viii-xi асрларда марказий осиёдаги илм-фан ривожи

DOC 70.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1664132935.doc viii-xi асрларда марказий осиёдаги илм-фан ривожи режа: 1. viii аср ўрталарида марказий осиёд ислом динининг жорий этилиши. 2. сомонийлар даврида илм фан тараққиёти ва унинг аҳамияти. 3. viii-xi асарларда марказий осиёдаги мутафаккирлар ва уларнинг фаолияти. 704 йил хуросонга қутайба ибн муслим тайинланиб, унга топширилган вазифа моварауннахрни мутлоқ босиб олиш эди. қутайба шу топшириқни ўта золимлик билан амалга оширади. аммо бу вилоятларни мутлоқ бўйсиндириш учун яна бир неча ўн йилликлар керак бўлди, баъзи жойларни қайта-қайта босиб олишга тўғри келарди. араблар фақатгина ерли ахолининг турли табақалари, турли вилоятлар орасида низолар чиқариб, viii аср ўрталарига келиб марказий осиё аҳолисининг қисман тинчита олди. ислом динини марказий осиёда жорий этиш хам осонлик билан бўлмади. араблар не-не хийлалар кўрсатмасинлар, ҳоли имкони борича зардўштийликка қайта берди. хуросон ва моварауннаҳрнинг эрксевар аҳолиси хатто бир асрдан кейин ҳам араблар ҳукмронлигига, оғир солиқларга, айниқса инсон ҳуқуқининг паймол этилишига кўника олмадилар. муқанна каби ватанпарварлар бошлиқ кўплаб қўзғолонлар дунёнинг ярмини эгаллаган …

а кўтарилган ва шафқатсизлик билан бостирилган қўзғолонлар, феодалларнинг ўзбошимчалиги давлатни кучсизлантиради. хусайн ибн али марказий рахбарлигидаги карматлар харакати ҳам худди шу даврда х асрнинг бошларида рўй берди ва қон тўкишлар билан бостирилди. аммо карматлар баъдати халқ орасида узоқ вақт яшади, хатто оврўпа мамлакатлари, айниқса, францияда (альбигойлар) кенг тарқалди. ix-x асрларда моварауннаҳр ривожланган қишлоқ хўжалиги, ички ва ташқи савдо, хунармандчилик юксак тараққий этган, иқтисодий жиҳатдан яқин ва марказий шарқдаги илғор мамлакат эди. бу даврда сомонийлар давлатининг пойтахти бўлган бухоро марказий осиёнинг сиёсий ва маданий марказига айланган маҳалда кўплаб мактаб, кутубхона, мадрасалар ташкил этилган, бинолар, саройлар ва истеҳкомлар қурилган эди. бухорода самонийлар даврида марказий осиёнинг энг обод, гўзал шаҳрига айланган эди. сомонийлар илм-фан, адабиёт, санъат, умуман мадниятнинг тараққиётига катта аҳамият берганлар. улар саройга олим, шоир, бастакор, муҳандис кабиларни жалб этганлар. бу даврда аҳолининг тили суғди, тожик ва туркий бўлсада, араб тили ҳам кен тарқалган эди. араб тили илм-фан, адабиёт, дин, фикҳ тили …

а зиёфатда ўлдирилган. шоирдан минг байт достоннинг бошланғич қисми қолган. сомонийлар даврида айниқса илм-фан ривожи юксак чўққиларга кўтарилади. бир томондан худуднинг тарихий шароити бунга имкон тўғдирса, иккинчи томондан ислом фалсафасидаги кучли рационалистик ва материалистик элементлар қадиги дунё ғоявий бойликларини ўзлаштиришни осонлаштиради ва табиий фанларнинг тараққиётига ёрдам беради. хозирги замон фанлари асосини яратган буюк олимлар муҳаммад мусо ал-хоразмий, аҳмад фарғоний, аби наср фаробий, беруний, абу али ибн иснолар самонийлар даврининг маҳсулидир. халифа маъмун ибн хорун ар рашид бекорга бир гуруҳ осиёлик олимлар – хоразмий марвлик абу мансур, фарғоналик аҳмад ибн муҳаммад, ибн касир, марвлик аҳмад ибн абдуллоҳ марваруддлик холид ибн абдумалик кабиларни боғдодга олиб кетган эмас. бу олимлар маъмун томонидан боғдодда ташкил этилган “байт-л ҳикма”нинг асосини ташкил этдилар ва аш шаммасия ва дамашқ яқинидаги қайсиюн тоғидаги абсерваторияларда илмий кузатувлар олиб бордилар. марказий осиёда араб истиломи вахшиёна қирғинлардан кейин ҳам аждодлар динига қайтиш кўп учраган. х асргача бухоро, самарқанд, хоразм, эрон, бобилда …

ва асбоб-анжомларини бутунлай арабларга қолдириб ўзлари учун шаҳар ташқарисида етти юзта кўшк бино қилдилар... ҳар бири ўз кўшки атрофига хизматкорлари ва қзига қарашли одамлари учун уйлар қурди ва бир киши ўз кушкининг олдига боғ ва текис майдон қилди ва улар ана шу кўшкларга кўчиб келдилар. у кўшклар хозирда вайрон бўлиб, кўпроқ қисми шаҳарга қўшилиб кетган, у жойда фақат икки учта кўшк сақланиб қолган ва уларни “кўшки муғон” дейдилар. чунки бу жойда оташпараст (муғ)лар турганлар. бу вилоятда оташпарастларнинг ибодатхоналари кўп бўлган. сомонийлар дин соҳасида хамма динларга эркинлик бериш сиёсатини олиб борганлар, хатто саройда суний, гила, зардўштийлик, исавия динларига диний масалада одамларни татбиқ этиш бўлмаган, аксинча, мутлоқ фикр эркинлиги хукм сурган. бундай сиёсат мамлакатда илм-фан, унинг амалий ва назарий турлари, фалсафанинг кенг ривожига шароит яратди. худди ана шу даврда бухорода бой дунёвий адабиёт, шерърият ва қаҳрамонона ўтмишни улуғловчи достонлар ва насрий қиссалар яратилди. юнон-грек олимларининг асарлари таржима қилинди ва энг аҳамиятлиси, бу …

“ал муаллимий соний” деб ном таратган фаробий ижоди бўлди. “фаробийнинг ижтимоий-фалсафий қарашлари фақат антик фалсафаси таъсири остидагина эмас, балки марказий осиё, эрон, хиндистон ва яқин шарқнинг маданий анъаналари ва ўша даврда марказий осиёда ривожланган илғор илмий тафаккур асосида шаклланди. унинг асарлари шарқ ва ғарб олимларини халигача билим доираси кенглиги билан хайратга солиб келмоқда. олим аристотел таъминотининг рационал томонларини шунчалик ривож эттирдики, ҳаёт эканидаёқ “иккинчи аристотел” деган фахрий номга эга бўлди. файласуфнинг ижтимоий қарашлари, борлиқ абадийлиги ҳақидаги таълимотлари испания орқали оврўпага ўтиб ўйғониш даври гуманизми ва ундан кейинги материалистик фалсафий оқимларнинг шаклланишига таъсир этди. олимнинг xii асрда лотин тилига таржима қилинган асарлари кейинчалик рожер бекон каби беруний тарих, астраномия, геодезия ўз даври учун олий даражага кўтарган, тажриба асосида иш кўрган, асарлари савияси, тадқиқот методи билан замонамиз фани даражасига кўтарила олган олим эди. ёки “шайх ул раис” ибн сино инсоният тарихидаги энг буюк шифокор – олим айни вақтда инсонпарвар файласуф. унинг шуҳрати …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "viii-xi асрларда марказий осиёдаги илм-фан ривожи"

1664132935.doc viii-xi асрларда марказий осиёдаги илм-фан ривожи режа: 1. viii аср ўрталарида марказий осиёд ислом динининг жорий этилиши. 2. сомонийлар даврида илм фан тараққиёти ва унинг аҳамияти. 3. viii-xi асарларда марказий осиёдаги мутафаккирлар ва уларнинг фаолияти. 704 йил хуросонга қутайба ибн муслим тайинланиб, унга топширилган вазифа моварауннахрни мутлоқ босиб олиш эди. қутайба шу топшириқни ўта золимлик билан амалга оширади. аммо бу вилоятларни мутлоқ бўйсиндириш учун яна бир неча ўн йилликлар керак бўлди, баъзи жойларни қайта-қайта босиб олишга тўғри келарди. араблар фақатгина ерли ахолининг турли табақалари, турли вилоятлар орасида низолар чиқариб, viii аср ўрталарига келиб марказий осиё аҳолисининг қисман тинчита олди. ислом динини марказий осиёда жорий этиш хам осонлик бил...

DOC format, 70.5 KB. To download "viii-xi асрларда марказий осиёдаги илм-фан ривожи", click the Telegram button on the left.

Tags: viii-xi асрларда марказий осиёд… DOC Free download Telegram