физика илмини ўрганишда математиканинг асосий роли

DOC 46.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1576132461.doc 2 2 9 , 4 2 t gt s = = 2 8 , 9 сек м g = 1 , 44 3 9 , 4 2 = × 2 8 , 9 сек м g = 2 9 , 4 t s = 2 8 , 9 сек м gm р = физика илмини ўрганишда математиканинг физика илмини ўрганишда математиканинг асосий роли бу ишланиш орқали биз икки фаннинг онгли равишда узвий боғланиш эшикларини очамиз. галилей. ҳақиқий дунёни билишда қадам ва қадам математиканинг ривожланиши муҳим аҳамиятга эга эканлигига асосланган ҳолда дунёнинг геомарказий системаси математик изланишлар, талқинлар орқали келиб чиққанининг гувоҳи бўламиз. математик назарияни билмай туриб птоломен системаси мавжуд бўлмас эди. лекин геомарказий назария ҳаётий воқеликнинг сезиш органларимизга боғлиқ бўлмаган ҳолда билишга чақиради. аввало ҳақиқий дунё воқелигини билишда математика қандай аҳамиятга эга эканлигини тушунтиришга ҳаракат қиламиз. бир куни исаак ньютон буюк елкалар орасида турганини айтди. улардан энг буюклари рене декарт …

. бунда материал сифатида мрамор ва меъморнинг иш қуролларини олинса, шакл – хайкал чизгиси ва меъморнинг тасаввури, ҳаракат манбаи – хайкал ясаш жараёни, мақсад – хайкални қўйиладиган жойга мослиги назарда тутилиши керак. бу мисолда математика қандай роль ўйнаши мумкин. мавжуд бўлган греклар фалсафасида математикани геометрик фигураларни ўрганиш билан чегараланиб қолган фикрларини аристотель ўзининг изланишларида кенгроқ ёритиб берди. шунга кўра xvii аср бошларидан европа олимлари табиатни ўрганишда математиканинг муҳим роль ўйнашини тан олишга мажбур бўлдилар. масалан, коперник ва кеплернинг астрономия, механика бўйича илмий изланишлари ўша даврда математик тасдиқлашлар натижасидан келиб чиққан назария эканлиги маълум бўлди. xvii – xix асрларда математиканинг бошқа фанлар билан чамбарчас боғлиқлиги кучайиб кетди. декарт ва галилей назарий физикани математика билан чамбарчас боғлиқлигини исботлаб бердилар. лафлеш декарт мактабда ўқиб юрган чоғларидаёқ инсоннинг шунча дунё ҳақиқатларини билиши қизиқтириб қолган эди. мактабда ўтиладиган ҳар бир фанга синчковлик билан назар солар, бошқа фанларга танқидий қарашларни четлаб ўтган ҳолда у ҳақиқатга олиб …

енинг изланишларимни шундай бўлакларга бўлиб ўрганиш керакки, натижа яхши бўлсин. учинчи – энг содда ва енгил қарашларни онгли равишда секин аста бошқариш натижасида мураккаб билимларга эга бўлиш керак. тўртинчи – кузатилаётган барча изланишлар тўғрилигини исботловчи умумий чиқишлар қилиши керак-ки, бунда ҳеч нарса четда қолмаслиги керак. шундай қилиб, декарт фалсафасининг асосий мақсади – хақиқатни аниқ ва мукаммал билиш онгнинг интуиция ва дедукция натижалари махсулидир. шундай қилиб, декарт қарашларида шундай иккита дунё мавжудки: фазода улкан математик машина ва онгли фикрловчи дунё мавжуд. бунда биринчи дунё элементлари иккинчисига бўлган таъсири иккинчи даражали бўлиб хақиқий дунё фазода вақт бирлиги давомида жисм ҳаракатини математик тахлиллар йиғиндисидир, яъни биринчи дунё улкан мувозанатдага машина бўлиб у математик принциплар негизида қурилган. юқорида эслатиб ўтганимиздек галилей ҳам ўзининг фалсафий қарашларини таклиф қилган эди. унинг фалсафаси декарт фалсафасига яқин бўлиб, анча ёрқин ва тушунарли. галилей изланишлари орқали ҳам табиатни ўрганишда бошланғич замонавий математик физикага асос солинди. галилей табиат ўзгаришлари коперник …

очишга ҳаракат қилди. унинг тажрибалар натижасини замонавий фанда қабул қилинган “стенография” – формула кўринишида ёзиш мумкин бўлди. бу формула кўринишда бўлиб ( ер сиртида эркин тушиш) t сек. давомида тушаётган коптокнинг масофаси вақтнинг квадрат бирлигига тўғри пропорционал эканлигини тасдиқлайди. масалан, 3 сек. давомида эркин тушаётган копток бошланғич ҳолатидан м масофани ўтади. лекин бу формула копток нимага ерга тушади деган саволга жавоб бермайди, у фақат коптокнинг қандай тушиши холати тўғрисида саноқли маълумот беради. галилей шунинг учун ўзгарувчилар орасидаги боғланиш табиат ўзгаришларига боғлиқ деб ҳисоблади. бу боғлиқликни табиат қонунларини математик изланиш ёрдамида инсоният шундай назарий билимларга эга бўлдики, бундан у физик ҳолатларни ифодаловчи катталиклар ўлчовли эканлигини математик қонунлар орқали изоҳлашга ҳаракат қилди. аристотельдан фарқли галилей жисмнинг ҳаракат қонунини изоҳловчи иккинчи фундаментал изланиш яратди: ҳар доим таъсир этувчи куч жисм тоқлигини ўзгартиради. лекин ер устига тушаётган жисм ҳаво қаршилигини ҳисобга олинмаганда секундига бир хил тезланиш билан тушаётганини аниқлади. у шундай қилиб эркин ҳаракат …

ани учун бу мавзуга кўпроқ эътибор берилди. галилей ўзининг “фаннинг янги қирраларини очишда суҳбатлар ва математик исботлар” (1638 йилда) китобида механикага асос солган физика илмини математик йўллар билан ёритиб берди. кейинчалик ньютон, галилей методологиясини ўрганиб унинг изланишлари муҳим аҳамиятга эга эканлигини исботлади. page 3 _1265709190.unknown _1265710710.unknown _1265710848.unknown _1265711045.unknown _1265709851.unknown _1265709076.unknown

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "физика илмини ўрганишда математиканинг асосий роли"

1576132461.doc 2 2 9 , 4 2 t gt s = = 2 8 , 9 сек м g = 1 , 44 3 9 , 4 2 = × 2 8 , 9 сек м g = 2 9 , 4 t s = 2 8 , 9 сек м gm р = физика илмини ўрганишда математиканинг физика илмини ўрганишда математиканинг асосий роли бу ишланиш орқали биз икки фаннинг онгли равишда узвий боғланиш эшикларини очамиз. галилей. ҳақиқий дунёни билишда қадам ва қадам математиканинг ривожланиши муҳим аҳамиятга эга эканлигига асосланган ҳолда дунёнинг геомарказий системаси математик изланишлар, талқинлар орқали келиб чиққанининг гувоҳи бўламиз. математик назарияни билмай туриб птоломен системаси мавжуд бўлмас эди. лекин геомарказий назария ҳаётий воқеликнинг сезиш органларимизга боғлиқ бўлмаган …

DOC format, 46.5 KB. To download "физика илмини ўрганишда математиканинг асосий роли", click the Telegram button on the left.

Tags: физика илмини ўрганишда математ… DOC Free download Telegram