ўрта асрлар театри

DOC 77.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1527071119_71711.doc ўрта асрлар театри режа: 1. гистрионлар 2. черков драмаси 3. дунёвий драматургия. адам де ла-аль 4. миракл мистеря 5. моралите фарс ғарбий оврўпада феодализм v асрдан xvii асргача, дастлабки буржуа инқилобларигача бўлган тарихий даврни ўз ичига олади. феодализм тузуми ҳаробага айланган рим қулдорлик империяси заминида туғилди. янги синфлар пайдо бўлди, қулдорлик ўрнини крепостнойлик эгаллади ва шу билан ўзаро кураш феодаллар билан крепостнойлар орасида давом эта бошлади. ўрта асрлар театри тарихи икки босқични: илк ўрта асрлар (v-xi асрлар) ва юқори ўрта асрлар (xii асрдан xvi асрнинг ўртаси) гача бўлган босқични бошдан кечирди. гарчи черков антик театр изларини қатъий равишда йўқотиб юборган бўлса-да, лекин театр омон қолди. унинг куртаклари қулдорлик ўрнида бунёд топган қишлоқ халқ расм-русумларида яққол кўрина боради. халқ насронийликни қабул қилган бўлса-да, лекин ҳамон маъжусийлик эътиқодларини унутмай келар эди. черковнинг таъқиб ва тазйиқларига қарамай, қишлоқ аҳолисига қадимги одатича, қиш тугаши, баҳор келиша ва хирмон кўтариш байрамларини давом эттиравердилар; одамлар …

и бадиий шакллар билан бойий олмаганидан, қадимги юнон театри даражасида ривожлана олмади. гистрионлар xi асрда феодал оврўпа ҳаёти жонланади: натурал хўжалик товар-пул хўжалиги билан алмашади, хунармандчилик қишлоқ хўжалигидан алоҳида соҳа бўлиб ажралиб чиқади. шаҳарларнинг тараққий топиши билан феодализм ўзининг балоғат даврига кўтарилади. савдо-сотиқ ишларининг кучайиши оқибатида қишлоқ аҳлининг шаҳарга яқинлашуви кескинлаша боради. деҳқонлар феодалларнинг ваҳшёна эксплуатациясидан қутулиш, тузукроқ ҳаёт кечириш дардида шаҳарларга кета бошлайдилар. бундай уддабурон кишилар қатори шаҳарга кўплаб қишлоқ қизиқчилари ҳам келади. кечагина қишлоқ мутойибагўйи ва раққоси бўлган кишилар орасида ҳам меҳнат тақсимоти рўй беради. улар профессионал қизиқчиларга-гистрионларга айланадилар. уларни францияда-жонглёрлар, германияда-шпильманлар, польшада-франталар, болгарияда кукералар, россияда-скоморохлар деб аташган. xii асрдан бошлаб уларнинг сони юзларча ва мингларча бўлиб қолади. улар аввало турли санъатлар соҳиби (синктритизм) эканлиги билан ажралиб турар эди: гистрионларнинг ҳар бири қўшиқ айтган ва рақсга тушган, ҳикоя айтган, соз чалган ва бошқа ўнлаб завқли томошаларни кўрсата олган. лекин ижод шахобчаларига қараб гистрионлар оммаси орасида аста-секин табақалашув бошланади. …

ланишга уринади. ix асрдаёқ лицейларда исонинг дафн этилиши ва тирилиши ҳақидаги афсоналардан айтишма қоидалар ишлаб чиқилади. шундай диологлардан исо тобутини қуршаган уч мария ва малоика саҳнасидан иборат илк черков дарамаси (литургик драма) пайдо бўлди. черков драмаси бора-бора мураккаблашади, “актёрлар” кийим кечакларинанг хили ортади, сўз ва ҳаракатларни аниқ кўрсатиб берувчи “режиссёрлик қоидалари” битилади. буларнинг жамини руҳонийлар ўзлари бажо келтиради. лекин драманинг лотин тилида бўлиши, оҳангдор ваъзхонлик унинг таъсир кучини бир даража қирқиб қўяр эди. шу сабабдан ҳам черков ўз “театри”ни ҳаёт ҳақиқатига яқинлаштиришга, драмани ҳаёлотдан ҳила узоқлаштиришга қарор қилади. дунёвий драматургия. адам де ла-аль янги реалистик драманинг илк маҳсули француз шаҳри арасдан чиққан қўшиқчи шоир адам де ла-аль (1238-1287йиллар атрофи)нинг номи билан боғлиқ. адам де ла-аль шеърият, мусиқа, театрга бўлмиш қайноқ севги, эҳтирослар оғушида ҳаёт кечирган. у парижда, кейин италияда карл анжуйски саройида яшади ва шоир, созанда ва драматург сифатида дурустгина шуҳрат топди. унинг “шийпондаги ўйин” номли биринчи пьесаси 1262 йили …

иларнинг келаётганидан дарак беради. адам де ла-аль ижодида халқ поэтик санъати ва хажвияси манбалари ўзаро уюшган эди. унинг асарларида бўлғуси уйғониш даври театри куртаклари мужассам топди. лекин ўрта асрлар давомида адам де ла-аль ижоди ҳеч ким томонидан давом эттирилмай қолди. шодлик ва эркин тафаккур шуъласи черков тазйиқи-ю шаҳарларниннг бехосият ҳаёти кўланкаси остида қолиб кетди. реал ҳаёт олами ҳажмий йўсинда фарсларда ўз ифодасини топди. гоҳ бозор жарчилари, гоҳ лўттибоз ҳакимлар, гоҳ сўқирларни етакловчи тамагирлар – қаҳрамони сифатида майдонга чиқадилар. xv асрда фарс жанри ўз тараққиётининг чўққисига кўтарилади. xiii асрда эса ўз мавзуларни ҳаётий воқеалардан олган, лекин динга дахлдор – миракл театрининг пайдо бўлиши билан комедия ҳовури босилилб қолади. миракл миракл лотинча сўз бўлиб, “мўжиза” деган маънони англатади. барча тўқнашувлар, гоҳо ўша кескин тусда содир бўлувчи ҳаётий қарама-қаршиликлар мўжиза драмасида илоҳий кучлар-авлиё николай, биби марям кабиларнинг аралашуви билан ечилади. миракл драмалари диний руҳда бўлса-да, бора-бора феодаллар зулми ва бошқа бедодликларни акс эттириш …

аклнинг зиддиятлиги ўша давр шаҳарликлар табақасининг мафкуравий жиҳатдан тараққий этмаганлиги натижаси эди. ўрта аср театрининг кейинги тараққиёти янада оммабопроқ мистерия жанрини келтириб чиқарди. мистеря мистериянинг тараққиёт даври xv-xvi асрларда шаҳарнинг гуркираб ўсиши ва ижтимоий зиддиятларнинг кескинлашуви билан боғлиқ эди. бу даврда шаҳарлар феодал махдудликдан анча қутулган, лекин ҳали мутлоқ монарх ҳукумронлигига ўтканича йўқ эди. мистерия ўрта асрлар шаҳри ва унинг маданиятида юз берган силжишнинг ифодаси сифатида туғилди. у диний байрамлар ва қиролларнинг тантанали юришига бағишланган “мимик мистериялар” деб аталувчи шаҳар маросимлардан ўсиб чиқди. мистерия дараматургияси уч туркумга бўлинади. булар: библия ривоятларига асосланган “қадимги аҳд”; исо пағамбарнинг туғилиши ва кўкка кўтарилиши ҳақида “янги аҳд”; “ҳаворийларнинг фаолияти” ва қисман пайғамбарлар ҳақидаги афсоналардан олинган ҳавориюн туркумлари эди. миситериянинг моҳиятини англашда 38 та мустақил воқеадан (50 000 шъер, 242 иштирокчига эга) иборат “қадимги аҳд” мистерияиси яққол мисол бўлиши мумкин. унда оллоҳ, фаришталар, одам ато, момо ҳаво, иблис асосий қаҳрамонлар тарзида кўринадилар. унда оламнинг пайдо …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўрта асрлар театри"

1527071119_71711.doc ўрта асрлар театри режа: 1. гистрионлар 2. черков драмаси 3. дунёвий драматургия. адам де ла-аль 4. миракл мистеря 5. моралите фарс ғарбий оврўпада феодализм v асрдан xvii асргача, дастлабки буржуа инқилобларигача бўлган тарихий даврни ўз ичига олади. феодализм тузуми ҳаробага айланган рим қулдорлик империяси заминида туғилди. янги синфлар пайдо бўлди, қулдорлик ўрнини крепостнойлик эгаллади ва шу билан ўзаро кураш феодаллар билан крепостнойлар орасида давом эта бошлади. ўрта асрлар театри тарихи икки босқични: илк ўрта асрлар (v-xi асрлар) ва юқори ўрта асрлар (xii асрдан xvi асрнинг ўртаси) гача бўлган босқични бошдан кечирди. гарчи черков антик театр изларини қатъий равишда йўқотиб юборган бўлса-да, лекин театр омон қолди. унинг куртаклари қулдорлик ўрнида бунёд топ...

DOC format, 77.5 KB. To download "ўрта асрлар театри", click the Telegram button on the left.

Tags: ўрта асрлар театри DOC Free download Telegram