qoya tosh suratlari

DOC 161,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402655158_42964.doc www.arxiv.uz qoya tosh suratlari bepoyon dara. qo‘l-oyog‘idan tashqari tanasining barcha a’zolarini qo‘ng‘iroqni eslatuvchi niqob bilan berkitib olgan odamlar o‘q-yoy, nayza, o‘roqsimon qurollar va itlar yordamida bahaybat bir yovvoyi buqaga hamla qilmoqchi. uzun shoxli hayvon esa ulardan qochmoqchi bo‘lib, bor kuchi bilan oldinga intilmoqda. biroq foydasiz. uni oldinda yana ovchilar kutib turibdi. bir tomonda esa biyasini qizg‘angan ayg‘ir otlar ayovsiz jang qilmoqda. salgina narida uzoq manzilni ko‘zlab yo‘lga chiqqan karvon ko‘rinadi... o‘ziga xos rang-baranglikni ifoda etgan mazkur manzara zarautsoy qoyatosh suratlarining birida aks etgan. zero, ming yillar osha saqlanib kelayotgan buyuk o‘tmishimizdan hikoya qiluvchi yurtimizdagi qoyatosh suratlari, san’at va ma’naviyatimizning ilk kurtaklari hisoblanadi. ajdodlarimiz oddiy toshlarga bejirim rasmlarni shu qadar nafis, o‘ziga xos did bilan ishlaganki, ularni tomosha qilib beixtiyor hayratlanasiz. muxbirimizga tarix fanlari nomzodi, dotsent abdujabbor kabirov o‘zbekistondagi mavjud qoyatosh tasvirlari, ushbu san’at turining paydo bo‘lish tarixi va ularda aks etgan manzaralar xususida quyidagilarni gapirib berdi. ilk bor bo‘yoqda …

lanib qolishi, ajdodlarimiz aql-zakovatining mahsuli bo‘lgan ilk bo‘yoqlarning sifati juda yuqoriligidan dalolat beradi. o‘zbekistonda 100 dan ortiq ana shunday nodir san’at namunalari aniqlangan. xususan, nafaqat bizni, balki xorijlik sayyohlar, tadqiqotchilarda ham yaxshi taassurot qoldirgan zarautsoy, sarmishsoy, teraklisoy, bironsoy, qoracharvoqsoy va xo‘jakentdagi qoyatosh suratlari juda yaxshi o‘rganilgan. ular ba’zi umumiy o‘xshashlikka ega bo‘lsa-da, rasmlar turi, mazmuni, ifoda etilgan manzaralari, uslubiy xususiyatlari va davr jihatidan farq qiladi. ayniqsa, zarautsoy qoyatosh tasvirlari nihoyatda nafisligi, nozikligi va go‘zalligi bilan boshqalardan ajralib turadi. u yerdan mezolit, neolit va keyingi davrlarga mansub bo‘lgan 200 dan ortiq rasm topilgan. shuni alohida ta’kidlab o‘tmoqchimanki, zarautsoy suratlarining mavzui va g‘oyaviy mazmuni g‘arbiy yevropadagi butun dunyoga mashhur lasko, altamir, niodagi qadimiy, sirli qoya suratlariga yaqin. bu esa o‘sha davrda dunyo sivilizatsiyalarining bir xilda rivojlanganidan dalolat beradi. xususan, ulardagi bo‘yoq bilan ishlash texnikasi bir-biridan farq qilmaydi. niqobli ovchilar — tasviriy san’atning dastlabki namunasi — qoyatosh suratlari arxeolog va etnograflarning qadimgi davr …

batta. zero, o‘tmishda odamlar ov qilinayotgan hayvonga yaqinlashish, ularni cho‘chitib yubormaslik maqsadida ustiga o‘sha hayvonning terisini, boshiga esa shoxini bog‘lab uning qiyofasiga kirgan. xususan, qadimda hindular bizon, aborigenlar kenguru, shimoliy sibir eskimoslari esa los, bug‘u qiyofasiga kirib, ularni ovlagani haqidagi etnografik ma’lumotlar talaygina. hozir ham asosiy mashg‘uloti ovchilik bo‘lgan ayrim qabilalar shu usulni qo‘llashadi. zarautsoyda ham shunga o‘xshash manzaraga guvoh bo‘lish mumkin. ovchilar archazorlarda o‘tlab yurgan yovvoyi buqalarni avval yaqindan o‘rab olib, so‘ngra o‘qqa tutish maqsadida aynan archasimon yopinchiqlardan foydalangan. yurtimizda arslonlar yashaganmi? — qoyatosh rasmlari o‘tmishning o‘chib ketgan sahifalarini o‘rganishda nafaqat tarixchi yoki etnograf, balki san’atshunos, paleozoolog va boshqa fan namoyandalari uchun ham qimmatli manba hisoblanadi. qadimgi tosh asrining so‘nggi bosqichiga kelib, yer yuzidagi ulkan muzliklarning chekinishi natijasida iqlim o‘zgardi. natijada o‘rta osiyoning hayvonot olami va o‘simliklar dunyosida ham o‘zgarishlar yuz berdi. chunonchi, yirik hayvonlar asta-sekin yo‘qolib, o‘rniga elik, arxar, muflon, tog‘ echkisi, bug‘u, jayron, sayg‘oq, qulon, quyon, arslon, …

ularning mazkur hududda to ilk o‘rta asrlargacha ham mavjud bo‘lganini ko‘rsatadi. shuningdek, bu yerdagi toshlarga «avesto»da tilga olingan noyob jonzotlar ham o‘yib-urib ishlangan. bebaho rasmlar — umumjahon merosi — ibtidoiy san’atning noyob yodgorligi sifatida «qizil kitob»ga kiritilgan betakror qoyatosh suratlari bugun xorijiy mamlakatlarda ham e’tirof etilmoqda. xususan, 2008 yilda o‘rta osiyoni tadqiq qilish instituti va o‘zrfa arxeologiya instituti tashabbusi bilan respublikamiz va xorijiy davlatlarning o‘ttizdan ortiq mutaxassisi ishtirokida sarmishsoy qoyatosh suratlariga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy konferensiya bo‘lib o‘tgan edi. unda zarautsoy, sarmishsoy kabi bebaho madaniy yodgorliklar muhofazasi, ular yo‘qolib ketishining oldini olish maqsadida tegishli qarorlar ham qabul qilindi. eng muhimi, ushbu anjumanda sarmishsoy suratlari umumjahon merosining noyob namunasi sifatida yunesko tomonidan ro‘yxatga olinib, «ochiq osmon ostidagi muzey» deb rasman e’lon qilindi. bularning bari mamlakatimizda prezidentimiz rahnamoligida bebaho madaniy merosimiz, osori-atiqalarimiz, tarixiy yodgorliklarimizni asrab-avaylab, bus-butunligicha kelajak avlodlarga qoldirishdek ezgu maqsad va e’tiborning samarasidir. shu o‘rinda yana bir gap. o‘tmish madaniyatimizning nodir durdonasi …

vositasida zarautsoy qoyalariga ishlangan tasvirlar ibtidoiy zamonning mezolit davriga, ya’ni bundan 8-6 ming yillar ilgari o’tgan o’rta tosh asriga oidligi aniqlangan. bu - mamlakatimiz qoya suratlari ichida surxondaryo viloyati ko’xitang tog’ tizmalaridagi zarautsoy tasvirlarining eng qadimiy tasvirlar ekanligini bildiradi. umuman, surxondaryo bugungi kunda eng qadimiy madaniyat beshiklaridan biri ekanligi bilan jahon miqyosida mashxurdir. haqiqatdan ham boysun tog’larida bundan yuz ming yillar ilgari yashagan neandertal odami, sherobod cho’lidan topilgan respublikamiz tarixida eng birinchi shahar hisoblanmish jarqo’ton va boshqa ko’plab asori atiqalar buni isbotlab turibdi. ibtidoiy davrda yashagan. ajdodlarimiz esa qorin tuyg’azish uchun faqat tog’ma-tog’ yovvoyi hayvonlarni quvib yurish bilan kifoyalanmay, shu bilan birga san’at bilan ham shug’ullanganliklarini zarautsoy yodgorligi tasdiqlaydi. zarautsoy qoya san’ati nafisligi, nozikligi va go’zalligi bilan vatanimiz qoya tasvirlarining barchasidan ajralib turadi. jahon ibtidoiy san’atining rivojlanishi mezolitgacha va mezolit paytida umumiy bir xil yo’nalish va sharoitda kechganligi aniqlangan. zarautsoy tasvirlarining mavzui va g’oyaviy mazmuni yevropa, afrika va osiyoda topilgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qoya tosh suratlari"

1402655158_42964.doc www.arxiv.uz qoya tosh suratlari bepoyon dara. qo‘l-oyog‘idan tashqari tanasining barcha a’zolarini qo‘ng‘iroqni eslatuvchi niqob bilan berkitib olgan odamlar o‘q-yoy, nayza, o‘roqsimon qurollar va itlar yordamida bahaybat bir yovvoyi buqaga hamla qilmoqchi. uzun shoxli hayvon esa ulardan qochmoqchi bo‘lib, bor kuchi bilan oldinga intilmoqda. biroq foydasiz. uni oldinda yana ovchilar kutib turibdi. bir tomonda esa biyasini qizg‘angan ayg‘ir otlar ayovsiz jang qilmoqda. salgina narida uzoq manzilni ko‘zlab yo‘lga chiqqan karvon ko‘rinadi... o‘ziga xos rang-baranglikni ifoda etgan mazkur manzara zarautsoy qoyatosh suratlarining birida aks etgan. zero, ming yillar osha saqlanib kelayotgan buyuk o‘tmishimizdan hikoya qiluvchi yurtimizdagi qoyatosh suratlari, san’at va ma’n...

Формат DOC, 161,5 КБ. Чтобы скачать "qoya tosh suratlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qoya tosh suratlari DOC Бесплатная загрузка Telegram