sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni

DOC 88,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1712993975.doc sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni o`zbekistonda yevropa demokratik davlatlariga xos xususiyatlar bilan birga, sharq davlatchiligining xalqimiz ruhiyatiga xos va mos tajribalarining saqlab qolinganligi maqsadga muvofiqdir. buni, barcha boshqaruv tizimida yetakchi mavqega ega bo`lgan xodim -vazir faoliyati va vazirlik mansabi misolida ko`rsak bo`ladi. vazirlik xizmati hozirgi dunyo davlatchiligining muhim bo`g`ini hisoblanadi. ammo u bizda juda qadim zamonlardan beri ijroiya hokimiyatining eng maqbul shakli bo`lib kelgan. dono va tadbirkor vazirlarning ish tajribasi, siyosatdonligi, ma’naviy-axloqiy sifatlari hozir ham bizga ibrat bo`lmoqda. vazir qadimiy davlatchiligimizda yuqori mavqeni egallagan mas’uliyatli mansablardan, ya’ni davlat arkoni, ustunlaridan biri bo`lib, u mamlakatni idora qilish, uning ichki tartibi, osoyishtaligini saqlash, zarur ijtimoiy masalalarni hal etishda podshoga yordam beruvchi katta obro`-e’tiborga molik amaldor shaxs hisoblangan. imom g`azzoliy fikricha, yaxshi vazir - «podshohning yaqin yordamchisi, sirdoshidir va mamlakatning ichki va tashqi ishlari hamda viloyatlar va xazinaning obodonligi vazirdandir, podshohlikning zebu ziynati, qudrat va …

ik ishining xususiyatlari, mas’uliyati haqida ko`plab manbalarda so`z boradi. chunonchi, «shohnoma» (firdavsiy), «kutadg`u bilig» (yusuf xos hojib), «dastur ul-muluk» (imom -g`azzoliy), «kitob ul-vuzaro» (xilol), «irshod» (yoqut), «kitob ud-diyorat» (shabushtiy), «siyosatnoma» (nizomul-mulk), «qobusnoma» (kaykovus), «dastur ul-vuzaro» (xondamir), «axloqi muhsiniy», «anvori suhayliy» (koshifiy) kabi asarlar shunday manbalardan. ma’lumki, vazir so`zi arabcha «vizr» so`zidan olingan bo`lib, «vizr» yuk, og`irlik degan ma’nolarni anglatadi. («vazara» -yukni ko`tarib yurmoq, katta vazifani zimmaga olmoqdir). «vizr» so`zi gunoh ma’nosini ham bildiradi. shu ikki ma’noni nazarda tutgan alisher navoiy «mahbub ul-kulub» asarida bunday yozgan edi: «vazir» «vizr» dan mushtakdur va bu fe’l aning zotig`a al-haq va alyaqdur» («vazir» so`zi «vizr» dan kelib chiqqandir va bu fe’l (ya’ni yuk ko`tarish, gunohli bo`lish) uning tabiatiga eng to`g`ri va eng loyiq ta’rifdir). shunday qilib, vazir davlat yukini ko`tarib, podshoga ko`maklashadigan mansab egasi bo`lgan. vazir podshoning bevosita yozuv-chizuv, hisob-kitoblari, amaliy ishlarini yurgizuvchi podsho amru farmonlarini hayotga tatbiq etuvchi yuqori mansabli shaxs hisoblangan. u …

ng bir necha avlodi vazirlik bilan shug`ullangan), somoniylar vaziri bal’amiy, g`aznaviylar vaziri maymandiy, saljuqiylar vaziri nizo - ulmulk odil, dono va salohiyatli davlat arboblari sifatida shuhrat qozonganlar, ularning ishlari boshqalarga namuna qilib ko`rsatilgan. shunisi aniqki, vazirlik vazifalari va shu bilan bog`liq devon tuzish tartibi (kanselyariya) birdaniga shakllangan emas. chamasi, dastlab vazirlar ko`proq podshoning mahrami va maslahatchisi sifatida namoyon bo`lgan. osaf, homon, buzurgmehr, asosan, maslahat berish, hikmatli, dono fikrlar bayon etib, podshoga nasihat qilish bilan mashg`ul bo`ladilar. ular davlat ishlariga, siyosatga aralashsalar ham, ammo doimiy ravishda muayyan vazifani ado etib turmaganlar. masalan, firdavsiyning «shohnoma» sida tasvirlanishicha, buzurgmehr (firdavsiy buzrajmehr deb ataydi) otashparastlar ruhoniysining shogirdi bo`lgan. u «avesto» kitobini puxta o`rganib, uni to`liq tafsir etadi va bu ilmni hayotga tatbiq qila oladigan zakovatli odam bo`lib yetishadi. «shohnoma» da buzurgmehr no`shiravon tushini ta’birlash uchun saroyga olib kelinadi va u donoligi bilan podshoga yoqib qoladi. buzurgmehr biror mansabni uddalay olgan emas, u saroy ayonlariga …

da, hisob-kitobda o`tkir, dadil va jasur bir arbob hisoblangan. abbosiylar zamonida, masalan, mamlakatning butun xazinasi vazir qo`lida edi. davlat budjetini yuzaga keltirish, soliqlarni undirish, viloyatlar va savdogarlardan boju-xirojni yig`ish vazir zimmasida bo`lgan. bu an’ana temuriylar davrida ham davom etdi. vazir ishini nazorat qilish, shubhasiz, davlat boshlig`i - podshoga tegishli bo`lgan. vazirlar muntazam ravishda podsho yoki xalifaga hisob berib turganlar. shuning uchun podsho hamda vazir munosabati davlat rivoji uchun muhim ahamiyatga ega edi. podsho o`z a’yonlari nazdida ham, xalq nazdida ham vazirning qadr-qimmati va izzat-obro`sini joyiga qo`yishi va ayni vaqtda, qattiqqo`llik bilan undan ish talab qilishi lozim edi. amir temur, ma’lumki, barcha davlat xizmatchilarini, jumladan, vazirlarni ham «xavfu rajo» (qo`rquv va umidvorlik) orasida saqlab yurgan. sohibqironning bu usuli uning «tuzuklar» da yaxshi yoritilgan. «yaxshilarning boshini siladim, yomonlar, munofiqlarni jazoladim», - deydi temur. bu usul keyingi temuriy podsholar tomonidan ham davom ettirilgan. husayn voiz koshifiy «axloqi muhsiniy» asarida bu usulni «lutf va …

yat, adabiyot, din va boshqa jabhalar kabi ijtimoiy-siyosiy huquqiy tafakkur borasida, ya’ni davlat va jamiyat qurilishi, tarixi to`g`risidagi ta’limotlari bilan insoniyat tarixi xazinasiga bebaho hissa qo`shganlar. xususan, bu boradagi izlanishlar vii-xv asrlarda eng yuqori cho`qqiga ko`tarilgan. jahon ilmining buyuk mutafakkirlari bo`lmish turonzamin farzandlari abu nasr forobiy, yusuf xos hojib, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, amir temur, alisher navoiy, burxoniddin marg`iloniy, voiz koshifiy kabi allomalarning adolat to`g`risidagi mashhur asarlari vujudga keladi. bu yutuqlar mustaqillik davrida milliy davlatchiligimiz uchun bebaho xazina rolini o`ynamoqda. forobiy mulohazalariga ko`ra haqiqiy davlat uch narsa - fozil jamiyat, adolatli tuzum va odil rahbar asosida tashkil topadi va bu davlatning idorasida davlatning uchala asosi o`z o`rni va vaqti bilan teng ishtirok etadi. ana shu asoslarning o`zaro muvofiqligi, maqsadga ko`ra bir yo`nalishdaligi hamda vazifa jihatidan aniq va haqiqatga qaratilgan xatti-harakati haqiqiy davlatning yuksak taraqqiyotini ta’minlaydi. forobiy jamiyat mavjud bo`lgan joyda boshqaruv albatta mavjud bo`lishini, jumladan fozil jamiyat …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni"

1712993975.doc sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni o`zbekistonda yevropa demokratik davlatlariga xos xususiyatlar bilan birga, sharq davlatchiligining xalqimiz ruhiyatiga xos va mos tajribalarining saqlab qolinganligi maqsadga muvofiqdir. buni, barcha boshqaruv tizimida yetakchi mavqega ega bo`lgan xodim -vazir faoliyati va vazirlik mansabi misolida ko`rsak bo`ladi. vazirlik xizmati hozirgi dunyo davlatchiligining muhim bo`g`ini hisoblanadi. ammo u bizda juda qadim zamonlardan beri ijroiya hokimiyatining eng maqbul shakli bo`lib kelgan. dono va tadbirkor vazirlarning ish tajribasi, siyosatdonligi, ma’naviy-axloqiy sifatlari hozir ham bizga ibrat bo`lmoqda. vazir qadimiy davlatchiligimizda yuqori mavqeni egallagan mas’uliya...

Формат DOC, 88,5 КБ. Чтобы скачать "sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq ijtimoiy tafakkur tarixid… DOC Бесплатная загрузка Telegram