sug`d taqvimi

DOC 89,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1353156951_39841.doc www.arxiv.uz sug`d taqvimi xorazmiy taqvimiga juda yaqin bo`lgan sug`d taqvimining vujudga kelishida xorazmiy taqvimi asos bo`lgan bo`lsa ajab emas, chunki xorazmiy tili bilan sug`d tili ko`p jihatdan bir-biriga yakin turadi. shuni ham aytib o`tish kerakki xorazmiy oylarining nomlari ham, sug`d oylarining nomlari ham lug`aviy jihatdan qanday ma`no berishi noma`lum. bu haqda abu rayxon beruniy ham to`xtalmaydi. xorazmiy tilidagi va sug`d tilidagi hujjatlarda ham oylarning qanday ma`no anglatishi xususida ma`lumotlar yo`q. sug`d yil hisobi - markaziy osiyoda yashagan sug`diylarning quyosh taqvimiga asoslangan yil hisobi. so`g`d taqvimi qadimgi eron (avesto) va xorazmiy taqvimlariga juda yaqin bo`lgan. bir yil 12 oy va xar bir oy 30 kundan tashkil topgan. ortiqcha besh kun yilning 12-oyi oxiriga qo`shilgan. bu besh kun alohida nom bilan aytilgan. har yili qoldiq sifatida yig`ilib boradigan chorak kunning to`rt yilda to`la bir kun bo`lishiga e`tibor qilinmagan. yangi yil bahorgi tengkunlikdan boshlagan. sug`d oylarining tartibi va nomlari quyidagicha: 1.navsard. 2.jarjin. …

taqvimi ham asta-sekin unutila boshladi. avesto yil hisobi - eron va markaziy osiyo xalqlari qo`llagan eng qadimgi yil hisobi, taqvim. bu taqvim zardusht ta`limoti bilan birga vujudga kelganligi uchun zardusht taqvimi, oy nomlari va boshqa hamma atamalari "avesto" kitobidan olinganligi uchun avesto taqvimi ham deyiladi. eronda qo`llangan eng qadimgi taqvim bo`lganligi uchun hozirgi ilmiy adabiyotlarda qadimgi eron taqvimi nomi ham ishlatiladi. zardusht yil hisobi quyosh yiliga asoslangan bo`lib, 12 oydan iborat. har bir oy 30 kun, yana qo`shimcha 5 kun bor. bu 5 kun alohida oy hisoblanadi. taqvimdagi 12 oyning nomi "avesto"dagi ma`budalarning nomiga borib taqaladi. oy nomlaridan tashqari oy tarkibiga kirgan kunlar (30 kun) ning ham alohida-alohida nomlari bor. "avesto"ning milodiy vi asrda sosoniylar davrida tuzilgan matnida oylar va kunlarning to`liq nomi ro`yxati keltirilgan. biroq ba`zi taqvim atamalari "avesto"ning eng azaliy qismlari deb hisoblanuvchi miloddan avvalgi viii-vii asrlarda tarkib topgan. "gotlar"da ham uchraydi. zardusht taqvimi qachon va qaerda tuzilganligi …

i 365 kun, har biri 30 kundan tuzilgan 12 oy va yana 5 kundan iborat, to`rt yilda yana 1 kun orttirilgan. demak, har to`rt yilda (kabisa yilida) 12-oyning oxiriga 5 kun emas, 6 kun qo`shilgan. zardusht yil hisobi qadimgi eron manbalarida - behstun va naqshi rustam kitobalarida hamda boshqa yozma yodgorliklar va hujjatlarda tez-tez tilga olinadi. shunday qilib zardusht taqvimi ahmoniylar davridan boshlab davlatning ish yuritish bo`yicha rasmiy taqvimi bo`lib qoladi. shu bilan birga bu taqvim zardusht dini bayramlari, rasm-rusumlarini olib borishda diniy taqvim ham bo`lib qolaveradi. zardusht oylarining nomlari: 1. farvardinmoh, 2. ordi - behishtmoh, 3. xurdodmoh, 4. tirmoh, 5. murdodmoh, 6. shahrivarmoh, 7. mehrmoh, 8. obonmoh, 9. ozarmoh, 10. daymoh, 11. bahmanmoh, 12. isfandarmazmoh. har bir oyda 30 kunning maxsus nomi ham bo`lgan ular quyidagilar: 1. xurmuz, 2. bahman, 3. urdubehisht. 4. shahrivar, 5. isfandarmaz, 6. xurdod, 7. murdod, 8. dayba ozar, 9. ozar, 10. obon, 11. xur, …

lug`aviy ma`nosini quyidagicha talqin qiladi. (izoh: umar xayyom oylarning nomini asli avestocha demasdan pahlaviy tilida deb aytadi. chunki umar xayyom davrigacha avesto tilidagi so`zlar pahlaviy tiliga, pahlaviy tilidagi so`zlar yangi fors tiliga o`tib kelardi. shuning uchun umar xayyom oy nomlarini pahlaviycha deb tushuntiradi). biz umar xayyom so`zlarini aynan keltiramiz. 1. farvardin - pahlaviycha so`z va uning ma`nosi aynan jannatlar bo`lib, bu oy o`simliklar o`sishining boshlanishidir. bu oy hamal burjiga oid. binobarin, oyning boshidan to oxirgacha oftob shu burjda bo`ladi. 2. ordbihisht - bu oyda dunyo o`zining ko`karishi ila jannatmonanddir. urd pahlaviy tilida "monand" degani. oftob bu oyda haqiqiy aylanishi bo`yicha savr burjida bo`ladi. bu oy bahorning o`rtasidir. 3. xurdod - odamlarni bug`doy, arpa va mevalar bilan boqadi. oftob bu oyda javzoburjida bo`ladi. 4. tir - bu oyni "tir" atadilar, chunki bu oyda bug`doy, arpa va boshqa narsalarni taqsim qiladilar. oftobning avji pasaya boshlaydi. saraton burjida bo`ladi. bu oy yoz oyining …

vs burjida bo`ladi. 10. day - paxlaviy tilida "day" devni anglatadi. bu oyni "day" deyishlariga sabab, u qahrli va bu oyda yer ko`karishdan yiroqdir. oftob jadida bo`ladi. bu qishning birinchi oyi. 11. baxman - buning ma`nosi "o`shanga o`xshagan" demakdir. chunki bu oy o`sha day oyiga o`xshab sovuq va quruqdir. oftob bu oyda zuhal xonasida, dalvning jadi bilan tutash yerida bo`ladi. 12. isfand - bu oyni isfand deydilar, chunki isfand paxlaviy tilida mevani anglatadi, ya`ni bu oyda mevali daraxt va o`simliklar ko`kara boshlaydi. oftob bu oyda oxirgi hut burjiga yetib keladi. qadimgi eron oylari yuqorida aytilganidek 30 kundan bo`lib, har bir kunning avesto tilida maxsus nomi bor. alisher navoiy asarlarida ham qadimgi eron oylarining hammasi tilga olinadi. ayrim xollarda navoiy qadimgi eron oylarining nomlarini burj oylarining nomlari bilan almashtirib qo`llaydi. chunonchi: hamal o`rnida farvardin, savr o`rnida ordbehisht, javzo o`rnida xurdod, saraton o`rnida tir va shuning kabilar. kadimgi eron yil hisobi, ya`ni …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sug`d taqvimi"

1353156951_39841.doc www.arxiv.uz sug`d taqvimi xorazmiy taqvimiga juda yaqin bo`lgan sug`d taqvimining vujudga kelishida xorazmiy taqvimi asos bo`lgan bo`lsa ajab emas, chunki xorazmiy tili bilan sug`d tili ko`p jihatdan bir-biriga yakin turadi. shuni ham aytib o`tish kerakki xorazmiy oylarining nomlari ham, sug`d oylarining nomlari ham lug`aviy jihatdan qanday ma`no berishi noma`lum. bu haqda abu rayxon beruniy ham to`xtalmaydi. xorazmiy tilidagi va sug`d tilidagi hujjatlarda ham oylarning qanday ma`no anglatishi xususida ma`lumotlar yo`q. sug`d yil hisobi - markaziy osiyoda yashagan sug`diylarning quyosh taqvimiga asoslangan yil hisobi. so`g`d taqvimi qadimgi eron (avesto) va xorazmiy taqvimlariga juda yaqin bo`lgan. bir yil 12 oy va xar bir oy 30 kundan tashkil topgan. ortiqcha besh ku...

Формат DOC, 89,5 КБ. Чтобы скачать "sug`d taqvimi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sug`d taqvimi DOC Бесплатная загрузка Telegram