harakat a`zolari sistemasi

DOC 715,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1480788374_66306.doc harakat a`zolari sistemasi reja: 1. suyaklar haqida ta’limot, osteologiya 2. suyaklar 3. suyaklar rivojlanishi 4. suyaklar tasnifi odam hayoti davomida harakat qiladi va bu harakat activ(muscular) harakat va passiv (suyak va boylamlar) a`zollar yordamida bajariladi. lekin muskullar, suyaklar va ularni birlashtirib turgan boylamlarning vazifasi bir-biriga bog‘liq bo‘lib, bitta embrional qavat – mezodermadan rivojlanadi. qisqasi, harakat apparati uchta: 1) suyak, 2) suyaklarni birlashtiruvchi boylamlar va 3) muskul sistemasidan tashkil topgan. harakat sistemasi gavdaning umumiy og‘irligiga nisbatan 72,45% ni tashkil etadi. jumladan, muskullar gavdaning 2/5, suyaklar esa 1/5–1/7 qismini tashkil qiladi. muskullar deyarli hamma suyaklar ustini qoplab turadi va gavdaning tashqi ko‘rinishi (qomat)ning shakllanishida asosiy vazifani bajaradi. suyaklar haqida ta’limot, osteologiya skelet (skeletos – quritilgan)1 organizmda tayanch bo‘ladigan zich to‘qimalar (tuzilmalar yig‘indisi)dan iborat . skelet bir qancha alohida suyaklardan tashkil topgan bo‘lib, biriktiruvchi to‘qimalar, boylamlar va tog‘aylar vositasida o‘zaro birlashib turadi hamda sust harakat apparatini hosil qiladi. skelet organizmda, asosan, tayanch, …

hanoq bo‘shlig‘i shular jumlasidandir. rasm skelet. 1-bosh;,2-umurtqa pog`onasi; 3- o`mrov; 4- kurak;5- qovurg`alar; 6- yelka suyagi ;7 bilak suyagi;8- tirsak suyagi;9- kaft usti suyaklari;10- kaft . suyaklari; 11- barmoq suyaklari; 12- yonbosh suyagi;13- dumg`aza suyagi;14- qov suyagi;15-o`tirg`ich suyagi;16- son suyagi ; 17-tizza qopqog`i; 18- katta boldir suyagi; 19 kichik boldir suyagi; 20-oyoq kaft usti suyaklari; 21- oyoq kaft suyaklari; 22-barmoq suyaklari. bundan tashqari, suyaklar organizmning biologik muhofazasini bajaradigan va to‘qimalarga kislorod yetkazib beradigan qon tanachalarini vujudga keltiradigan ko‘mikni ham saqlab turadi. odam skeleti kalla suyagining tepa bo‘lagi va yuz qismining ba’zi suyaklari, o‘mrov suyaklarining ko‘pgina qismlaridan mustasno². embrionning o‘rta varag‘i – mezoderma uch davrda: 1) biriktiruvchi to‘qima (parda) davri, 2) tog‘aylanish va 3) suyaklanish davrlarida rivojlanadi. suyaklar odam skeleti ikki yuzdan ortiq alohida-alohida suyaklardan tuzilgan, og‘irligi o‘rtacha 5–6 kg yoki gavda og‘irligining 8–10% ini tashkil etadi. skelet suyaklarining aksariyati juft suyaklardir. suyak (os, ossis), asosan, suyak to‘qimalaridan iborat. suyaklar qattiq …

igan bo‘lib qoladi. suyaklar tarkibida organik va anorganik moddalardan tashqari, vitamin a, d va c ham bo‘ladi. yosh bolalar suyaklari tarkibida kalsiy tuzlari va vitamin d yetishmasligi natijasida raxit kasalligi vujudga keladi. bunda suyaklar nimjon bo‘lib qoladi va har tomonga qiyshayadi. agar suyaklarda vitamin a yetishmasa, suyaklar haddan tashqari yo‘g‘onlashib, ichidagi bo‘shliqlari, har xil kanalchalari kattalashib qoladi. ossein bilan anorganik moddaning qo‘shilishi natijasida normal suyak muhim fizik xossalarga ega bo‘ladi, ya’ni elastik va qattiq (pishiq) bo‘ladi. normal suyak eman daraxtidan pishiq, granitdan qattiq bo‘lib, mis bilan temirga barobar keladi. suyakning ichki tuzilishini uni arralab qaragandagina ko‘rish mumkin. suyak ikki xil: zich (qattiq – substantia compacta) va g‘ovak (ko‘mik – substantia spongiosa) moddalardan iborat. uzun suyaklarning ikki uchi (yunoncha epiphysis – usti) epifizlari kalta suyaklarga o‘xshash tuzilgan bo‘lsa, diafizi (tanasi) – diaphysis (yunoncha dia – oraliq) uzunasiga joylashgan kovak silindr shaklli bo‘lib, devori qalin zich modda po‘stidan iborat. uzun suyaklarning epifizlari …

yopishgan joylarda periost bo‘lmaydi). periost yupqa, pushti rang biriktiruvchi to‘qimadan iborat. periostning o‘zi suyaklarning alohida teshiklaridan o‘tib, boradigan tolachalari vositasida suyakka mustahkam yopishib turadi . periost ikki qavatdan(13-rasm), ya’ni tashqi qavati tolali fibroz to‘qimadan, ichki qavati esa nerv va qon tomirlarga boy suyak hosil qiladigan qismdan iborat. qon tomirlar suyaklarga alohida oziq teshiklar (foramen nutricum) orqali boradi. periostning ichki qavati suyaklarni eniga o‘stiradi. suyaklarning bo‘g‘im hosil qiladigan sathlari bo‘g‘im tog‘aylari bilan qoplangan (bo‘g‘imlar haqidagi bobga qaralsin). suyak kovaklari, ilik bo‘shlig‘i (cavitas medullaris) hamma vaqt suyak iligi bilan to‘lgan bo‘ladi. ko‘pincha naysimon suyaklarda ilik markaziy bo‘shliq qismida joylashganligidan uni ilik bo‘shlig‘i (cavitas medullaris) yoki kanali deb ataladi. suyak iligi organizmda qon yaratadi va biologik himoya vazifasini bajaradi. suyaklarda uchraydigan o‘siqlarga (do‘mboqcha, g‘adur-budur va hokazo) apofiz (apophysis – o‘siq)lar, bo‘yinga metafiz yoki suyak bo‘yni (collum), suyak boshchasiga (capitulum), bo‘g‘im chuqurchasiga (fossa articularis) g‘adir-budur tepachalar (condylus) kiradi. suyaklar rivojlanishi odam embrionida suyaklar to`qimasi …

imadan boshlanadi ,birlamchi suyaklanish vujudga keladi. embrionning yosh briktiruvchi to`qimasining ma`lum bir nuqtasi ( keyingi suyak nuqtasi – punctum ossificationis –ga yaqin joy) dan osteoblastlar¹ zo`r berib ko`payib, qator joylashadi va suyakning asosiy moddassini xosil qiladi, o`zi suyak xujayralariga aylanadi. natijada suyaklanish nuqtasi (yadrosi - punctum ossificationis) xosil bo`ladi. suyaklanish nuqtasi turli tomonga qarab o`sadi. 3- rasm suyak to`qmasi. osteonning struktur komponentlari 2 – qon tomirlari, 3 – nervlar,g – osteoblastlar,d – osteoklastlar,e – markaziy kanal,j – konsentrik plastinkalar tizimi, 12 – osteositlar. 2. perihondral` suyaklanish (peri –atrof, hondral` -tog`ay ) mezenhima to`qmalaridan kelgusida xosil bo`ladi gan suyklar shaklida vujutga keladi. keyinchalik bular yahlit gialin tog`ayiga aylanib ustilarini tog`ay usti pardasi (perichondrium) qoplaydi. perixondriumning ichki qavatidagi hujayralar zo’r berib ko’payishi natijasida osteoblastlar (suyak moddasi) ni hosil qiladi. suyak moddasi asta-sekin tog’ay moddasinin egallaydi va suyakning zich (kontakt) moddasini hosil qiladi. 3.suyaklarning rivojlanishida tog’aydan iborat bo’lgan suyakmodeli suyaklanib bo’lgandan keyin tog’ay …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "harakat a`zolari sistemasi"

1480788374_66306.doc harakat a`zolari sistemasi reja: 1. suyaklar haqida ta’limot, osteologiya 2. suyaklar 3. suyaklar rivojlanishi 4. suyaklar tasnifi odam hayoti davomida harakat qiladi va bu harakat activ(muscular) harakat va passiv (suyak va boylamlar) a`zollar yordamida bajariladi. lekin muskullar, suyaklar va ularni birlashtirib turgan boylamlarning vazifasi bir-biriga bog‘liq bo‘lib, bitta embrional qavat – mezodermadan rivojlanadi. qisqasi, harakat apparati uchta: 1) suyak, 2) suyaklarni birlashtiruvchi boylamlar va 3) muskul sistemasidan tashkil topgan. harakat sistemasi gavdaning umumiy og‘irligiga nisbatan 72,45% ni tashkil etadi. jumladan, muskullar gavdaning 2/5, suyaklar esa 1/5–1/7 qismini tashkil qiladi. muskullar deyarli hamma suyaklar ustini qoplab turadi va gavdaning tas...

Формат DOC, 715,0 КБ. Чтобы скачать "harakat a`zolari sistemasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: harakat a`zolari sistemasi DOC Бесплатная загрузка Telegram