shaxsning emotsional-irodaviy jarayonlari

DOC 78.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1362920924_41936.doc shaxsning emotsional-ir0daviy jarayonlari www.arxiv.uz reja: 1. «shaxsning hissiy holati» tushunchasi 2. «iroda» tushunchasi va uning jarayonlari 3. shaxsning irodaviy fazilatlari va ularning shakilanishi 1. «shaxsning hissiy holati» tushunchasi hissiyotlar shaxs faoliyatining muhim jabhasi sifatida insondagi keng emotsional sohasining rang-barangligi, ko`p qirraligi haqida emotsional ton (yunoncha tonos - zo`riqish, urg`u berish ma`nosini bildiradi), emotsiyalar (lotincha emovere — qo`zg`atish, hayajonlanish demakdir), affektlar (lotincha affectus - ruhiy hayajon, shijoat, ehtiros ma`nosini anglatadi), stress (inglizcha stress - zo`riqish deganidir) va kayfiyat kabi tushunchalar orqali muayyan tasawur berish imkoniya-tiga ega. kishi idrok etish, xotirlash, xayol surish va fikrlash jarayonlarida faqat voqelikni bilib qolmay, balki shu bilan birga, hayotdagi u yoki bu narsalarga, qanday bo`lmasin, munosabat bildiradi, unda bularga nisbatan u yoki bu tarzda his-tuyg`u paydo bo`ladi. his-tuyg`ular kishining o`z hayotida nimalar yuz berayotganiga, nimalarni bilib olayotganiga yoki nima bilan mashg`ul bo`layotganiga nisbatan o`ziga turli xil shaklda bildiradigan ichki munosabatidir. «hissiyot» tushunchasi kundalik turmushda va …

hraydi. odatda tashqi alomatlari yaqqol namoyon bd`ladigan his-tuyg`ularning ichki kechinmalarda ilbdalanishidan iborat psixik ja-rayon yuzaga kelishining aniq shaklini emotsiya deb atash maqsadga muvofiq. masalan, ranglarning o`zgarishi, yuzlarning tabassumlanishi, lablarning titrashi, ko`zlarning yarqirashi, kulgu, yig`i, g`amginlik, ikkilanish, sarosima va boshqalar emotsiyaning ifodasidir. lekin vatanparvarlik, javobgarlik, mas`uliyat, vijdon, mehr-oqi-bat, sevgi-muhabbat singari yuksak xislatlarni emotsiya tarkibiga kiritish g`ayritabiiy hodisa hisoblanadi. ushbu emosional kechinmalar o`zining mohiyati, kuch-quvvati, davomiyligi, ta`sirchanligi, yo`nal-ganligi bilan bir-biridan keskin farq qilishlariga qaramay, ularni emotsiya sifatida talqin qilish oddiy safsataga aylanib qolgan bo`lar edi. shu boisdan ularning o`zaro eng muhim farqi shundaki, birisi ijtimoiy (hissiyot), ikkinchisi esa (emotsiya) individual, xususiy aha-miyat kasb etadi. his-tuyg`ularning kechishi subyekt alohida his etayotgan psixik holat sifatida gavdalanadi. bunda biron-bir narsani idrok etish va tushunish, biron-bir narsa to`g`risida bilib olish idrok etilayotgan, tushunib olinayotgan, ma`lum yoki noma`lum narsalarga nisbatan shaxsiy munosabat bilan birgalikda ro`y beradi. ana shu hollarning barchasida his-tuyg`ularning boshdan kechirilishi xususida, kishining alohida emotsional …

his-tuyg`ular voqelikni aks ettirishning o`ziga xos shakllaridan biridir. agar bilish jarayonlarida narsalar va voqelikdagi hodisalar aks etsa, his-tuyg`ularda esa subyektning o`ziga xos ehtiyojlari bilan qo`shilib, o`zi bilib olayotgan va o`zgartirayotgan narsalarga va voqelikka nisbatan uning munosabati aks etadi. emotsiyalar nafaqat insonlarga, balki rivojlangan jonli mavjudot-larga ham taalluqli ruhiy (psixik) holatdir. hayvonlardagi emotsiyalar o`zgarishi murakkab bo`lgan tabiiylik (irsiy) alomatlarga asoslanuvchi sodda tuzilishga egadir. odam bilan hayvon emotsiyalari o`zlarintng mohiyati, tuzilishi, ta`sirchanligi, jadalligi, sifati, shakli bilan keskin tafovutlanadi. emotsiyalar tashqi ko`rinishga xosligi va muvaqqat xususiyatga ega ekanligi bilan hissiyotdan farqlanadi. shuni aytib o`tish joizki, hissiyot hayvonot olamiga xos kechinma emas, u aql-zakovat subyekti sanalmish hazrati insongagina xos, xolos. chunki empatik (hamdard-lik) his-tuyg`ular shaxsning mukammallik bosqichiga ko`tarilishiga kafolat negizidir. ehtiyojlaming qondirilishi yoki qondirilmasligi kishida turli xii shakldagi o`ziga xos kechinmalarni: emotsiyalarni, affektlar (emotsio-nal buhronlar)ni, kayfiyatlarni, kuchli hayajonlanish (stress holat-lari)ni va his-tuyg`ularni hosil qiladi. emotsiyalar. emotsional jarayonlar, holatlar yoki tor ma`noda emotsiyalar emotsional kechinmalarning …

, hatto o`zini xavf-xatarga tashlashi ham mumkin. «hissiyot» (emotsiya) va «his-tuyg`u» degan so`zlar ko`pincha si-nonimlar sifatida qoilaniladi. torroq ma`noda olganda, hissiyot bu qandaydir biroz doirniyroq his-tuyg`ularning bevosita va vaqtincha boshdan kechirilishidan iborat. «emotsiya» so`zi o`zbek tiliga aniq tarjima qilinganda, u ruhiy hayajonlanish, ruhiy harakatlanish degan ma`noni anglatadi. ayrim holatlarda emotsiyalar ta`sirchanligi bilan ajralib turadi. ular xatti-harakatlarga, fikr-mulohaza bildirishga turtki beradigan kuch boiib, g`ayratni oshiradi va bu holat stenik hislar deb ataladi. boshqa bir hollarda emotsiyalar (astenik deb atalmish emotsiyalar) faoliikning sustligi yoki loqaydligi bilan ajralib turadi, his-tuyg`ularning boshdan kechirilishi kishini bo`shashtirib yuboradi. har qanday vaziyatda ham emotsional xatti-harakat, faoliyat motivlari boiishidan tashqari, ba`zida faoliyatni tashkil qiluvchi, goho uni izdan chiqaruvchi omilga ham aylanishi mumkin. emotsional holatlar yo haddan tashqari kuchaysa yoki susaysa, xullas, me`yori, maromi izdan chiqsa, u holda shaxs faoliyati` maqsadga yo`nalishini yo`qotadi, buning natijasida obyektlar noto`g`ri aks ettiriladi, ular xolisona talqin qilinmaydi, baholashda mantiqiy nuqsonlarga yo`l qo`yiladi. affektlar …

. tormozlanish miyaning qobig`ini egallab oladi va kishining tajribasi, uning madaniy va ma`naviy negizlari mustahkamlangan muvaqqat bogianishlarning tarkib topgan tizimini ishlatmay qo`yadi. affektiv portlashdan keyin holdan toyish, majolsizlik, barcha narsalarga befarqlik bilan munosabatda bo`lish, harakatsizlik, ba`zan esa mudroq bosish boshlanadi. psixologiyada «telbalarcha» ishq-muhabbat hissining affektiv tarzda kechishi atroflicha o`rganilgan va badiiy adabiyotda esa yana ham yaxshiroq tasvirlangan. affekt holati boshlanganda shaxs insoniy qadriyatlarning barcha-sidan uzoqlashib, o`z hissiyotining oqibati to`g`risida o`ylamaydi, hatto tana o`zgarishlari, ifodali harakatlar unga bo`ysunmay qoladi. kuchli zo`riqish natijasida mayda, kuchsiz harakatlar barham topadi. tormozlanish miya yarim sharlari po`stini toiiq egallay boshlaydi, qo`zg`alish po`stloqosti asab tugunchalarida, oraliq miyada avj oladi, xolos. buning natijasida shaxs o`zida emotsional kechinma (dahshat, g`azab, nafratlanish, umidsizlik va hokazolar)ga nisbatan kuchli xohish sezadi. affektlar vujudga kelishining dastlabki bosqichida har bir shaxs o`zini tutishni, o`zini qo`lga olishni uddalay olish qurbiyatiga ega bo`ladi. keyingi bosqichlarda irodaviy nazorat yo`qoladi, irodasiz harakatlar amalga oshiriladi, xatti-harakatlar o`ylanmasdan qilinadi. affektiv …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "shaxsning emotsional-irodaviy jarayonlari"

1362920924_41936.doc shaxsning emotsional-ir0daviy jarayonlari www.arxiv.uz reja: 1. «shaxsning hissiy holati» tushunchasi 2. «iroda» tushunchasi va uning jarayonlari 3. shaxsning irodaviy fazilatlari va ularning shakilanishi 1. «shaxsning hissiy holati» tushunchasi hissiyotlar shaxs faoliyatining muhim jabhasi sifatida insondagi keng emotsional sohasining rang-barangligi, ko`p qirraligi haqida emotsional ton (yunoncha tonos - zo`riqish, urg`u berish ma`nosini bildiradi), emotsiyalar (lotincha emovere — qo`zg`atish, hayajonlanish demakdir), affektlar (lotincha affectus - ruhiy hayajon, shijoat, ehtiros ma`nosini anglatadi), stress (inglizcha stress - zo`riqish deganidir) va kayfiyat kabi tushunchalar orqali muayyan tasawur berish imkoniya-tiga ega. kishi idrok etish, xotirlash, xayol suris...

DOC format, 78.0 KB. To download "shaxsning emotsional-irodaviy jarayonlari", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxsning emotsional-irodaviy j… DOC Free download Telegram