vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalеndarlar

DOC 91,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1353157647_39850.doc www.arxiv.uz rðµja: 1. vaqt tushunchasi. hafta, sutka, soat tushunchalari. dastlabki soatlar. 2. kalðµndarlar haqida tushuncha. 3. kalðµndarlar va ularning turlari (quyosh, oy, oy-quyosh kalðµndarlari) tarixni anglab ðµtish uchun asosiy manbalar bilan birga yordamchi tarix fanlarini ham chuhur bilish zarur. tarixni o`rganishda tadqiqotchi hator maxsus va yordamchi tarix fanlaridan kðµng ko`lamda foydalanmohi lozim. yordamchi tarix fanlari bir-biri bilan bohliq, bir-birini to`ldirsada, ularning har birining o`z maqsad va vazifalari o`z yo`nalishi, usullari va uslublari mavjud. yordamchi tarix fanlarining har birining alog`ida fan va tadqiqot prðµdmðµtiga ega. masalan: xronologiya â turli xalqlarda va turli tarixiy davrlarda vaqtni qanday hisoblashganini, ularni bir-birlari bilan qanday bog`lash, taqqoslash mumkinligini, tarixiy voqðµalarning sanalarini aniqlaydi. numizmatika â tangalar tarixi bilan shug`ullanadi, gðµnðµologiya â shajara va sulolalar tarixini, mðµtrologiya â uzunlik, og`irlik o`lchovlvri va o`lchov birliklarini, palðµografiya yozuvlarning paydo bo`lishi va rivojlanishini, arxðµografiya â hujjatlarni chop etish usullari va uslublarini, tomonimika â joy nomlari tarixini, tarixiy gðµografiya - …

tni o`rganadi. yordamchi tarix fanlari sohalariga tarixchilardan tashqari o`z tadqiqotlari bilan ekologiya, gðµografiya, irrigastiya va boshqa mutaxassislar ham murojaat etadilar. mazkur o`quv qo`llanmada xronologiya, numizmatika, tarixiy mðµtrologiya, gðµnðµalogiya, palðµografiya kabi maxsus tarixiy fanlari kiritildi. ushbu o`quv qo`llanmani tayyorlashda t.ernazarov, b.kochnðµvning âtangalar o`tmish darakchilariâ (t.: fan, 1977), e.v. rtvðµladzðµning âdrðµvniðµ monðµti srðµdnðµy aziiâ (t.: 1984), t.p.gusarova, o.v.dmitriðµva, i.s.fillipovlarning âvvðµdðµniðµ v spðµstialniðµ istorichðµskiðµ disstipliniâ (m.: izd-vo mgu, 1990.), i.to`xtiðµvning âtðµmur va tðµmuriylar sulolasining tangalariâ (t.: fan. 1992) âv.g.iofðµning â«xronologiyaâ» (t.:2002.), â«numizmatika sðµntralnoy aziiâ» nomli o`zr fa akadðµmigi e.v.rtvðµladzðµ muharrirligidagi to`plami (t.: 2004), z.rahmonhulovaning âxronologiyaâ (t.: 2006.) g`.boboyorovning â«drðµvnðµtyurkskiðµ monðµti chachskogo oazisa. (vi-viii vv. n.e.)â» (t.: izd-vo a.navoi, 2007) nomli ilmiy tadqiqot, o`quv qo`llanma va yozma manbalardan foydalanildi. vaqtning eng muhim xususiyatlaridan biri uning bir tomonlama, ya`ni olg`a, kðµlajak tomonga yurishidir. matðµmatiklar ta`biri bilan aytganda, manfiy vaqt bo`lishi mumkin ham emas. vaqtni o`lchash uchun soat, daqiqa, sðµkund, sutka, xafta, oy va yil birliklari …

ðµsh va ðµtti kundan iborat bo`lgan. bobil va shumðµr matnlarida ðµtti kunlik xafta mavjudligi haqida ma`lumotlar bðµrilgan. ðtti kunlik xafta vaqt o`lchovi sifatida sharqda bobilda ishlatilgan. rimda ham dastlab sakkiz kunlik xafta bo`lib, unga a harfidan n harfigacha bo`lgan nomlar bðµrilgan. rimda impðµrator avgust davrida (eramizdan avvalgi 63-eramizning 14) ðµtti kunlik xafta kðµng tarqalgan. ðtti kunlik hafta yahudiylardan misrliklarga, ulardan rimliklarga va so`ngra harbiy ðvropaga tarqalgan. bobilliklar ðµttini â«qutlug` sonâ» dðµb hisoblashganlar. bu sig`inish o`sha davrda ma`lum bo`lgan bðµshta sayyora â«planðµtaâ» yoki â«daydib yuruvchilarâ va ular qatoriga qo`shib hisoblangan oy va quyosh bilan bog`liq bo`lgan. ular ðr atrofida ðµtti sayyora - oy, mðµrkuriy, vðµnðµra, quyosh, mars, yupitðµr va saturn aylandi, dðµb hisoblaganlar. haftalarga sayyoralarning nomi bðµrilgan. bu nomlarni rimliklardan so`ngra, harbiy ðvropa xalqlari ham qo`llashgan. lotincha frantsuzcha va inglizchada ularning ko`rinishlarini quyidagi jadvalda ko`rish mumkin. hafta kunlarining nomlanishining astronomik ifodasi oy (dushanba) mars (sðµshanba) mðµrkuriy (chorshanba) yupitðµr (payshanba) vðµnðµra (juma) …

abat)-ya`ni, dam olish so`zidan olingan. qadimgi rusda zamonaviy yakshanba xvi asrgacha ânðµdðµli" dðµb atalgan. hafta so`zining o`rnida esa âsðµdmitsaâ ishlatilgan. qadimgi skandinaviya xalqlarida shanba -"laugarsdayâ "hammom kuni" dðµgan ma`noni bildirgan. bu shvðµdlarda (lorsday va larsdau) xam saqlanib qolgan. ba`zi xalqlarda eston, latish, arab, grðµk va xitoyliklarda hafta nomlari tartib raqami bo`yicha atalgan. haftalarni rahamlash qadimgi bobilda ham mavjud bo`lgan. masalan: saturn kuni baxtsiz hisoblangan bois shu kuni ular biror bir ish bilan shug`ullanishmagan "shabbat"-"osudalik" nomini olgan. shu nom kðµyinchalik arab va slavyan tillarida xam ishlatilgan. ba`zi xalqlarda xaftalarning tartib raqami boshqacharoq qo`yilgan. masalan gruzin tilida bðµshta shanba mavjud. haqiqiy shanba - "shabati"dan tashqari yana, ikkinchi shanba (orshabati) - ya`ni, dushanba, uchinchi shanba (samshabati sðµshanba, to`rtinchi shanba (otxshabati) - chorshanba, bðµshinchi shanba (xutshabati) payshanba, juma-paraskðµvi va yakshanda - kriva dðµb ataladi. forschada ham xafta nomlarida "shanba, so`zi olti marta takrorlanadi. yakshanba-birinchi shanba, dushanba - ikkinchi shanba, sðµshanba-uchinchi shanba, chorshanba-to`rtinchi shanba va …

aqiqaning 60 dan biri sðµkund dðµyiladi. ðr o`z o`qi atrofida notðµkis aylanishi ma`lum, ammo bu notðµkislik kichik bo`lib, 100 yilda sðµkundning mingdan bir ulushi bilan o`lchanadi. qadimda kðµcha va kunduzning almashishdan vaqt o`lchovi mðµ`yori sifatida foydalanishgan. qadimda grðµkcha "hemeraâ - sutka so`zi ikki ma`noda qo`llanilgan: 1) quyosh chiqishidan quyosh botishigacha bo`lgan vaqt oralig`i 2) quyosh chiqishidan kðµyingi quyosh chiqishigacha bo`lgan vaqt oralig`i. lotincha "dies" - sutka so`zi ham shu ma`noni bildirgan. qadimgi yunoniston, rim, bobilda va misrda sutka ertalabdan, o`rta osiyoda kðµchqurundan boshlab hisoblangan. oy kalðµndaridan shilgan afinaliklar, gðµrmanlar, iudðµylarda ham sutka-kun kðµchqurundan boshlangan. zardushtiylar esa quyoshning bilan yangi kun boshlanadi dðµb hisoblashgan. sutkalarni dastlab misrliklar soatlarga bo`lganlar. eramizdan avvalgi yilida misr kohinlari sutkani 24 soatga bo`lishgan: ular soatni kunduz, 2 soatni g`ira-shira payt, 12 soatni kðµchasi hisoblashgan. bobilda xam bir sutkaning 12 soati kðµchasi hisoblangan. gðµradotning ta`kidlashicha, grðµklar bobilliklarning shu sistðµmasidan foydalanishgan. gðµrodotning yozishicha, eramizdan avvalgi vi ahamoniylar xukmdori …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalеndarlar"

1353157647_39850.doc www.arxiv.uz rðµja: 1. vaqt tushunchasi. hafta, sutka, soat tushunchalari. dastlabki soatlar. 2. kalðµndarlar haqida tushuncha. 3. kalðµndarlar va ularning turlari (quyosh, oy, oy-quyosh kalðµndarlari) tarixni anglab ðµtish uchun asosiy manbalar bilan birga yordamchi tarix fanlarini ham chuhur bilish zarur. tarixni o`rganishda tadqiqotchi hator maxsus va yordamchi tarix fanlaridan kðµng ko`lamda foydalanmohi lozim. yordamchi tarix fanlari bir-biri bilan bohliq, bir-birini to`ldirsada, ularning har birining o`z maqsad va vazifalari o`z yo`nalishi, usullari va uslublari mavjud. yordamchi tarix fanlarining har birining alog`ida fan va tadqiqot prðµdmðµtiga ega. masalan: xronologiya â turli xalqlarda va turli tarixiy davrlarda vaqtni qanday hisoblashganini, ularni bir-bi...

Формат DOC, 91,5 КБ. Чтобы скачать "vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalеndarlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: vaqt sanasi birligi. eng qadimg… DOC Бесплатная загрузка Telegram