iqtisodiy psixologiya tarixi

DOC 50,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363006232_41995.doc iqtisodiy psixologiya tarixi www.arxiv.uz iqtisodiy psixologiya tarixi yaqingacha har qanday iqtisodiy psixologiyaga aloqador xorijiy nazariyalar marksistik yondashuv yo`qligi sababli tanqidga uchragan bo`lsa , hozirda mamlakatimizning bozor munosabatlariga o`tishi tufayli, ko`plab nazariyalarning mazmun va mohiyatiga qarashlar ham keskin ravishda o`zgardi. biz amerika, yevropada shakllangan barcha ilmiy nazariyalarni tahlil qilishni o`z oldimizga maqsad qilib qo`ymagan holda, ularning orasidan eng ko`p shov-shuvga ega bo`lgan ayrimlarinigina hozirgi sharoitlarga moslik yoki mos kelmaslik nuqtai nazaridan o`rganib chiqamiz. iqtisodiy psixologiya tarixiga nazar tashlasak, iqtisodiy va psixologik qonuniyatlarning asoslanishida bir qator buyuk iqtisodchilar tomonidan o`ziga xos ulush qo`shilganini ko`rishimiz mumkin. adam smit (adam smith; 1723–1790) iqtisodiyotni mustaqil fan sifatida shakllanishiga asos solgan, alfred marshall (a.marshall; 1842–1924) mikroiqtisodiyot, j.keyns (john maynard keynes; 1883–1946) makroiqtisodiyot nazariyalarining mualliflaridir. bu olimlar mehnati samarasida “iqtisodchi inson” nazariyasi vujudga kelib, unga ko`ra, faoliyat maqsadi samarali natija hamda foyda olishga qaratilgan bo`ladi. konsepsiyaning alohida xususiyatlaridan biri, bu “iqtisodiy egoizm”, ya`ni maksimal darajadagi shaxsiy …

ohida ta`kidlash lozimki, ilgarigi iqtisodiy nazariyalarda ma`lum ma`noda psixologik yondashuv mavjud bo`lgan. ayniqsa, bu an`ana fransuz iqtisodchilaridan j.sismondi (1773–1842) , p.prudon (proudhon; 1809-1865), t.maltus (malthus, thomas robert; 1766–1834), j.sey (1767–1832), f.bastia (1801–1850) asarlarida ishlab chiqarishda inson omili masalalarini hal qilish muammosi doirasida ma`lum darajada tahlil qilingan va hozirgi davrgacha saqlanib kelmoqda. xususan, j.keyns, u.rostou (rostow, walt whitman; 1916–2003), j.gelbreytlarning ilmiy tadqiqot ishlarida iqtisodiyotni psixologiyalashtirish, uning tilida tahlillar berish an`anasi mavjud. bu yondashuvlarning barchasida psixologiya bilan iqtisodiyotni bir-biriga yaqinlashtirish, ular o`rtasidagi muammolarni birgalikda hal etish g`oyasi ko`rib chiqildi. asosan, mualliflarni psixologik omillar sifatida ishlab chiqarish va sanoatdagi iqtisodiy muammolar qiziqtirgan. shaxsning mehnatga munosabati, undan qoniqishi, fikr va qarashlari, hissiyotlari, irodaviy xislatlari, intilishlari kabilarning iqtisodiy ko`rsatkichlarda aks etish darajasi muammosini har ikki fan uslublari yordamida tahlil qilishga urinish bu mualliflarning deyarli barcha izlanishlariga xosdir. iqtisodiyotdagi psixologik omil – bu odam yoki yaxlit guruh tomonidan moddiy hayot tarzining ongda aks etishidan kelib chiqadigan …

“hammamiz – bizmiz!”. har qanday o`zini hurmat qilgan inson eng yaxshi fazilatlarini xo`jalik faoliyatiga bag`ishlashi, butun aql-zakovatini ish faoliyatiga sarflashi kerak. mazkur jarayondagi asosiy motiv – bu o`z xizmatlari uchun ma`lum tarzda tashqaridan rag`batlantirilishi, manfaatdor bo`lish imkoniyatidir. mehnatdan olingan daromad har xil sarf qilinishi mumkin, ya`ni undagi hayotiy maqsad olijanob bo`ladimi yoki faqat shaxs manfaatlariga xizmat qiladimi (egoistik “men”) eng kuchli motiv – puldir. shuning uchun ham inson bu yo`lda, eng og`ir, zerikarli, monoton ishning qiyinchiliklarini ham yengishga psixologik jihatdan tayyor bo`ladi. a.marshalldagi bu g`oyalar a.smitning “iqtisodchi odam” tushunchasiga yaqin hisoblanadi. iqtisodiyot sohasi qandaydir abstrakt odam bilan emas, balki oddiy, tabiiy “iqtisodchi odam” bilan ish ko`radi. uning iqtidori, intilishlari mehnat orqali pul topishga xizmat qilgani bois, qobiliyat darajasi ham pul vositasida o`lchanadi. nazariyaning e`tiborga molik tomoni shundaki, xizmat qilayotgan ishchi ham, ish beruvchi ham ana shu mehnatdan keladigan moddiy boylikka, ko`pincha, pul ko`rinishidagi tovar boylikka qiziqadi. uning fikricha, ishchilar yashash …

amkorlik, kelajakni o`ylash, qoniqish hissini boshqara olish, boylikni asrash kabi sifatlarning shakllanishi, aynan ish beruvchilardagi talab va taklif munosabatlarining mutanosibligidan kelib chiqadi. shu bois muallif, bu muammoni turli toifali shaxslar xulq-atvori misolida tahlil qiladi. jumladan, boylar – kambag`allar, saxiy – qizg`anchiqlar, altruist – egoistlar bir-biridan aynan shu mezonlar asosida farqlanadilar. marshall nazariyasidagi rasional mohiyat bizningcha shundaki, u iqtisodiy islohotlar sharoitida odamlar xatti-harakatlarini psixologik hodisalar orqali tushuntirishi oqibatida, amaliyotchilar diqqatini bozor munosabatlarining subyektlari psixologiyasiga qarata olgan. bu esa hozirgi zamon iqtisodiy ishlab chiqarish sharoitlarida ham mazkur nazariyaning ilmiy-amaliy salohiyatga ega ekanligini yana bir bor tasdiqlaydi. j.keyns nazariyasi “asosiy psixologik qonun” nomi bilan mashhur bo`lgan. u ingliz iqtisodchilari orasida marksizmni tan olmaganlardan hisoblanib, uning asosiy qonuni mohiyatan quyidagi fikrlarga tayanadi. ya`ni, ishchilarning bandligi oshgan sari milliy daromad o`sib boradi, hamda iste`mol hajmining ko`rsatkichi shunga mos ravishda sekinroq oshadi. uning fikricha, iste`mol talabni yangi investisiyalar hisobiga to`xtatishi mumkin. bandlikni ta`minlash uchun investisiyalarni oshirish …

ish o`rniga, jamg`arishga tushadilar va oqibatda kattagina boylik zaxirasini paydo qiladilar. daromad miqdori keskin kamaygan taqdirda esa, boylik to`plashga o`rganib qolgan shaxslardagi ko`nikma o`z ta`sirini ko`rsatadi va oxir-oqibat jamg`arma daromadga nisbatan tezroq kamaya boshlaydi. bundan tashqari, “psixologik qonunda” iste`mol va jamg`arma motivlari o`rtasidagi o`zaro munosabatlar ham muallif tushunchalarida ahamiyatga molik sanaladi. masalan, “sarf-xarajatdan o`zini tiyish” motivi tadbirkorda jamg`arishning asosiy omillari va shartlaridan biri hisoblanadi. keynsning ta`kidlashicha, yuqoridagilardan tashqari tadbirkorning quyidagi sifatlari bu motivning ta`sirchanligini ifodalaydi: kutilmagan, favqulodda holatlarda tadbirkorning mablag`ni saqlab qolishdagi asosiy sifatlaridan biri – ehtiyotkorlikdir. asosan, u iqtisodiy inqiroz, raqobat kuchaygan sharoitlardan bu sifat sohibini vaziyatdan oson chiqishini ta`minlaydi; voqealar, iqtisodiy jarayonlar kechishini oldindan ko`ra bilish, bashorat qila olish va real tafakkurga ega bo`lish sifati. bu ayniqsa, iste`mol bilan daromad o`rtasidagi o`zaro munosabat o`zgargan sharoitda, ya`ni keksalik (gerontologik) davrida muhim ahamiyat kasb etadi; hisob-kitoblilik – barcha xarajatlarning daromadga nisbatini aniq baholay olish qobiliyati; intiluvchanlik – yaxshilik, qulaylik hamda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "iqtisodiy psixologiya tarixi"

1363006232_41995.doc iqtisodiy psixologiya tarixi www.arxiv.uz iqtisodiy psixologiya tarixi yaqingacha har qanday iqtisodiy psixologiyaga aloqador xorijiy nazariyalar marksistik yondashuv yo`qligi sababli tanqidga uchragan bo`lsa , hozirda mamlakatimizning bozor munosabatlariga o`tishi tufayli, ko`plab nazariyalarning mazmun va mohiyatiga qarashlar ham keskin ravishda o`zgardi. biz amerika, yevropada shakllangan barcha ilmiy nazariyalarni tahlil qilishni o`z oldimizga maqsad qilib qo`ymagan holda, ularning orasidan eng ko`p shov-shuvga ega bo`lgan ayrimlarinigina hozirgi sharoitlarga moslik yoki mos kelmaslik nuqtai nazaridan o`rganib chiqamiz. iqtisodiy psixologiya tarixiga nazar tashlasak, iqtisodiy va psixologik qonuniyatlarning asoslanishida bir qator buyuk iqtisodchilar tomonidan o`zi...

Формат DOC, 50,5 КБ. Чтобы скачать "iqtisodiy psixologiya tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: iqtisodiy psixologiya tarixi DOC Бесплатная загрузка Telegram