шоли (биологияси)

DOC 69.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1413648299_59706.doc шоли (биологияси) р е ж а: 1. шолининг ҳалқ ҳўжалик аҳамияти, тарихи, экилиш минтақалари, ҳосилдорлиги. 2. морфологик, биологик хусусиятлари. 3. ўзбекистонда экиладиган шоли навлари. шоли энг қимматли озиқ-овқат экинларидан биридир. дунё деҳқончилигида у экилиш майдони ва ялпи ҳосилига кўра буғдойдан кейин иккинчи ўринни эгаллайди. дунёда шолининг экин майдонлари 1981- 1997 й. 145 млн.гадан 152 млн.га ошган. шоли экин майдонларининг асосий қисми жануби-шарқий осиё мамлакатларига, биринчи навбатда бирма, хиндистон, индонезия, ххр, таиланд, филиппин давлатларига туғри келади. умуман осиё мамлакатлари ҳиссасига шолининг бутун дунёдаги экин майдонларининг 90 % туғри келади. бу минтақа дуне буйича ялпи шоли ҳосилининг 90 % етиштирилади. кейинги 15 йил давомида бу минтақада шоли ҳосилдорлиги 30 % кўпроқ ошган. лотин америкасида ҳам шолининг ялпи ҳосили экин майдонларининг кенгайиши ҳамда ҳосилдорликни ошириш ҳисобига кўпайди. шолининг дунёда ўртача ҳосилдорлиги 29,1 ц/га (1995 й) ташкил қилди. ақш да 59,3 ц/га. ривожланган мамлакатларда дунёдаги шоли майдонининг 3 % жойлашган, аммо деҳқончилик маданияти …

рлади. маданий шоли (oriza sativa l) ўчта кенжа турга бўлинади. ҳинд (indica) донлари ингичка узун, хитой-япон (sina-japonica) донлари калта, энли ва япон. ўзбекистонда асосан хитой-япон кенжа тури тарқалган. ҳар бир кенжа тур бир қатор белгилари буйича тур ҳилларга бўлинади. илдиз тизими - попук ва юза жойлашган, асосий илдиз массаси тупроқнинг 25 см қатламида жойлашган. илдизларида шунингдек поя ва баргларида ҳам ҳаво тўлган тўқималар (аэренхима) бор. шунинг учун шоли ўсимлигида тегишли кислород концентрацияси сақланади . битта ўсимликда 300 илдизлар бўлади. доимо сув қаватида ушланадиган шолида илдиз тукчалари кам, аксинча сув қаватисиз ёки вақти-вақти билан сувга бостирилган шолида илдиз тукчалари жуда кўп бўлади. илдизларнинг сони, уларнинг ривожлажланганлик даражаси, тупроққа чуқурга кириб бориши навга, ташқи муҳитга, қўлланилган ўстириш технологиясига боғлиқ. пояси-ковак похолпоя, баландлиги 8о-120 см, кучли тупланади ва кўп ҳолларда шохланади. ўртача битта (ўсимликда з-5 махсулдор поялар ҳосил бўлади. барглари - линейли ленцетсимон, қовурғали томирланган, атрофи аррасимон ўткирлашган, барглари узунлиги з5 см гача, …

рорат 40 0с. паст ҳарорат ўсимликнинг ўсиши ва ривожланишини кучли тормозлайди. ҳарорат 17-18 0с паст булса донлар пишмай қолади. ҳарорат 0,5 0с совуқ булса шоли учун ҳавфли, 1 0с совуқ ўсимликни нобуд қилади. ўсув даврида самарали ҳарорат турли навлар учун турлича - 2200 0 (сантахезский 52) дан (узрос)-7-13 да 3200 0 гача. жуда кўп навларнинг вегетация даври 90-140 кунгача. тошкент вилоятида м. и. уклонския тажрибаларида шоли рувагининг гуллаши июлда 3 кунда, августда 4 кунда,сентябрда 5-6 кунда, октябрда 7 кунда ўтган. намликка талаби. шоли экологик табиатига кура гигрофит. шоли ўсимлиги қуруқ (суходолний) шароитда ўсадиган ғалладош экинларга нисбатан туқималарида кам сув сақлайди. шунинг учун туқималари оз булсада сувсизланишига бардош бера олмайди. тупроқ юзасига яқин ҳаво қатламида намлик юқори. бу ҳол шоли транспирациясини камайтиради. ўзбекистон шароитида 1 г қуруқ модда ҳосил қилиш учун 450-550 г сув сарфланади. бошқа ғалладош экинларга нисбатан бу кўрсаткич юқори. сув қатлами сувни тежаб сарфлашга шунингдек шолипояда муқобил иссиқлик …

қибатда ҳосилни пасайтиради. аммо эртарпишар навлар кун узунлигидан кучсиз таьсирланади. тупроққа талаби. шоли тупроққа талабчанлиги кам ўсимликлар жумласига киради, уни ботқоқли ўтлоқ, торфли, шуртоб ва бошқа тупроқларда ўстириш мумкин. айниқса шоли учун ювилиб тупланадиган дарё водийлари, оғир, лой механик таркибга эга, органик моддаларга бой тупроқлар жуда қўлай. ботқоқланган ва қумли тупроқлар шоли ўстириш учун қўлай. ёш шоли майсалари қуруқ тупроқ оғирлигига нисбатан туз3 %, хлор тузлари (nacl) 0,3 %, карбонат натрий 0,1 %, ортиқ булса нобуд булади. сув бостирилган шолипояларда тузлар эрийди ва уларнинг концентрацияси кучли камаяди, тузлар фильтрация натижасида тупроқнинг пастки қатламларига ювилиб киради ва горизонтал фильтрация натижасида дренажларга тушади. бу жараён тупроқ юқори қатламида тузларнинг камайишига ва уруғларнинг кўкаришига имкон беради. тупроқ муҳити 5,6 - 6,5 оптимал ҳисобланади. аммо шоли янада кислоталироқ муҳит шароитида ўса олади, бунда сув билан бостирилганда тупроқ фаол кислоталиги камаяди. шоли уруғлари бошқа ғалла экинларига нисбатан кислород кам булган шароитда хам кўкаради. шунга қарамасдан …

ўп калий чиқиб кетади. калийни етишмаслиги қуруқ модда тўпланишини камайтиради. энг кўп калий тупланиш тугуннинг охиридан гуллаш фазасигача ўзлаштирилади. асосий озиқа элементларидан бошқа шоли кўп бўлмаган миқдорда олтингугурт, темир, кальций, рух, мис, молебден, марганец ва бошқа элементларга хам эхтиёж сезади. ривожланиш фазалари. бўртиш- уруғнинг ўз оғирлигига нисбатан 23-28 % (20-30 %)сув ютиши билан характерланади. бунда тупроқ ва сув ҳарорати 11-12 0с кам булмаслиги керак. буртган уруғлар кислород етарли бўлганда (3%) қийғоc кўкариб бошлайди. бундай шароит унча қалин булмаган сув қатлами шароитида ҳосил булади. сув чуқур қилиб бостирилганда майсалар сийрак ҳосил булади. бундай ҳолатни бартараф қилиш учун дон бўртгандан кейин шур булмаган ерларда сув чиқариб юборилади. шур ерларда сув қатлами з-5 см камайтирилади. бу кўкараётган уруғларни кислород билан таьминланишини яхшилайди ва ўниб чиқишини таъминлайди. бунда колоптилнинг ўсиш конуси ҳосил булади (0,6 мм) ва биринчи илдизлар шаклланади. ҳарорат 16-20 0с бўлганда бу фазалар 10-12 кун давом этади, эрта муддатларда экилганда (12-14 0с) …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "шоли (биологияси)"

1413648299_59706.doc шоли (биологияси) р е ж а: 1. шолининг ҳалқ ҳўжалик аҳамияти, тарихи, экилиш минтақалари, ҳосилдорлиги. 2. морфологик, биологик хусусиятлари. 3. ўзбекистонда экиладиган шоли навлари. шоли энг қимматли озиқ-овқат экинларидан биридир. дунё деҳқончилигида у экилиш майдони ва ялпи ҳосилига кўра буғдойдан кейин иккинчи ўринни эгаллайди. дунёда шолининг экин майдонлари 1981- 1997 й. 145 млн.гадан 152 млн.га ошган. шоли экин майдонларининг асосий қисми жануби-шарқий осиё мамлакатларига, биринчи навбатда бирма, хиндистон, индонезия, ххр, таиланд, филиппин давлатларига туғри келади. умуман осиё мамлакатлари ҳиссасига шолининг бутун дунёдаги экин майдонларининг 90 % туғри келади. бу минтақа дуне буйича ялпи шоли ҳосилининг 90 % етиштирилади. кейинги 15 йил давомида бу минтақада ...

DOC format, 69.0 KB. To download "шоли (биологияси)", click the Telegram button on the left.

Tags: шоли (биологияси) DOC Free download Telegram