ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳоким ёки ҳукмдор образи талқини

DOC 91,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1481462793_66536.doc ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳоким ёки ҳукмдор образи талқини ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда иштирок этувчи персонажлардан яна бири ҳоким ёки ҳукмдор образидир. мазкур образ ўзига хос алоҳида белги-хусусиятлари ва функционал ҳаракатлари билан бошқа персонажлардан тубдан ажралиб туради. ҳоким персонаж ўзида ҳукмдорлик муносабатларини ифода этувчи, ҳайвонлар манфаатларини ҳимоя қилувчи ва айни пайтда, улар жонига таҳдид солувчи, шунингдек, баъзи жиҳатлари билан масал қаҳрамонига яқин турувчи, гоҳ ижобий, гоҳо эса салбий қиёфаларда намоён бўлувчи кўп қиррали образлардан саналади. ҳоким персонаж эртаклар мазмунида асосий бўлмаган образ сифатида тасниф этилади. бунга сабаб, мазкур персонаж эртаклар конфликтида тутган ўрни ҳамда вазифасига кўра кам иштирок этади ва сюжет таркибида у ёки бу даражада фаоллик кўрсатмайди. бинобарин, унинг ҳукмдор ёки ўрмон ҳокими сифатидаги қиёфаси, характер хусусияти, буйруқ бериш функцияси, ҳаракат ва ҳолати, нутқий муносабати, кўпинча, оммавий эпизодларда – гуруҳлашган персонажлар таркибида воқе бўлади. ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда иштирок этувчи ҳукмдор персонажларни ёзма адабиётдаги шоҳ ва шоҳликка алоқадор талқинларнинг бошламаси сифатида …

талқин этиш мақсадга мувофиқдир: а) ҳукмдорликка алоқадор талқинларнинг ўзига хос оҳорий жиҳатларини кўрсатиш мақсадида ҳоким (ҳукмдор) образи қиёфасини белгилаш, аҳамиятини аниқлаш; б) ҳукмдорлик талқинини эртак талаби нуқтаи назаридан ойдинлаштириш. таъкидлаш жоизки, эртакларда ҳукмдор (ҳоким) образи гоҳ йўлбарс, гоҳ шер, гоҳ арслон типида учраши сабабли, бу борадаги фикрларимиз яхлитлиги ва мукаммаллигини таъминлаш мақсадида ҳар уч персонаж ҳаракатини умумий ҳолатда баравар таҳлил этиб борамиз. дарҳақиқат, ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳукмдорликка алоқадор талқин ва хусусиятлар йўлбарс, шер, арслон типидаги кучли ҳайвонлар қиёфасида намоён бўлади. бу образ, унинг келиб чиқиши ва яратилиш асоси, эртак сюжетида тутган ўрни, функционал ҳаракатлари ва талқиний жиҳатлари фольклоршуносликда жиддий тадқиқ этилиши лозим бўлган масалалардан бири ҳисобланади. чунончи, эртакшунослигимизда у ёки бу йўналишда образлар таҳлилига бағишланган бир қанча илмий тадқиқотлар мавжудлигига қарамай, мазкур персонаж хусусида жиддий кузатиш олиб борилмаган. билдирилган фикр ва мулоҳазалар эса умумий мазмундаги муносабат характерига эга бўлиб, ўзида мавзу моҳиятини тўла қамраб ололмайди. масалан, м.и.афзаловнинг фикрига кўра, ҳайвонлар …

и фикр ва хулосалар арслон, йўлбарс типидаги (ҳукмдор – с.ж.) персонажларнинг тарихий-бадиий хусусиятларини ўрганиш ҳамда тадқиқ этишдан кўзланган мақсадни муайян даражада ойдинлаштиради ҳам. бироқ диққатимизни масаланинг асосий томонига қаратадиган бўлсак, олимлар фикрида бир ёқламалик ва хулосаларнинг етарли, аниқ далиллар билан асосланмаганлиги кўзга ташланади. жумладан, м.и.афзалов қарашларида ҳоким персонаж – арслоннинг ҳукмдорликка алоқадор жиҳатлари ўзининг табиий ҳаракат ва ҳолатидан ажратиб олиниб, синфий муносабатлар қобиғида изоҳланади. шу боисдан, олим талқинида арслон (ҳоким) образи том маънодаги мажозий персонаж сифатида таърифланади. бу эса ўз навбатида мавзу атрофида чигал хулосалар чиқаришга олиб келади. ҳолбуки, ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда иштирок этувчи образлар мазмунида мавжуд кўчма маъно мажозийликдан кўра кўпроқ рамзийликка дахлдор. рамзийлик эртакларда мавжуд ғоявий мазмун ва ижтимоий-эстетик мақсаднинг таъсирчанлигини оширишда ҳамда образлар семантикасини бадиий умумлаштиришда фаол воситалардан бири саналади. бошқача қилиб айтганда, рамзийлик бадиий тафаккур мезонлари ва қонуниятларининг шаклланиши ҳамда қарор топишида муҳим аҳамият касб этади. тафаккур тарихидан маълумки, ибтидоий дунёқараш ва оламни бадиий англаш мезонлари, …

лоҳийлаштириш мақсадида уни урф-одатлар мазмунига кўчирган. унинг баёний ифодасини эса миф-асотирлар кўринишида рамзийлаштирган. кўринадики, ҳодисалар бир-бирига боғлиқ, бири иккинчисини келтириб чиқаради. демак, рамзий образлар асосида ётувчи мифологик тасаввурларнинг ўзи ҳам қабилавий урф-одатлар ва диний-эътиқодий қарашлар негизида шаклланган. масалан, бўрининг тотемистик эътиқод рамзи сифатида улуғланиши, тулкининг культ даражасида илоҳийлаштирилиши, илоннинг донишмандлик ёки қалдирғочнинг садоқат рамзи сифатида тавсифланиши билан боғлиқ мифларнинг яратилиш асоси юқоридаги ҳодисаларга бориб тақалади. худди шунга ўхшаш йўлбарс (арслон, шер) рамзий образи ҳам даставвал мифологик тафаккур доирасида бўлган ва рамзийлаштирилган. бироқ ғулом акрамов эътироф этганичалик, «... катта меҳр-муҳаббат билан тасвирланган аждодбоши ҳайвон ...» даражасида эмас, балки куч-қудрат рамзи сифатида акс эттирилган. чунки қадимги туркийлар, жумладан, ўзбек халқи маданий ҳаёти ва ижтимоий-тарихий қарашлари тизимида йўлбарс (шер, арслон) тотеми мавжуд бўлмаган. бинобарин, афсоналарда, айниқса, тарихий ашёларда йўлбарснинг рамзга айланган тасвири уни беқиёс куч-қудрат ва жасорат тимсоли, тинчлик, мустақиллик, мардлик, қаҳрамонлик, тўғрилик, адолатпарварликнинг рамзий ифодаси сифатида характерлайди. бу ҳақда таниқли тарихшунос олим …

алар, суворийларнинг камарлари, қилич дастаси ва қалқонларида, шунингдек, сарой, арк ҳамда шоҳлик девонининг муҳташам деворларида ҳам ўз ифодасини топган. жумладан, и.в.авдиевнинг таъкидлаб кўрсатишича, қадимги миср подшоҳлари «...кўпинча, одам бошли забардаст шер (сфинкс) сифатида тасвирланган» . шунга ўхшаш ҳолатларни қадимги туркийлар тарихида ҳам учратиш мумкин. масалан, к.в.тревернинг ёзишича, «қадимги кушон тангаларида яратувчи – тангри тасвири шер билан бирга туширилган ...кушон империясининг – сўнгги даврларида зарб этилган тангаларда эса шоҳ хувишка йўлбарсга миниб ўтирган худо қиёфасида, икки оёғини бир томонга узатиб турган ҳолида тасвирланган. унинг пастки қисмига эса «nono» сўзи илова қилинган» . шу ўринда яна халқ бахшиларининг алп баҳодирларни «шер юракли, арслон билакли» каби сифатларда таърифлаши бежиз эмаслигини алоҳида таъкидлаш лозим. чунончи, унда қўлланилган иборалар мазмуни, асосан, рамзийликка дахлдордир. атоуллоҳ ҳусайний ўзининг «бадойиъ ус-санойиъ» («аруз вазни ва бадиий воситалар ҳақида») номли рисоласида юқоридаги ҳолатни қуйидагича изоҳлайди: «шер дерлар ва юраклик киши шерга ўхшағанлиғи асосланиб, андин юраклиғ кишини ирода этарлар» . демак, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳоким ёки ҳукмдор образи талқини"

1481462793_66536.doc ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳоким ёки ҳукмдор образи талқини ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда иштирок этувчи персонажлардан яна бири ҳоким ёки ҳукмдор образидир. мазкур образ ўзига хос алоҳида белги-хусусиятлари ва функционал ҳаракатлари билан бошқа персонажлардан тубдан ажралиб туради. ҳоким персонаж ўзида ҳукмдорлик муносабатларини ифода этувчи, ҳайвонлар манфаатларини ҳимоя қилувчи ва айни пайтда, улар жонига таҳдид солувчи, шунингдек, баъзи жиҳатлари билан масал қаҳрамонига яқин турувчи, гоҳ ижобий, гоҳо эса салбий қиёфаларда намоён бўлувчи кўп қиррали образлардан саналади. ҳоким персонаж эртаклар мазмунида асосий бўлмаган образ сифатида тасниф этилади. бунга сабаб, мазкур персонаж эртаклар конфликтида тутган ўрни ҳамда вазифасига кўра кам иштирок этади ва сюжет т...

Формат DOC, 91,5 КБ. Чтобы скачать "ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳоким ёки ҳукмдор образи талқини", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳ… DOC Бесплатная загрузка Telegram