ertaklarda animizm, magiya va totemizm

DOC 45,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662840970.doc ertaklarda animizm, magiya va totemizm ma'naviy - ruhiy ta'sirning qudratli vositasi - ruh va uning adabiyligiga ishonch animistik (lotincha anima-jon, ruh so'zidan olingan) qarashlarning asosiy g'oya va mazmunini izohlaydi. animistik tasavvurlarning mifologik talqini - mif - asotirlar va afsonalarda ifodalangan g'ayritabiiy, ilohiy qarashlar, ya'ni ruhning adabiyligiga ishonch ibtidoiy inson tasavvurida ayni haqiqat hisoblangan. mazkur hodisa dunyo xalqlari tarixida ibtidoiy dinlarning eng qadimgi ko'rinishlaridan biri sifatida e'tirof etilgan. bu haqdagi qarashlarini taniqli folklorshunos olim b.sarimkosov shunday izohlaydi: «ma'lumki, juda ko'p xalqlarda, jumladan, o'zbeklarda ham odam uch qismdan tashkil topganligi haqidagi tasavvur juda qadimdan mavjud. bu qismlar: tana, jon va ruh. tana - jon hamda ruh bilan tirik. inson o'lgach, uning tanasi yerda qoladi va chirib tuproqqa qo'shiladi. jon esa osmonga uchib ketadi. ruh ham tanani tark etadi, ammo qush yoki boshqa jondor sifatida o'lganning uyiga, uning yaqinlaridan xabar olgani tez - tez kelib turadi». (sarimsoqov b. epik janrlar diffuziyasi //o'zbek …

z xoliga qaytib, bo'rining yoniga boribdi. (o'zbek xalq ertaklari. 1-torn. - t: o'z.dav.nashr. 1962 y. 37 - bet). shuni aytish kerakki, mazkur ertakdagi evrilish motivi keyingi hodisa bo'lib, sehrli ertaklar syujetidagi qahramonlar jonining kapalak yoki qushga aylanish motivi ta'sirida yuzaga kelgan. ertakdagi ayni tasavvur, ya'ni tulki xolatidagi evrilish motivi orqali ruh va uning abadiyliliga ishonchning asosiy mohiyati -moddiy olamda hayotning aylana shaklda davom etishi haqidagi animistik tasavvurlar badiiy ifodalarda tasvirlangan. binobarin, «hayotning bunday doiraviy harakterini izohlash uning makon va zamonda cheksizligini ifodalashga xizmat qiladi». (sarimsoqov b. epik janrlar diffuziyasi //o'zbek folklorining epik janrlari. - т.: fan. 1981. 108 - bet). bu tushuncha «bo'ri bilan tulki» ertagida tulki personaji qiyofasida evrilish motivi bilan bog'liq ifoda usuli orqali aks ettirilgan. biroq shu o'rinda ta'kidlash joizki, evrilish motivi hayvonlar haqidagi ertaklar tarkibida an'anaviy mohiyat kasb etmaydi. bu hodisa sanoqli ertaklardagina saqlanganki, bunday tushunchalar mazkur tipdagi ertaklarning eng ibtidoiy varianlarida mavjud bo'lgan bo'lishi ehtimoldan …

o'xshash jonivorlar shaklida yashar ekan. mana shu sababdan ba'zi xalqlar orasida oq ilon, kapalak va shu kabi jonivorlarga ozor berish yoki o'ldirish inson ruhiga ozor berish bilan barobardir, degan tushuncha hanuzgacha saqlanib keladi. bundan ko'rinadiki, animistik e'tiqodlar sintezi ba'zi hayvonlarni avlod - ajdodlar ruhiga aylantirdi. chunki animistik e'tiqod u yoki bu hayvonni hayvon emas, odamzod 13 ruhi deb his qilishga olib keldi. demak, ibtidoiy inson tasavvuricha, u yoki bu hayvon u dunyoga o'tib ketgan avlod - ajdodlarning ruhi, ularning bu dunyodagi ko'rinishi sanalagan. shuning uchun ham ertaklarda u yoki bu hayvonni inson tilida so'zlatish va unga inson kabi munosabatda bo'lish ana shunday tushunchalar zamirida kelib chiqqan. buni «bo'ri bilan mergan» ertagidagi bo'rining insoniy nutqi, qolaversa, chol bilan qarindoshlik munosabatlari tasdiqlaydi: «bo'ri poxol tagidan: · ota, meni quvib kelayotgan mergan ketdimi? - debdi. choi: · ha, bolam ketdi, - debdi. - ketgan bo'lsa, meni qo'yib yuboring, - debdi bo'ri. choi: - …

ilib aytadigan bo'lsak, ayni paytda g'ayritabiiy, noreal voqelik ibtidoiy kishilarning real qarashlari sifatida inkor etib bo'lmas haqiqat, deb qabul qilingan. bu mulohazalardan ravshan bo'ladiki, moddiy hodisa sifatida abadiy ruhni izlash, uni turli qiyofalarda tasavvur etish, birinchidan, animistik qarashlarning paydo bo'lishiga olib kelgan bo'lsa, ikkinchidan, mazkur tasavvurlar majmui magiyaga turtki berdi, uchinchidan, animizmning murakkab taraqqiyoti totemistik e'tiqod tushunchasining ramziy ma'no kasb eta borishida benihoya katta ta'sir ko'rsatdi. shuning uchun ham n.a. rahmonov totemik e'tiqodlarning ramziylashishiga sabab unga inson ruhi, harakteri singdirilganligidir, degan xulosaga keladi. yuqoridagi mulohazalar mohiyatidan shu narsa anglashiladiki, animizm, magiya va totemizm o'rtasida o'zaro mushtarak xususiyatlar mavjud bo'lib, bu mushtaraklik sababiy bog'liqlik va o'zaro ichki aloqadorlik munosabatlariga tayanadi. jumladan, animizm, yuqorida ta'kidlab o'tganimizdek, ruh va uning abadiyligi bilan bog'liq ilohiy tasavvurlarga asoslansa, magiya - so'z, narsa hamda hodisalarning g'ayritabiiy qudratini anglatadi va ular sehr vositasida ta'sir ko'rsatish usuliga tayanadi. binobarin, magiya tushunchasi zamirida ruhga ishonch hamda so'z, narsa va …

o'zida badiiy elementlarning dastlabki namimalarini shakllantira borgan. ayni paytda, animistik tasavvurlar, mifologik e'tiqodlar va magiyaga bo'lgan ishonchning susaya borishi bayoniy hikoyatlarning ertak tomon og'ishiga keng imkoniyat yaratgan. shuningdek, so'zning magik qudrati tabu (tabu - yomon ruhdan qo'rqish, uning oldini olish kabi tushunchalar majmui) hodisasining yuzaga kelishiga keng yo'l ochib bergan. magik ta'sirining ilkin izlari qisman mif va ertaklardagina saqlanib qolgan. binobarin, og'zaki ijod namunalari orasidan sof holicha magiyaga misol bo'la oladigan afsona, rivoyat yoki hikoyat topish mushkul. chunki bizgacha yetib kelgan mavjud hikoya va ertaklar majmui davrlar ta'siriga uchrab, o'zining asl mohiyatidan yiroqlashgan. biroq shunga qaramay, markaziy osiyoning eng qadimiy yozma yodnomalarida saqlanib qolgan afsonalar hamda she'riy - epizodik parchalarga asoslanib, ba'zi mulohazalarni aytish mumkin. zardushtiylikning muqaddas kitobi «avesto»dagi afsonalar mavzu doirasidagi fikrlarni aniqlashtirishda ishonchli manba hisoblanadi. jumladan, «baxrom yasht» deb nomlanuvchi 14 - yasht «urush va g'olibiyat ilohi vartragnaga bag'ishlangan qasida» shu jihatdan alohida ahamiyat kasb etadi. unda ta'riflanishicha, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ertaklarda animizm, magiya va totemizm"

1662840970.doc ertaklarda animizm, magiya va totemizm ma'naviy - ruhiy ta'sirning qudratli vositasi - ruh va uning adabiyligiga ishonch animistik (lotincha anima-jon, ruh so'zidan olingan) qarashlarning asosiy g'oya va mazmunini izohlaydi. animistik tasavvurlarning mifologik talqini - mif - asotirlar va afsonalarda ifodalangan g'ayritabiiy, ilohiy qarashlar, ya'ni ruhning adabiyligiga ishonch ibtidoiy inson tasavvurida ayni haqiqat hisoblangan. mazkur hodisa dunyo xalqlari tarixida ibtidoiy dinlarning eng qadimgi ko'rinishlaridan biri sifatida e'tirof etilgan. bu haqdagi qarashlarini taniqli folklorshunos olim b.sarimkosov shunday izohlaydi: «ma'lumki, juda ko'p xalqlarda, jumladan, o'zbeklarda ham odam uch qismdan tashkil topganligi haqidagi tasavvur juda qadimdan mavjud. bu qismlar: tana...

Формат DOC, 45,5 КБ. Чтобы скачать "ertaklarda animizm, magiya va totemizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ertaklarda animizm, magiya va t… DOC Бесплатная загрузка Telegram