bxsr davri o`zbek muhojirligi

DOC 60,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1353304256_39932.doc www.arxiv.uz bxsr davri o`zbek muhojirligi o`zbekiston mustaqillikka erishgach, tarix fani ham muhim o`zgarishlarga yuz tutdi. uning ko`plab yo`nalishlari yangitdan shakllandi, ko`pchiligi esa ilgari mumkin bo`lmagan va o`rganilmagan manbalarni obyektiv yoritish asosida o`zgartirildi. sovet davri o`zbekiston tarixini shu taxlit o`rganish ilmiy izlanishlar tizimida alohida ahamiyat kasb etadi. sovet hukumati davrida o`zbeklarning muhojirligi ommaviy tus oldi va 1917-1924, 1925-1930, 1939-1945 yillarda bosqichma-bosqich amalga oshdi. turkistondagi birinchi milliy-davlat uyushmasi – “turkiston muxtoriyati” zo`ravonlik yo`li bilan yo`q qilinib, mahalliy boshqaruv tizimining to`la “bolsheviklashtirilishi”, sovet tuzumiga qarshi olib borilgan qurolli kurash (“bosmachilik”)ning mag`lub etilishi, buxoro amirligining yemirilishi va xiva xonligining qizil armiyachilar tomonidan tor-mor etilishi, hududda yuzaga kelgan ocharchilik va vayronagarchiliklar hamda sovet hukumati olib borgan ijtimoiy islohotlari tufayli dinga qarshi kurash va “xujum” nomi ostida ayollarning paranjisini tashlashga yo`naltirilgan harakatlar o`rta osiyoda, xususan o`zbekistonda murakkab va ziddiyatli vaziyatlarni yuzaga keltirdi. jamoalashtirish, o`ziga to`q dehqonlarni “quloqlashtirish”, 1937-1938 yillardagi qatag`onlar kabi qator tadbirlar aholining deyarli …

qilishga chaqirdi. shuningdek, bu barcha omillar nafaqat muhojirlik tarixini, balki xorijdagi o`zbek diasporasining ayni paytdagi ahvolini o`rganishning ham muhimligini ta`minlaydi. mustaqillik yillarida bevosita muhojir o`zbeklar masalasida ayrim ilmiy maqolalar va tadqiqotlar yaratildi. bu borada yozilgan ishlarni uch guruhga bo`lish mumkin. birinchi guruh tadqiqotlarga respublikadagi ijtimoiy-gumanitar fan sohasidagi mutaxassislarning maqola va kitoblari kiradi. ikkinchi guruhga xorijda istiqomat qilgan o`zbeklarning o`zbekistondagi matbuot organlarida e`lon qilingan xotira maqolalari, respublika turli nashrlarida chop etilgan bir qator asarlari kiradi. xorijiy tarixshunoslikda dunyoning turli tillarida e`lon qilinayotgan asarlar uchinchi guruhni tashkil etadi. o`zbek muhojirligi bilan bog`liq obyektivlikka asoslangan maqola va ayrim tadqiqotlar asosan xx asrning 90-yillarida e`lon qilina boshlandi. adabiyotshunos olimlar va publitsistlardan sh.turdiyev, t.qahhor, o.sharafiddinov kabilarni qayd qilib o`tish mumkin. sherali turdiyev o`z kitob va maqolalarida o`tgan xx asrning 20-yillarida turkistondan germaniyaga ta`lim olish uchun borganlar taqdiri, jumladan, xorijda qolib ketgan o`zbek muhojirlari haqida ma`lumot beradi. u turkistondan 70 dan ortiq yoshlar germaniyaga o`qish uchun …

od buxoro» (1923-1924) gazetalarida chop etilgan maqola va xabarlar ma`lumotlari ham ishning mazmunini yoritishda muhim manba sifatida xizmat qildi. ushbu gazetalarda bxsr hukumatining o`rnatilishi jarayonida va 1920-1924 yillarda ro`y bergan muhojirliklar, ularning yo`nalishlari, sabab va oqibatlari, ushbu masalada hukumat yuritgan siyosatga oid ko`plab maqola hamda xabarlar mavjud. “buxoro axbori” va “ozod buxoro” gazetalaridagi o`rganilayotgan mavzuga oid ma`lumotlar arxiv hujjatlari hamda bu boradagi tarixiy adabiyotlar bilan qiyosiy tahlil qilindi. 1917-1920 yillarda o`rta osiyoda kechgan siyosiy jarayonlar tufayli qochoqlar ommasi vujudga kelgan. turkiston assr, bxsr, xxsr bo`ylab ko`chib va qochib yurganlar ham anchagina foizni tashkil qilib, hukumatlar qochoqlarni o`z yerlariga qaytarish chora-tadbirlarini ko`rishgan. qochoqlarni qaytarish bilan bog`liq maxsus komissiyalar tuzilgan. 1921 yil aprelida bxsr ichki ishlar nozirligi chiqargan qarorda turkiston assrda istiqomat qilayotgan buxoro fuqarolarini qaytarish masalasi va bu masalada qabul qilingan tartiblar qayd qilinadi. qarorda, jumladan, har haftada 60 kishini qaytarish, vataniga qaytayotgan oilalarni qat`iy meditsina ko`rigidan o`tkazish, qochqin bo`lishidan oldin …

a buxoro-afg`on chegarasini yagona turkiston fronti qo`mondonligi ostidagi rsfsr chegarachi qo`shinlari qo`riqlardi. buxoro respublikasida harbiy kuchlarning yetishmasligi bahonasida shartnomaning izoh qismida ayrim hollarda chegarani himoya qilishda buxoro harbiylaridan ham foydalaniladi, - deb qayd qilinadi. 1917-1920 yillardagi ayovsiz qurolli to`qnashuvlar oqibatida dehqonlar qo`lidan ot-ulov, urug`lik, oziq-ovqat mahsulotlarining zo`rlik bilan tortib olinishi, urush davrida ko`p yerlarga ekin ekilmay tashlandiq holatda qolib ketishi, raqib tomonlarning g`alla va oziq-ovqat zaxiralarini yo`qotib yuborishi, volga bo`yidagi g`allakor rayonlarda ro`y bergan qurg`oqchilik tufayli hosilning bo`lmasligi kabi sabablar 1922-1923 yillarda sovet davlatida dahshatli ocharchilikni keltirib chiqardi. ocharchilikdan qiynalganlar soni 25 million kishiga yetgan. volgabo`yi ochlarining (tatar, boshqird, rus) katta guruhlari turkistonga qarab temir yo`llar bo`ylab yo`lga chiqqanlar. turkiston assrga och qolgan rayonlardan 140.000 turli yoshdagi qochoqlar kirib kelgan. qochoqlarning 11.000 tasi ota-onasiz yetim bolalar bo`lgan. qochoq ochlarni meditsina ko`rigidan o`tkazish, oziq-ovqat bilan ta`minlash, viloyatlarga taqsimlash, kelgan joylariga qaytarib yuborish ishlari o`zi og`ir bo`lgan vaziyatni yanada mushkullashtirdi. 1922 yilning …

da yozilishicha, bxsr viloyatlaridan termizga 200 ta, buxoro va dushanbega 200 tadan, karmana va qarshiga 150 tadan, shahrisabzga 100 ta, karki va chorjo`yga 50 tadan, jami 1050 ta yetim bolalar och qolgan rayonlardagi o`zbek oilalariga joylashtirildi. 1920 yillarda siyosiy va iqtisodiy vaziyat og`ir bo`lgan turkiston o`lkasiga 100 minglab och qochoqlarning markaziy rayonlardan kirib kelishi mahalliy aholining shundoq ham og`ir turmush tarziga salbiy ta`sir ko`rsatdi. natijada xorijga muhojir bo`lib ketish jarayoni muttasil davom etib turdi. vahimaga tushgan oddiy xalq vakillari, diniy ulamolar o`zlari istiqomat qilayotgan shahar hamda qishloqlardagi hurmat-e`tiborli kishilarga qo`shilib, afg`oniston, sharqiy turkiston (xitoy) tomonga qochib keta boshlaganlar. buxoroda amirlik tartibi ag`darilganidan so`ng (1920 yil sentabr) qizil askarlarni oziq-ovqat bilan ta`minlash uchun ozuqa mahsulotining (100 mln. rubl qarzdan tashqari) xalqdan majburan tortib olinishi, xususiy savdoning man qilinishi, soliqlar tartibini ishlab chiqmaslik, aholining asrlar bo`yi vujudga kelgan milliy urf-odat va an`analarini mensimaslik, xalqning dinga munosabatini hisobga olmasdan shariat sudi va eski …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bxsr davri o`zbek muhojirligi"

1353304256_39932.doc www.arxiv.uz bxsr davri o`zbek muhojirligi o`zbekiston mustaqillikka erishgach, tarix fani ham muhim o`zgarishlarga yuz tutdi. uning ko`plab yo`nalishlari yangitdan shakllandi, ko`pchiligi esa ilgari mumkin bo`lmagan va o`rganilmagan manbalarni obyektiv yoritish asosida o`zgartirildi. sovet davri o`zbekiston tarixini shu taxlit o`rganish ilmiy izlanishlar tizimida alohida ahamiyat kasb etadi. sovet hukumati davrida o`zbeklarning muhojirligi ommaviy tus oldi va 1917-1924, 1925-1930, 1939-1945 yillarda bosqichma-bosqich amalga oshdi. turkistondagi birinchi milliy-davlat uyushmasi – “turkiston muxtoriyati” zo`ravonlik yo`li bilan yo`q qilinib, mahalliy boshqaruv tizimining to`la “bolsheviklashtirilishi”, sovet tuzumiga qarshi olib borilgan qurolli kurash (“bosmachilik”)ni...

Формат DOC, 60,5 КБ. Чтобы скачать "bxsr davri o`zbek muhojirligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bxsr davri o`zbek muhojirligi DOC Бесплатная загрузка Telegram