skelet va suyaklarni birlashuvi haqida ta’limot

DOC 26 pages 151.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 151.5 KB

File type DOC

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

2-ma’ruza mavzu: skelet va suyaklarni birlashuvi haqida ta’limot. umumiy osteologiya va sindesmologiya (2 soat) reja: 1. tog’ay va suyak to’qimalari. 2. suyakning asosiy xususiyatlari. 3. suyaklarning rivojlanishi. 4. suyaklarning rivojlanishi. 5. umurtqa pog’onasining ontogenezi va filogenezi. 6. umurtqa pog’onasi (umumiy mulohazalar). 7. umurtqa pog’onasi bo’limlari. 8. ko’krak qafasi va uning tuzilishi. tayanch iboralar: biriktiruvchi to’qimali parda, xorda, umurtqa, lorfoz, kifoz, umurtqalarni farqlari, haqiqiy, soxta va yetim qovurg’alar, ko’krak qafasi. shalin, fibril, elastik, eshuvchanlik, mustahkamlik, sindesmoz, diartroz, endesmal, perixondral, periostal. harakat a’zolari sistemasi odam harakat qilish qobiliyatiga ega. harakat apparati faol haraqatchan qism-muskullar va passiv (faoliyatsiz) qism - suyaklar (boylamlar bilan) ga ajratiladi. lekin muskullar, suyaklar va ularni birlashtirib turgan boylamlar vazifasi bir-biriga bog’liq bo’lib, bitta embrional qavat - mezodermadan rivojlanadi. qisqasi, harakat apparati uchta: 1) suyak, 2) suyaklarni birlashtiruvchi boylamlar va 3) muskullar sistemasidan tashkil topgan. harakat sistemasi organizmning ko’p qismini tashikil qiladi yoki gavdaning umumiy og’irligiga nisbatan 72,45 foizni …

2 / 26

uzidagi hayvonlarning birortasi ham o’zini tik tutib turolmaydi va qomat shakllanmaydi. skelet organizmda asosan uch vazifani bajaradi. bular: tayanch (suyanchiq), harakat va himoya vazifalaridir. 1.tayanya vazifasi yumshoq to’qima va a’zolarning skeletning ayrim qismlariga birikib turishi natijasida vujudga keladi. 2. harakat vazifasi - skeletni tashkil qilib turgan suyaklarning har xil richag hosil qilib, bo’g’im orqali birilashishi va nerv sistemasi yordamida muskullar qisqarishi bilan yuzaga keladi. 3. himoya vazifasi - skeletining alohida qismlaridan vujudga kelgan bo’shliqlar orqali bajariladi. masalan, umurntqalar yig’ilib orqa miyaning joylanib turishiga moslashgan: kanal, bosh miya uchun kalla suyaklaridan hosil bo’lgan - kallaninig miya bo’shlig’i; yurak va o’pkalarning saqlanishiga moslashgan ko’krak qafasi, jinsiy a’zolarni tashqi ta’sirdan saqlab turadigan chanoq bo’shliqlari shular jumlasidandir. suyaklar odam skeleti ikki yuzdan ortiqroq suyaklardan tuzilgan bo’lib, og’irligi o’rtacha 5-6 kg yoki gavdaning 8-10% og’irligini tashkil etadi. skelet suyaklarining aksariyati juft suyaklardir. suyak - os ossis asosan to’qimalaridan tuzilgan. suyaklar qattiq va elastik bo’lib, asosan …

3 / 26

qi va ichki plastinkalari bir-biriga yopishib, bitta butun qavatni hosil qiladi. kalta suyaklar nukul g’ovak moddalardan iborat bo’ladi, tashqi qismi esa faqat yupqagina zich plastinkasi bilan qoplanadi. uzun suyaklarning ikki uchi - (epiphysis), epifizlari kalta suyaklarga o’xshash bo’lsa, tanasi diafizi (diaphysis) uzunasiga joylashgan kavak silindr shakli bo’lib, devori qalin zich modda po’stidan tuzilgan. uzun suyak epifizlari bo’g’im yuzalari (facies articularis) bilan tugaydi. ana shu kavak kanali bo’ladi, bu kanal uzun suyakning ikkala uchi (epifiz) dagi g’ovaklarga tutashib ketadi. suyaklar epifizi va diafiz oraliq qismiga metafiz (metahysis) deyiladi. bundan tashqari, suyaklar tuzilishi uning shakl va vazifasiga bog’liq bo’ladi, ya’ni suyaklar vazifasi o’zgarganda, uning tuzilishi ham o’zgaradi yoki buning aksi kuzatiladi. suyakning sirtqi yuzasi suyak ustki pardasi (periost-periostqum) bilan qoplangan (suyakning bo’g’im yuzalari, paylar va boylamlar yopishgan joylarda periost bo’lmaydi). periost yupqa, pushti rangli biriktiruvchi to’qimadan iboratdir. periost suyaklarning alohida teshikchalaridan o’tib boradigan tolachalari vositasida suyaklar ustiga mustahkam yopishib turadi. suyak kavaklari, …

4 / 26

teoblastlar) hujayralaridan paydo bo’ladi. suyaklar takomili davrida ularning hammasi bir xilda rivojlanmay, balki ba’zilari biriktiruvchi to’qimadan taraqqiy etadi, bular birlamchi suyaklar deb ataladi. birlamchi suyaklarga kallaning miya qismidagi qoplovchi suyaklar va barcha yuz suyaklari kiradi: boshqa suyaklar tog’aydan tuziladi, bunga ikkilamchi suyaklanish deyiladi. umuman suyaklanish jarayoni quyidagi to’rt: 1) endesmal, 2) perixondral, 3) periostal va 4) enxondral turlariga bo’linadi. 1. endesmal suyaklanish (en-ichida, desma-aloqa) biriktiruvchi to’qimadan boshlanib, birlamchi suyaklanish vujudga keladi. embrion yosh birikituvchi to’qimasining ma’lum bir nuqtasi (keyingi suyak nuqtasi - punctus ossificationis ga yaqin joy) dan osteoblastlar zo’r berib ko’payib, qator joylashadi va suyakning asosiy moddasini hosil qilib, suyak hujayralariga aylanadi. natijada suyaklanish nuqtasi (yadrosi-punctum ossificationis) hosil bo’ladi. suyaklanish nuqtasi turli tomonga qarab o’sadi. 2. perixondral suyaklanish (peri-atrof, chondral-tog’ay) mezenxima to’qimalaridan hosil bo’ladigan suyaklar shaklida vujudga keladi. keyinchalik bular yaxlit gialin tog’ayiga aylanadi va tog’ay usti pardasi (perixondr-perichondrium) bilan qoplanadi. perixondrning ichki qavatidagi hujayralarning zo’r berib ko’payishi natijasida …

5 / 26

ng ishtiroki bilan osteoblastlar yordamida suyak vujudga keladi. bunday tog’ayning markazida suyak orolchasi (yadrosi yoki nuqtasi) paydo bo’lib, periferiyaga qarab o’sadi va suyakning g’ovak qismini vujudga keltiradi. suyaklar klassifikasiyasi odam skeleti 200 ziyod alohida-alohida suyaklardan tuzilgan. skelet tana suyaklari(umurtqalar, qovurg’alar va to’sh suyagi), kalla suyagi (miya va yuz qismlaridan iborat), yelka kamari (kukrak va umrov suyaklari), qo’l suyaklari (yelka, bilak va panja suyaklari), chanoq suyaklari (yonbosh, qovuq va qo’ymich) va son, boldir hamda oyoq panjasi suyaklaridan iborat. suyaklar tuzilishi, rivojlanishi va vazifalariga ko’ra qo’yidagi turlarga bo’linadi: i. naysimon suyaklar 1.uzun suyaklar. 2. kalta suyaklar ii. g’ovak suyaklar 1. uzun suyaklar. 2. kalta suyaklar. sesamasimon suyaklar iii. yassi suyaklar 1. kalla suyaklari. 2. kamar suyaklari. i. naysimon suyaklar: a) uzun suyaklar- yelka, bilak va boldir suyaklari, ya’ni qo’l-oyoq suyaklari bo’lib, g’ovak va zich moddalardan tuzilgan, bu yerdan ilik kanali o’tadi, u richag harakatiga ega bo’lib, tayanch, muxofaza vazifalarini bajaradi; b) kalta …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "skelet va suyaklarni birlashuvi haqida ta’limot"

2-ma’ruza mavzu: skelet va suyaklarni birlashuvi haqida ta’limot. umumiy osteologiya va sindesmologiya (2 soat) reja: 1. tog’ay va suyak to’qimalari. 2. suyakning asosiy xususiyatlari. 3. suyaklarning rivojlanishi. 4. suyaklarning rivojlanishi. 5. umurtqa pog’onasining ontogenezi va filogenezi. 6. umurtqa pog’onasi (umumiy mulohazalar). 7. umurtqa pog’onasi bo’limlari. 8. ko’krak qafasi va uning tuzilishi. tayanch iboralar: biriktiruvchi to’qimali parda, xorda, umurtqa, lorfoz, kifoz, umurtqalarni farqlari, haqiqiy, soxta va yetim qovurg’alar, ko’krak qafasi. shalin, fibril, elastik, eshuvchanlik, mustahkamlik, sindesmoz, diartroz, endesmal, perixondral, periostal. harakat a’zolari sistemasi odam harakat qilish qobiliyatiga ega. harakat apparati faol haraqatchan qism-muskullar va passiv (f...

This file contains 26 pages in DOC format (151.5 KB). To download "skelet va suyaklarni birlashuvi haqida ta’limot", click the Telegram button on the left.

Tags: skelet va suyaklarni birlashuvi… DOC 26 pages Free download Telegram