oila tizimini о‘rganishda psixogenitik yondoshuv

DOC 56.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1426044158_60334.doc oila tizimini о‘rganishda psixogenitik yondoshuv reja: 1.gruppaviy yoki guruhiy oila 2.juftlik oila 3.patriarxal oila 4.monogam oila tarixan oila va nikoh masalalarining qanday bо‘lganligi, ushbu qadriyatlarga olimlar va allomalarning munosabatlari qanday bо‘lganligi о‘ta muhim va amaliy ahamiyatli hisoblangan. oilaviy munosabatlar tizimining rivojlanishi nikohga kiruvchilar sonining kamayishi va nikoh uchun sherik tanlash tartiblarining qat’iy belgilanishi yо‘nalishida rо‘y bergan. insoniyat ijtimoiy tashkil topishining eng qadimiy shakli bu urug‘-qabila bо‘lib, u bir ayol urug‘idan tarqagan, matriarxat zotidan kelib chiqadigan (uning qizlari, qizlarning farzandlari va ularning avlodlari) barcha odamlarni о‘zida birlashtirgan. shu tariqa urug‘ – mohiyatan matriarxal oila bо‘lib, onaning zotidan tarqalgan barcha avlodni bir-biriga chatishtirib boravergan. bunday urug‘ shaklining saqlanib qolgan andozalaridan biri ruslardagi “matreshka” о‘yinchog‘i bо‘lib, u bizga ona avlodlarining о‘zaro bir-birlaridan kelib chiqishini ifodalaydi. gruppaviy yoki guruhiy oila – bir necha opa-singillarning boshqa bir toifa erkaklar guruhi bilan nikohga kirishini taqozo etgan. bunday ayollar yo о‘z qavmidan bо‘lgan erkakka yoki tamoman …

о‘rtasidagi nikohiga asoslangan bо‘lib, bunda erkakning huquqlari xotinnikidan kо‘proq bо‘lgan, nikohning bu shakli ayni xususiy mulkchilik rivojlangan davrlarda keng tarqalgan. bunday oilada, tabiiy, erkak huquqlari ustivor bо‘lib, uning har qanday oila masalalarini yechish va qarorlar qabul qilishdagi mavqei yuqori hisoblangan. shu sababli avlodlarning kelib chiqishi, urug‘ning tarqalishi kabi masalalar erkakning avlodlari shajarasidan boshlangan, mulkka egalik va unga vorislik ham erkaklar tabaqasi orqali yuritilgan. monogam oila – bir erkak va bir ayol juftligi о‘rtasidagi nikoh munosabatlarini nazarda tutadi. ularning er-xotinlik munosabatlari ham umrbod hisoblangan (qadimgi grek sо‘zlaridan olingan: “monos” – bir, yagona, tanho; “gamos” – nikoh ma’nosini bildiradi). oilaning bunday shakli taxminan uch ming yillar avval paydo bо‘lgan. о‘z mohiyatiga kо‘ra bu – patriarxal oilaning bir kо‘rinishi hisoblanib, yaqin yillardan buyon oilaning bu shakli ayollar va ayollarning teng huquqliligi, bolalar tarbiyasidagi muayyan erkinlik, ona va bolaning oila hayotidagi nufuzi ortishi shaklida rivojlanib kelmoqda. lekin biz oila va nikoh tushunchalarining allomalar va …

ga xos xususiyat ekanligini ta’kidlagan edi. bu kabi ma’lumotlar antik davrga xos bо‘lgan qator manbalarda о‘z ifodasini topgan. aristotel platonning izdoshi sifatida uning “ideal davlat”ga oid fikrlarini rivojlantirib, ustozining patriarxal, ya’ni, erkak kishi yetakchi bо‘lgan oila modelini yoqlab fikr bildirgan. uning fikricha, oilalar birlashib, “turar-joylarni”, “turar-joylar” birlashib, yaxlit davlatni tashkil etadi. platon va aristotellarning shu kabi nuqtai nazarlari anchagina davrgacha hukmron bо‘ldi va oila jamiyatning bо‘lagi sifatida, о‘ziga xos bо‘linmas patriarxal institut sifatida idrok etildi. fransuz ma’rifatparvari jan-jak russo о‘z davrida “oila – eng qadimiy va asli tabiiy bо‘lgan jamiyat bо‘lagidir. oila – kerak bо‘lsa, jamiyat siyosiy qiyofasini belgilovchi obraz, bunda yetakchi, rahbar – gо‘yoki ota misoli, xalq esa – farzandlar kabidir” deb yozgan edi. bu aslida insoniyat tarixida uzoq vaqtgacha ustivor bо‘lgan paternalizm tamoyilining yaqqol timsolidir (“patern” – ota, otalik, yetakchilik ma’nosini bildiradi). shunday qilib, antik davrning faylasuflari ham, ulardan keyingi о‘rta asr, hattoki, yangi davrga kelib ham kо‘plab …

munosabatlarini, balki ularning farzandlari, qarindosh-urug‘lar, ikkalalari uchun yaqin bо‘lgan insonlar munosabatlarini ham qamrab oladi. oila va nikoh masalalariga tarixiy yondashuv shveysariyalik olim i.baxoven (1815-1887) ishlarida, ayniqsa, uning “onalik huquqi” kitobida yoritilgan. undan tashqari, amerikalik tadqiqotchi l.morgan (1818-1881)ning asarlarida ham oilaga nisbatan evolyusion qarashlar bayon etilgan bо‘lib, “qadimgi jamiyat” kitobi buning yaqqol namunasi hisoblanadi. bu asarlarda oila institutining bevosita jamiyat tarqqiyoti bilan bog‘liqligi, jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning takomili oilaning mustahkamligiga bog‘liq ekanligi g‘oyasi о‘z isbotini topgan. bu о‘zgarishlar tarix mobaynida turli jins vakillari о‘rtasidagi о‘zaro munosabatlarga bog‘liq tarzda kechishi ham ta’kidlangan. shunday qilib, oilani ijtimoiy institut sifatida idrok etish va uni ilmiy jihatdan о‘rganish an’analari tarixi xix asrning о‘rtalariga tо‘g‘ri keladi. ayni shu davrdan boshlab jahonning turli burchaklaridagi taniqli sotsiologlar va antropologlar (l.morgan, m.kovalevskiy, b.malinovkiy, p.sorokin, keyinchalik a.xarchev, s.golod va boshqalar.) oila muammolarini о‘zlarining aniq tadqiqot mavzulari sifatida о‘rgana boshladilar. bir qarashda yangicha tuyulgan monogam oiladagi о‘zgarishlar xx asrning boshlaridayoq kuzatila boshlangan. …

va uning istiqbolini tushunishga, mazkur yо‘nalishda jiddiy tadqiqotlar olib borishga xalaqit beradi. shunga qaramay, oila institutida kuzatilayotgan har qanday о‘zgarishlari odatda eng avvalo, ayolning – xotin-qizlarning jamiyat va oilada tutgan maqomlarining о‘zgarib borayotganligi, ular malakalarining oshib borayotganligi va kasb-hunar, lavozim pog‘onalarida erkaklardan qolishmaslikka intilayotganligi bilan izohlanadi. qayd etilgan holat bevosita oila hayotida rо‘y berayotgan turli xil о‘zgarishlarga, ham salbiy, ham ijobiy hodisalarga sabab bо‘lmoqda. ilm-fan tarixida oilani nazariy jihatdan о‘rganish bilan bog‘liq va bir necha ming yilni о‘z ichiga oladigan (konfusiy, platon, arastu davridan boshlab) azaliy an’analar mavjud. oila – bu mustaqil olam bо‘lib, boshqa ijtimoiy voqeliklarga о‘xshaydi, “jonli alohida va yaxlit tarixiy tizim”ni ifoda etadi. oila – inson hayotining zarur va asosiy bosqichlaridan biridir. tabiiy va ijtimoiy muhit о‘rtasidagi bog‘liqlik oila faoliyati orqali amalga oshiriladi, individning biologik holatdan ijtimoiy holatga о‘tishi ta’minlanadi. individ aynan oilada shaxs sifatida shakllanadi. oila insonning jismoniy va ma’naviy hayotining uslubi sifatida jamiyatni rivojlantirishning tabiiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "oila tizimini о‘rganishda psixogenitik yondoshuv"

1426044158_60334.doc oila tizimini о‘rganishda psixogenitik yondoshuv reja: 1.gruppaviy yoki guruhiy oila 2.juftlik oila 3.patriarxal oila 4.monogam oila tarixan oila va nikoh masalalarining qanday bо‘lganligi, ushbu qadriyatlarga olimlar va allomalarning munosabatlari qanday bо‘lganligi о‘ta muhim va amaliy ahamiyatli hisoblangan. oilaviy munosabatlar tizimining rivojlanishi nikohga kiruvchilar sonining kamayishi va nikoh uchun sherik tanlash tartiblarining qat’iy belgilanishi yо‘nalishida rо‘y bergan. insoniyat ijtimoiy tashkil topishining eng qadimiy shakli bu urug‘-qabila bо‘lib, u bir ayol urug‘idan tarqagan, matriarxat zotidan kelib chiqadigan (uning qizlari, qizlarning farzandlari va ularning avlodlari) barcha odamlarni о‘zida birlashtirgan. shu tariqa urug‘ – mohiyatan matriarxal o...

DOC format, 56.5 KB. To download "oila tizimini о‘rganishda psixogenitik yondoshuv", click the Telegram button on the left.

Tags: oila tizimini о‘rganishda psixo… DOC Free download Telegram