sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni

DOC 88.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1712993975.doc sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni o`zbekistonda yevropa demokratik davlatlariga xos xususiyatlar bilan birga, sharq davlatchiligining xalqimiz ruhiyatiga xos va mos tajribalarining saqlab qolinganligi maqsadga muvofiqdir. buni, barcha boshqaruv tizimida yetakchi mavqega ega bo`lgan xodim -vazir faoliyati va vazirlik mansabi misolida ko`rsak bo`ladi. vazirlik xizmati hozirgi dunyo davlatchiligining muhim bo`g`ini hisoblanadi. ammo u bizda juda qadim zamonlardan beri ijroiya hokimiyatining eng maqbul shakli bo`lib kelgan. dono va tadbirkor vazirlarning ish tajribasi, siyosatdonligi, ma’naviy-axloqiy sifatlari hozir ham bizga ibrat bo`lmoqda. vazir qadimiy davlatchiligimizda yuqori mavqeni egallagan mas’uliyatli mansablardan, ya’ni davlat arkoni, ustunlaridan biri bo`lib, u mamlakatni idora qilish, uning ichki tartibi, osoyishtaligini saqlash, zarur ijtimoiy masalalarni hal etishda podshoga yordam beruvchi katta obro`-e’tiborga molik amaldor shaxs hisoblangan. imom g`azzoliy fikricha, yaxshi vazir - «podshohning yaqin yordamchisi, sirdoshidir va mamlakatning ichki va tashqi ishlari hamda viloyatlar va xazinaning obodonligi vazirdandir, podshohlikning zebu ziynati, qudrat va …

ik ishining xususiyatlari, mas’uliyati haqida ko`plab manbalarda so`z boradi. chunonchi, «shohnoma» (firdavsiy), «kutadg`u bilig» (yusuf xos hojib), «dastur ul-muluk» (imom -g`azzoliy), «kitob ul-vuzaro» (xilol), «irshod» (yoqut), «kitob ud-diyorat» (shabushtiy), «siyosatnoma» (nizomul-mulk), «qobusnoma» (kaykovus), «dastur ul-vuzaro» (xondamir), «axloqi muhsiniy», «anvori suhayliy» (koshifiy) kabi asarlar shunday manbalardan. ma’lumki, vazir so`zi arabcha «vizr» so`zidan olingan bo`lib, «vizr» yuk, og`irlik degan ma’nolarni anglatadi. («vazara» -yukni ko`tarib yurmoq, katta vazifani zimmaga olmoqdir). «vizr» so`zi gunoh ma’nosini ham bildiradi. shu ikki ma’noni nazarda tutgan alisher navoiy «mahbub ul-kulub» asarida bunday yozgan edi: «vazir» «vizr» dan mushtakdur va bu fe’l aning zotig`a al-haq va alyaqdur» («vazir» so`zi «vizr» dan kelib chiqqandir va bu fe’l (ya’ni yuk ko`tarish, gunohli bo`lish) uning tabiatiga eng to`g`ri va eng loyiq ta’rifdir). shunday qilib, vazir davlat yukini ko`tarib, podshoga ko`maklashadigan mansab egasi bo`lgan. vazir podshoning bevosita yozuv-chizuv, hisob-kitoblari, amaliy ishlarini yurgizuvchi podsho amru farmonlarini hayotga tatbiq etuvchi yuqori mansabli shaxs hisoblangan. u …

ng bir necha avlodi vazirlik bilan shug`ullangan), somoniylar vaziri bal’amiy, g`aznaviylar vaziri maymandiy, saljuqiylar vaziri nizo - ulmulk odil, dono va salohiyatli davlat arboblari sifatida shuhrat qozonganlar, ularning ishlari boshqalarga namuna qilib ko`rsatilgan. shunisi aniqki, vazirlik vazifalari va shu bilan bog`liq devon tuzish tartibi (kanselyariya) birdaniga shakllangan emas. chamasi, dastlab vazirlar ko`proq podshoning mahrami va maslahatchisi sifatida namoyon bo`lgan. osaf, homon, buzurgmehr, asosan, maslahat berish, hikmatli, dono fikrlar bayon etib, podshoga nasihat qilish bilan mashg`ul bo`ladilar. ular davlat ishlariga, siyosatga aralashsalar ham, ammo doimiy ravishda muayyan vazifani ado etib turmaganlar. masalan, firdavsiyning «shohnoma» sida tasvirlanishicha, buzurgmehr (firdavsiy buzrajmehr deb ataydi) otashparastlar ruhoniysining shogirdi bo`lgan. u «avesto» kitobini puxta o`rganib, uni to`liq tafsir etadi va bu ilmni hayotga tatbiq qila oladigan zakovatli odam bo`lib yetishadi. «shohnoma» da buzurgmehr no`shiravon tushini ta’birlash uchun saroyga olib kelinadi va u donoligi bilan podshoga yoqib qoladi. buzurgmehr biror mansabni uddalay olgan emas, u saroy ayonlariga …

da, hisob-kitobda o`tkir, dadil va jasur bir arbob hisoblangan. abbosiylar zamonida, masalan, mamlakatning butun xazinasi vazir qo`lida edi. davlat budjetini yuzaga keltirish, soliqlarni undirish, viloyatlar va savdogarlardan boju-xirojni yig`ish vazir zimmasida bo`lgan. bu an’ana temuriylar davrida ham davom etdi. vazir ishini nazorat qilish, shubhasiz, davlat boshlig`i - podshoga tegishli bo`lgan. vazirlar muntazam ravishda podsho yoki xalifaga hisob berib turganlar. shuning uchun podsho hamda vazir munosabati davlat rivoji uchun muhim ahamiyatga ega edi. podsho o`z a’yonlari nazdida ham, xalq nazdida ham vazirning qadr-qimmati va izzat-obro`sini joyiga qo`yishi va ayni vaqtda, qattiqqo`llik bilan undan ish talab qilishi lozim edi. amir temur, ma’lumki, barcha davlat xizmatchilarini, jumladan, vazirlarni ham «xavfu rajo» (qo`rquv va umidvorlik) orasida saqlab yurgan. sohibqironning bu usuli uning «tuzuklar» da yaxshi yoritilgan. «yaxshilarning boshini siladim, yomonlar, munofiqlarni jazoladim», - deydi temur. bu usul keyingi temuriy podsholar tomonidan ham davom ettirilgan. husayn voiz koshifiy «axloqi muhsiniy» asarida bu usulni «lutf va …

yat, adabiyot, din va boshqa jabhalar kabi ijtimoiy-siyosiy huquqiy tafakkur borasida, ya’ni davlat va jamiyat qurilishi, tarixi to`g`risidagi ta’limotlari bilan insoniyat tarixi xazinasiga bebaho hissa qo`shganlar. xususan, bu boradagi izlanishlar vii-xv asrlarda eng yuqori cho`qqiga ko`tarilgan. jahon ilmining buyuk mutafakkirlari bo`lmish turonzamin farzandlari abu nasr forobiy, yusuf xos hojib, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, amir temur, alisher navoiy, burxoniddin marg`iloniy, voiz koshifiy kabi allomalarning adolat to`g`risidagi mashhur asarlari vujudga keladi. bu yutuqlar mustaqillik davrida milliy davlatchiligimiz uchun bebaho xazina rolini o`ynamoqda. forobiy mulohazalariga ko`ra haqiqiy davlat uch narsa - fozil jamiyat, adolatli tuzum va odil rahbar asosida tashkil topadi va bu davlatning idorasida davlatning uchala asosi o`z o`rni va vaqti bilan teng ishtirok etadi. ana shu asoslarning o`zaro muvofiqligi, maqsadga ko`ra bir yo`nalishdaligi hamda vazifa jihatidan aniq va haqiqatga qaratilgan xatti-harakati haqiqiy davlatning yuksak taraqqiyotini ta’minlaydi. forobiy jamiyat mavjud bo`lgan joyda boshqaruv albatta mavjud bo`lishini, jumladan fozil jamiyat …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni"

1712993975.doc sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni o`zbekistonda yevropa demokratik davlatlariga xos xususiyatlar bilan birga, sharq davlatchiligining xalqimiz ruhiyatiga xos va mos tajribalarining saqlab qolinganligi maqsadga muvofiqdir. buni, barcha boshqaruv tizimida yetakchi mavqega ega bo`lgan xodim -vazir faoliyati va vazirlik mansabi misolida ko`rsak bo`ladi. vazirlik xizmati hozirgi dunyo davlatchiligining muhim bo`g`ini hisoblanadi. ammo u bizda juda qadim zamonlardan beri ijroiya hokimiyatining eng maqbul shakli bo`lib kelgan. dono va tadbirkor vazirlarning ish tajribasi, siyosatdonligi, ma’naviy-axloqiy sifatlari hozir ham bizga ibrat bo`lmoqda. vazir qadimiy davlatchiligimizda yuqori mavqeni egallagan mas’uliya...

DOC format, 88.5 KB. To download "sharq ijtimoiy tafakkur tarixida boshqaruv xodimi va davlat xizmatchisi ma’naviyatining axloqiy mazmuni", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq ijtimoiy tafakkur tarixid… DOC Free download Telegram