юнон адабиётининг шаркка таъсири

DOC 53.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1353507226_40090.doc www.arxiv.uz режа: 1.гомер ва беруний. 2. берунийда «илиада» ва «одиссея»дан иктибослар xi аср- фан тарихида беруний давридир. ж. сартон. «у шуғулланган фан соҳаларини санаб беришдан кўра, шуғулланмаган соҳасини кўрсатиш осонрок» и. крачковский. сиз жаҳон адабиёти фанини ўрганганингизда юнон адабиёти, унинг жаҳон цивилизациясидаги ўрни ҳакида батафсил билиб олгансиз. шунингдек, европа адабиётидан бизгача етиб келган илк ёзма ёдгорликлар муаллифи дея эътироф этилган гомер ижоди билан ҳам якиндан танишгансиз. маълумингизким, унинг «илиада» ва «одиссея» асарлари ўзидан кейин яшаб ижод этган бир неча шоирлар учун дастуруламал бўлиб хизмат килди. юнон драмаси, трагедия ва комедиялари бу асарлар таъсирида дунёга келди. хўш, бу буюк шоир ижоди бизнинг шаркка кандай таъсир кўрсатган, деган савол туғилиши табиий. бу саволга жавоб бериш максадида биз хоразмнинг азим фарзанди, номи асрлар давомида жаҳон афкор аҳли томонидан тилга олиниб келаётган абу райхон беруний ижодига гомер таъсири масаласини асосий мавзу сифатида танладик. зеро бу комусий олим фаннинг ўнлаб соҳалари бўйича 150 тага …
2
к, юнон шоирлари асарларидан ҳам илмий факт сифатида фойдаланади. бу жиҳатдан беруний улуғ гомер асарларига алоҳида ҳурмат ва эътикод билан караган. академик и. крачковский «гомер ва ал-беруний» маколасида, «ҳиндистон» китобида келтирилган бир неча характерли мисолларни «одиссея» ва «илиада» достонларига киёслаш воситасида, беруний гомернинг ўлмас асарларини аслидан ўкиган, деган хулосага келади. чиндан ҳам, улуғ ватандошимиз «ҳиндистон» ки​тобида омирдан деб келтирган мисолларнинг иккитаси «илиада» ва биттаси «одиссея»дандир. китобда ҳиндлар тасаввуридаги илоҳий мавжудотлар макони етти кават осмон тасвири баен этилгач, далилга ўтилади: «...ва шоир омир дейди: "сен осмонни худоларнинг абадий мусаффо маконига айлантирдинг. уни шамоллар силкитолмайди, ёмғир юволмайди, корлар маҳв этолмайди; аммо, унда, агар уни беркитадиган» булутлар бўлмаса, ажойиб софлик бор"» («ҳиндистон»,. 153-6.). и. крачковский, бу иктибос «одиссея»нинг vi кўшиғидаги олимп тоғи тасвирига тўғри келади, деб кўрсатади (мазмуни): дедиларки, олимпда худолар истикомат киладиган абадий мустаҳкам макон бор: у шамоллардан силкинмайди, ёмғир уни ювмайди ва унда кор ҳам бор, факат осмон булутсиз ёйилган, ёруғлик …
3
ирларига чиройли овоз билан куйлаб жавоб берар эдилар. («илиада», i, 604) ал-берунийнинг гомердан келтирган учинчи иктибоси куйидагича. у ҳиндлар ва юнонларнинг илоҳиёт ҳакидаги айрим тасаввурларини мукояса этаркан, юнонлар ҳам баъзан фалак гумбазларини худоларнинг номи билан белгилаб тилга оладилар, дейди ва ёзади: «…чунки шоир кратес фалак гумбазини зевс деб атайди ва омир ҳам айнан шундай деган: "чопилган кор парчалари зевсдан тушгани каби"» («ҳиндистон», 154-бет). беруний келтирган мазкур жумла «илиада» да куйидагича (мазмуни): кор, зевсдан, худди кесилган парчалардай зич учиб келмокда. («илиада», xix, 357) академик и. крачковский маълумотларига кўшимча равишда, шуни айтиш лозимки, беруний гомер асарларига бошка китобларида ҳам мурожаат этган. олим «ас-син» («геодезия») китобида кадимги миср шаҳарларидан бири мейиснинг дастлабки номи фива зканлигиии кўрсатиб, уни куйидагича далиллайди: «шоир омир, янги давр кишиси, миср маданияти куртаклари ҳакида гапириб, мисрни (яъни мейисни — н.к.) ўз шеърларида фива деб атайди». яна беруний дастлабки асарларидан «осорул бокия»да шоирнинг туғилган йили, яшаган даврини кўрсатиб, уни атокли …
4
. бу усул, беруний кайд этганидек, юнонлардагина эмас, ҳиндлар, араблар, суғдлар ва хоразмликларда ҳам кенг кўлланилган. шеърий шакл билимни осон ўзлаштириш, хотирада узок сакланишига имкон туғдирган. кўчманчи араблар, астрономияни авлоддан-авлодга етказиб келганлар. айтиш керакки, ҳатто, xx аср бошларида бизда ҳам тил ва тилшунослик, адабиётшунослик астрономияга оид тушунчаларни баён этувчи шеърий китоблар яратилиб, улар болаларни ўкитишга мўлжалланган эди. алкисса, юкоридаги мисолни беруний юнонлар​нинг илмни баён этишдаги шеър имкониятидан фойдаланишларини кўрсатиш учунгина келтирган эмас. бундан максад юнон шеърияти тузилишининг ҳинд шеъриятига якинлигини кўрсатишдир. демак, беруний го​мер асарларинигина эмас, балки бутун юнон шеъриятини яхши билган, ўзига хос хусусиятларини чукур тушунган, бошка халклар шеърияти билан ўхшашликларини очган. тавсия этиладиган адабиётлар: 1. и.ю крачковский. избранные сочинения, п том, м.-л., 1956, 580-588-бб. 2. нажмиддин комилов. тафаккур карвонлари. т., «маънавият» 1999, 18-54-бетлар. 3. беруни и гуманитарные науки. т., ўзфа «фан» нашриёти. 4. www.ziyonet.uz 5. www.pedagog.uz � и. ю. крачвовский. избранные сочинения, ii том, м.—л., ссср фа нашриёти, …
5
юнон адабиётининг шаркка таъсири - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "юнон адабиётининг шаркка таъсири"

1353507226_40090.doc www.arxiv.uz режа: 1.гомер ва беруний. 2. берунийда «илиада» ва «одиссея»дан иктибослар xi аср- фан тарихида беруний давридир. ж. сартон. «у шуғулланган фан соҳаларини санаб беришдан кўра, шуғулланмаган соҳасини кўрсатиш осонрок» и. крачковский. сиз жаҳон адабиёти фанини ўрганганингизда юнон адабиёти, унинг жаҳон цивилизациясидаги ўрни ҳакида батафсил билиб олгансиз. шунингдек, европа адабиётидан бизгача етиб келган илк ёзма ёдгорликлар муаллифи дея эътироф этилган гомер ижоди билан ҳам якиндан танишгансиз. маълумингизким, унинг «илиада» ва «одиссея» асарлари ўзидан кейин яшаб ижод этган бир неча шоирлар учун дастуруламал бўлиб хизмат килди. юнон драмаси, трагедия ва комедиялари бу асарлар таъсирида дунёга келди. хўш, бу буюк шоир ижоди бизнинг шаркка кандай таъсир кўр...

DOC format, 53.5 KB. To download "юнон адабиётининг шаркка таъсири", click the Telegram button on the left.