ўрта асрларда яшаган аждодларимиз кийим – бошлари

DOC 58,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405495522_55717.doc ўрта асрларда яшаган аждодларимиз кийим – бошлари илк ўрта асрларга оид деворий ранг тасвирларда ўша даврда яшаган аждодларимизнинг кийим-бошлари, уларнинг турли хил шакллари, маҳаллий хусусиятлари ҳамда бу даврга оид мато турлари акс этган. айниқса, бу борада афросиёб, панжикент, варахша, болаликтепа, холчаён ва бошқа қатор ёдгорликлардаги деворий ранг тасвирларни алоқида таъкидлаб ўтмоқ жоиз-дир. жумладан, болалик тепадаги қазилмалар чоғида топилган суратларда эркаклар устида яктаги борлиги аниқланган. ёзма манбаларда «яктак» сўзи xii - xiii асрлардан эътиборан маълумдир. чунончи, «муқаддиматул-адаб»да яктойи, яктайни кийди деган сўзлар учрайди. тадкиқотчи олима г.м. майдинованинг фикрича, илк ўрта асрларга оид тасвирий санъат намуналарида сугд ва тохаристонда русм бўлган кийимларнинг барқарор турлари уларнинг жуда қадим замонлардан бери маҳаллий иқлим ва эл-элатлар турмушига мослашганидан далолат беради. деворий суратлардан ва археологик материаллардан шу нарса маълум бўладики, илк ўрта асрларда ўзига тўқ тоҳаристонлик эркаклар ипакдан, камбағал аҳоли эса оқ бўздан чакмон кийганлар. ушбу маълумотларни бевосита ёзма манбалар ҳам тасдиқлайди. жумладан, машҳур хитой …

орлигидан энг қадимги ва илк ўрта асрларга оид қатор кийимларнинг намуналари, асосан, эркак аёл ва болалар уст-бошлари топилган. қадимшунос ва санъатшунос олимлар томонидан ўрганилган аёллар кўйлагининг бичими узун бўлиб, ипакдан тайёрланган ва этаги тўпиғигача тушган. этаганинг энг қуйи қисмидан, яъни икки ён томонидан 10-15 сайтам қирқиб қўйилган, белларига эса камар (белбоғ) бойлаб зеб берилган. айнан бу даврга хос болалар кийими ҳам ипакдан калта қилиб тикилган бўлиб, белидан сал пастга тушиб турган. кўйлак этагидан, яъни бели атрофидан икки ён томондан 10-15 см қирқиб қўйганлар. ёқалари тўғри ва белида махсус тасма-белбоғи бўлган. қиз болалар кўйлагининг кўкрак қисми, енгининг учи ва этаги махсус қадама гуллар билан безатилган. ўнг қўл томонидан эса уйма чунтак (кисса) тикилган. кийимга мунчоқлар тикилиб зеб берилган бўлиб, енги ва кўкрак қисмига майда маржонли нақшлар тикилган5. умуман олганда, илк ўрта асарлар (v-vii асрлар)да яшаган аждодларимиз кийимларининг тадрижий ривожланиб бориши нафақат марказий осиё, балки бутун осиё ва буюк ипак йўли бўйлаб …

чида йўл-йўл газламадан тикилган хоразм чопонлари ҳам бўлганлиги хақида маълумот v-vii асрларда марказий осиёда ўзига хос ипакчилик марказлари пайдо бўлган. xi асрда яшаб ўтган машҳур тилшунос олим махмуд қошғарийнинг «девону луғатит турк» асарида ҳам жуда кўплаб кийимлар ва улар учун ишатиладиган газламалар номлари берилган. махмуд қошгарий ўз асарида 30 га яқин мато номларини келтириб ўтиш асосида фақатгина табиий матолардан (пахта, жун, шойи) тўқилган матоларнигина эмас, балки зарли кимхоб мато - «йўллик барчун» (кимхоб маъносида)дан ҳам чиройли тўнлар тикилганини таъкидлайди. шуниси қизиқки, қимматбаҳо ипак кимхоб ва духоба газламалар ўрта асарларда, аниқроғи, x - xii аср-ларда пул ўрнида муомала воситаси сифатида ҳам ишлатилган. асарда кийиниш маданиятига оид бўлган 225 та сўз келтирилган58. бу эса туркий халқларнинг кийиниш маданияти юқори бўлга нини кўрсатади. жумладан, «девон»да туркий халқлар орасида кенг тарқалган ўрта - ёпинчиқ пахтали тун, келин қучганда, горганда бегоналардан яшириниш учун мўлжалланган ёпинчиқ, кийикпатдан қилинадиган бош кийим, хотин пешонабоғ (дакана) уради, хотинлар кўкрагига …

манбалардан бири ҳисобланади. xii аср охири -xiii аср бошларида яратилган миниатюраларда тасвирланган эркак ва аёллар этаги бирмунча кенг, ўзига хос бичимли думалоқ шаклдаги кўйлаклар кийганини кўриш мумкин. олд қисми қисқароқ, орқаси узунроқ бўлган бу кўйлакларнинг астари кўпинча йўл-йўл матодан тикилган. эркак ва аёллар кийимлари ташқи жиҳатдан ўхшаш бўлса-да, уларда кўпгина фарқли жиҳатлар ҳам бўлган. аёллар кийимининг енги пастга қараб кенгайиб борган, эркаклар эса билагига ёпишиб тўрган кийим кийганлар. аёллар тўғри бичимли узун юбка шаклидаги кийим ёки кенг лозим кийишган. эркаклар шалворининг почаси узун бўлиб, кунжли этикка тикиб куйилган. эркаклар бошига салла ўрашган. аскарлар эса кийим устидан совут кийишган. миниатюраларда тасвирланишича, марказий осиё аҳолисининг кий-имлари асосан турли хил рангли силлиқ матолардан тикилган. юқорида таъкидлаб ўтганимиздек, ўрта асрларга оид айрим миниатюраларда йўл-йўл матолар тасвири ҳам учрайди. марказий осиё хам миниатюраларидаги кийимларни махсус тадкиқ қилган санъатшунос олима г. а. пугаченкованинг таъкидлашича, бундай йўл-йўл турдаги матолар фақатгина марказий осиё халқларига тегашлидир. миниатюраларда бундай рангдаги …

казий осиёга мўғул босқини натижасида xiv асрнинг биринчи чорагидан бошлаб зўрлик билан киритилган мўғул-хитой анъаналари барча соҳалар қатори либосларда ҳам ўз аксини топган. хукмдорлар, сарой ходимлари, давлат амалдорлари, шунингдек маҳаллий аҳоли орасида мўғул-хитой услубида кийиниш ва соч турмаклаш расм бўлган. ўнг кўкрак томондан боғлаб қўйиладиган, диагонал бичимли, калта енгли, ён томондан бел баробар қирқиб очилган, кўкраклари кашта билан безатилгач, либосларда xiv аср кийимларига хос хусусиятлар мужассамлашган дейиш мумкин. бу даврда аёллар устки либосларининг олди очиқ, кенг, нихоятда узун, енги пастга қараб кенгайиб борадиган тарзда тикилган. бош кийимининг уст қисмига бир тутам қуш пати қистирилган бўлиб, бичими мураккаброқ қалпоқ шаклида бўлган. xiv асрнинг иккинчи чорагидан бошлаб, мўғул-хитой либос русми сиқиб чиқарилган ва махаллий кийим-кечакларнинг янги турлари шаклланган. аммо эркаклар туни, кийимларнинг кўкрак қисмига тикилган кашта безаклари, либослар елкаси ва бел қисми, кийим этагини белгача ёки ундан узунроқ қилиш каби мўғул-хитой кийимларига хос хусусиятлар сақланган. xv асрда, яъни темурийлар хукмронлиги даврига келиб, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўрта асрларда яшаган аждодларимиз кийим – бошлари"

1405495522_55717.doc ўрта асрларда яшаган аждодларимиз кийим – бошлари илк ўрта асрларга оид деворий ранг тасвирларда ўша даврда яшаган аждодларимизнинг кийим-бошлари, уларнинг турли хил шакллари, маҳаллий хусусиятлари ҳамда бу даврга оид мато турлари акс этган. айниқса, бу борада афросиёб, панжикент, варахша, болаликтепа, холчаён ва бошқа қатор ёдгорликлардаги деворий ранг тасвирларни алоқида таъкидлаб ўтмоқ жоиз-дир. жумладан, болалик тепадаги қазилмалар чоғида топилган суратларда эркаклар устида яктаги борлиги аниқланган. ёзма манбаларда «яктак» сўзи xii - xiii асрлардан эътиборан маълумдир. чунончи, «муқаддиматул-адаб»да яктойи, яктайни кийди деган сўзлар учрайди. тадкиқотчи олима г.м. майдинованинг фикрича, илк ўрта асрларга оид тасвирий санъат намуналарида сугд ва тохаристонда русм б...

Формат DOC, 58,0 КБ. Чтобы скачать "ўрта асрларда яшаган аждодларимиз кийим – бошлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўрта асрларда яшаган аждодларим… DOC Бесплатная загрузка Telegram