маданий, иктисодий ва этник алокалар урнатганлар. бу кисман ёки умумий икки тиллик ва уз она тилини унутиш, маданий жихатдан бир-бирининг ютукларидан фойдаланиш, янги хужалик-маданий типларнинг пайдо булишига олиб келган. узбекистон тарихида узбек халкининг келиб чикишини кайси даврдан урганиш тугрисида аник бир фикр мавжуд эмас. баъзи олимлар узбек халкининг этногенезини бу халкга ёзма манбаларда узбек деб ном берилган даврдан бошлаб урганиш керак деб хисоблайдилар. иккинчи гурух олимлар эса узбек халкининг келиб чикишини янада кадимрок даврлардан бошлаш керак деб хисоблайдилар. биринчи гурух тарафдорлари узбек халкининг келиб чикишини сак-массагетлар, сугдликлар, хоразмийлар ва хоказолар номи келтирилган бехистун миххатсимон ёзувларидан бошлаб урганиш керак деб хисоблайдилар. бизнинг фикримизча, узбек халкининг тарихини янада кадимийрок даврлардан урганиш керак деб хисоблайдиган иккинчи гурух олимлар хакдирлар. айникса, охирги 20-25 йил давомида узбекистон ва узбек халкининг тарихини урганишда катта силжишлар содир булган. фаргона водийсидаги селунгур (1985 й., у. исломов) ва тешиктошда (1938 й., окладников) олиб борилган археологик тадкикотлар …
5
жасида бу ирк вужудга келган. милодий 1 мингйилликнинг урталарида монголоид иркли турк кабилаларининг кучиши содир булади. аммо дастлабки даврларда бу жараён унчалик катта ахамиятга эга булмайди. кейинги асрларда урта осиё икки дарё оралиги иркининг ривожланиши давом этади ва хозирда бу ирк катта узгаришларни уз бошидан кечирган. урта осиё тарих фанида узбек халкининг келиб чикишига замин яратган урта осиё икки дарё оралиги иркининг каерда ва качон вужудга келганлиги тугрисида аник бир фикр йук. биринчи гурух олимларнинг фикрига кура урта осиё икки дарё оралиги ирки айнан шу худудда 6-8 минг йил олдин пайдо булган. иккинчи гурух олимлар эса бундан 3 минг йил олдин, учинчи гурух олимларнинг фикрига кура эса бу ирк 16 асрда шайбонийлар давлатининг шаклланиши даврида пайдо булгандир. антропологик тадкикотлар натижасида, антропологик материаллар асосида шу нарса аникланганки урта осиё икки дарё оралиги ирки бундан 2200-2300 йил олдин пайдо булган. катор илмий ишларда узбек халки шаклланишининг 8 та асосий даври кайд этилади. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"тарихий-география. этногенез ва этник тарих" haqida

1403090212_43382.doc www.arxiv.uz тарихий-география. этногенез ва этник тарих. режа: 1. урта осиёдаги кадимги элатларнинг жойлашиши. 2. милоддан аввалги ii-i мингйилликларда содир булган тарихий жараёнлар. 3. узбек халкининг асосий даврлари. урта осиё худудида сунгги бронза ва илк темир даврида булиб утган этник жараёнлар нафакат урта осиё, балки кейинги даврларда хиндистондан жануби-шаркий европагача булган кушни давлатларнинг ривожланишида катта ахамиятга эга эди. бу давр урта осиё этник тарихини урганишнинг мушкуллиги ёзма манбаларнинг йуклиги ва археологик манбаларнинг тулик ва аник маълумотлар бера олмаслигидан иборатдир. шунга карамасдан кейинги давр маълумотлари, тарихий-лингвистик маълумотлар ва хар куни купайиб бораётган археологик манбалар бу сохада бир неча мухим ва анча аник ху...

DOC format, 72,5 KB. "тарихий-география. этногенез ва этник тарих"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.